"U.80" vẫn trẻ đẹp, hát mượt
Gặp nghệ sĩ Nguyễn Thị Bích Liên tại lễ ra mắt hai cuốn sách mới của bà ở hội trường Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III (Hà Nội), tôi và khá nhiều đại biểu bất ngờ bởi “U.80" mà bà vẫn trẻ đẹp, giọng hát mượt mà. Những bài hát về Trường Sơn, về một thời hoa lửa qua giọng ca mượt mà của bà như làm tái hiện một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc mà bà là người chứng kiến.
Hai tác phẩm ra mắt lần này của nghệ sĩ Bích Liên là tập tự truyện “Thời hoa lửa” và tập thơ “Ký ức và lòng nhân ái”. Trước đó, bà đã có một số tác phẩm thơ được xuất bản, trong đó cuốn "Hoa lan rừng Trường Sơn" được nhiều bạn đọc đánh giá cao. “Thời hoa lửa” như những thước phim tư liệu sống động về cuộc đời người chiến sĩ, dũng sĩ, nghệ sĩ. Nhà văn Cao Thâm, Giám đốc Trung tâm Tác phẩm mới nhận định: “Chị Liên đã sống lại thanh xuân sôi nổi ấy một lần nữa qua từng con chữ, để thế hệ sau hiểu thế nào là sự tận hiến. Giá trị lớn nhất của “Thời hoa lửa” nằm ở tính chân thực và chiều sâu nhân văn. Cuốn sách không chỉ tái hiện cuộc sống chiến đấu, lao động gian khổ của lực lượng TNXP mà còn là lời tri ân tha thiết đối với những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc”.
    |
 |
Nghệ sĩ Nguyễn Thị Bích Liên khi còn là thanh niên xung phong. Ảnh do nhân vật cung cấp
|
Tập thơ “Ký ức và lòng nhân ái” gồm 78 bài. Theo giới thiệu của nhà nghiên cứu Tuệ Nhã: “Con số 78 không chỉ là số lượng bài thơ, mà là biểu tượng cho 78 năm cuộc đời của một người phụ nữ luôn sống vì người khác. Thơ của bà không cầu kỳ, bóng bẩy; nó chân phương, mộc mạc như chính con người bà, nhưng lại chứa đựng sức nặng của lòng trắc ẩn. Đó là lòng biết ơn vô hạn với Đảng, với Bác Hồ, với Đại tướng Võ Nguyên Giáp và là tình yêu thiết tha dành cho con cháu, cho những người đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường”.
Tại lễ ra mắt hai tập sách mới của nghệ sĩ Bích Liên, nhiều người xúc động khi chứng kiến khoảnh khắc thương binh Lê Xuân Niêm, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Truyền thống và Lịch sử, bước lên sân khấu để trao Bằng vinh danh của Trung tâm cho nghệ sĩ Nguyễn Thị Bích Liên. Tấm bằng vinh danh ghi trọn 3 phẩm chất cao quý: “Giỏi