Mây tre Phú Vinh - nghề xưa, sức sống mới

Nơi "trời phú cho dân có bàn tay lụa"

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km về phía Tây Nam, làng nghề mây tre đan Phú Vinh hiện ra yên bình với những bó mây xếp bên hiên, nan tre phơi trước cửa xưởng, tiếng trò chuyện xen trong nhịp tay đan đều đặn của người thợ. Theo các cụ cao tuổi trong làng kể lại thì làng Phú Vinh ban đầu có tên gọi là làng Phú Hoa Trang, nghĩa là “trời phú cho dân có bàn tay lụa”, bởi người dân nơi đây có bàn tay khéo léo, điệu nghệ, rất giỏi đan lát. Thời gian dần trôi, nghề mây tre đan tại làng được truyền từ đời này sang đời khác. Mạch nối nghề đó hiện rõ tại Xưởng mây tre đan Việt Quang của Nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh. Gia đình ông có 7 đời làm nghề, đặc biệt, có 3 thế hệ liên tiếp đều là nghệ nhân. Hiện tại, Nghệ nhân Nguyễn Phương Quang, con trai Nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh tiếp tục nối nghề gia đình.

Phương châm sản xuất tại Xưởng mây tre đan Việt Quang là không chạy theo số lượng mà đặt chất lượng lên hàng đầu. Các sản phẩm được làm thủ công, người thợ chăm chút từng chi tiết nên rất tinh xảo, chất lượng cao. Cách làm này giúp các sản phẩm của xưởng chinh phục thị trường và có được gần 20 chứng nhận OCOP 4 sao. Nghệ nhân Nguyễn Phương Quang bày tỏ: “Giữ nghề là biết kết hợp phương pháp truyền thống với kiến thức hiện đại trong thiết kế để tạo ra những sản phẩm với nét đặc trưng riêng, đáp ứng được nhu cầu của khách tiêu dùng và xuất khẩu”.

Các sản phẩm tại làng cũng được đổi mới để có thể cạnh tranh trong thị trường nhiều biến động. Công ty Mây tre đan Mây Việt của Nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh thì tập trung vào những sản phẩm thân thiện với môi trường, chú trọng thẩm mỹ và sự sáng tạo. Đáng chú ý, anh cùng vợ là chị Nguyễn Thị Hân đã kết hợp mây với gốm thành công, tạo nên sản phẩm gốm quấn mây độc đáo. Có thời điểm, cơ sở nhận đơn tới 4 container sản phẩm xuất khẩu sang Mỹ. Nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh chia sẻ: “Để hàng thủ công có thể cạnh tranh trên thị trường, chúng tôi tập trung sản xuất các sản phẩm mang dấu ấn riêng, không đại trà, đòi hỏi cao về tính thẩm mỹ và sự sáng tạo".

Được biết, làng Phú Vinh gần đây có nhiều người trẻ lựa chọn trở về và phát huy nghề đan mây tre truyền thống của làng. Chị Ngô Thị Liên, chủ cơ sở mây tre đan Liên Đạt là một trong số đó. Sau khi tốt nghiệp đại học, chị trở về quê hương, mang theo kiến thức về du lịch và tư duy thị trường để khởi nghiệp nghề mây tre đan đã gắn bó với gia đình bấy lâu. “Tôi nhìn thấy nhiều tiềm năng từ sự quan tâm ngày càng lớn của khách quốc tế đối với các sản phẩm địa phương cùng xu hướng tiêu dùng xanh, ưu tiên những sản phẩm thân thiện với môi trường. Đây là lợi thế để sản phẩm mây tre đan Phú Vinh tiếp cận nhiều khách hàng hơn”, chị Liên nói.

3 cơ sở, 3 cách tiếp nối. Thế nhưng, tất cả cùng gặp nhau ở một điểm là muốn giữ nghề mây tre đan Phú Vinh truyền thống, để nghề tiếp tục sống trong thị trường hiện nay.

Lãnh đạo, nghệ nhân xã Phú Nghĩa tham gia Chương trình livestream “Quảng bá sản phẩm làng nghề truyền thống mây tre đan Phú Vinh”. Ảnh: HOÀI LƯU

Nghề xưa vững bước

Từ những xưởng nghề, câu chuyện gìn giữ nghề truyền thống mây tre đan đang ngày càng lan rộng, bởi công việc gắn với đời sống của nhiều gia đình tại xã Phú Nghĩa, tạo ra sinh kế cho người dân. Theo thống kê của UBND xã Phú Nghĩa, nghề mây tre đan tạo sinh kế cho hơn 11.000 nhân khẩu, thu hút gần 90% số hộ tham gia sản xuất, kinh doanh với thu nhập bình quân khoảng 70 triệu đồng/người/năm. Từ xử lý nguyên liệu, đan, hoàn thiện đến đóng gói, mỗi công đoạn đều tạo việc làm cho người dân trong làng.

Để đội ngũ lao động theo kịp yêu cầu của nghề và thị trường, tại địa phương cũng khai giảng lớp đào đạo nghề, truyền nghề và nâng cao tay nghề ngắn hạn cho người lao động. Nội dung đào tạo chú trọng gắn lý thuyết với thực hành, giúp người lao động nâng cao kỹ năng, từng bước làm chủ các công đoạn sản xuất, tạo ra những sản phẩm có chất lượng, mẫu mã đa dạng, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Qua đó hình thành đội ngũ lao động có tay nghề, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các cơ sở mây tre đan trên địa bàn.

Làng nghề Phú Vinh cũng đã phát triển hơn 500 chủng loại sản phẩm, từ đồ gia dụng, trang trí đến những sản phẩm mang giá trị nghệ thuật. Sản phẩm của làng đa dạng, từ các vật dụng trang trí nhỏ lẻ như miếng lót cốc, bát, đĩa... đến các vật dụng mang tính ứng dụng cao trong đời sống như giường, tủ, ghế, lồng đèn... Các sản phẩm mang tính nghệ thuật như tranh, túi xách làm từ mây, tre cũng được thị trường ưa chuộng.

Điểm đặc sắc nằm ở khả năng biến chất liệu mộc thành nhiều hình thức khác nhau. Cùng là mây tre nhưng qua cách lên khung, xử lý nan và tạo hình dáng, sản phẩm có thể mang vẻ mộc mạc hoặc trở thành những món đồ cầu kỳ, hiện đại.

Không chỉ vậy, làng Phú Vinh còn nổi danh với kỹ thuật xâu xiên sử dụng chất liệu sợi mây. Đây là kỹ thuật đỉnh cao của nghệ thuật đan lát Việt Nam. Nhờ đó, làng Phú Vinh đã có gần 60 sản phẩm được công nhận OCOP. Đặc biệt, sản phẩm mây tre đan Phú Vinh đã có mặt tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong thời gian tới, người làm nghề sẽ quan tâm hơn đến những dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao, phù hợp xu hướng tiêu dùng xanh, kinh tế tuần hoàn và lối sống bền vững. Đồng thời đổi mới thiết kế, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu tập thể gắn với câu chuyện văn hóa của làng nghề. Bên cạnh đó, UBND xã Phú Nghĩa cũng sẽ tăng cường các chiến dịch truyền thông và livestream nhằm giới thiệu hình ảnh quê hương, con người, sản phẩm đặc trưng và những giá trị văn hóa của làng nghề mây tre đan Phú Vinh tới đông đảo người dân, khách hàng và bạn bè trên mọi miền Tổ quốc.

Giữa nhịp sống hiện đại, chính quyền địa phương và người dân xã Phú Nghĩa cùng hợp sức giữ gìn sức sống của nghề mây tre đan truyền thống. Một làng nghề sống được không chỉ nhờ tuổi đời mà bởi những sản phẩm vẫn đủ sức thuyết phục thị trường và tạo việc làm ổn định cho cộng đồng dân cư địa phương.

 PHƯƠNG NGÂN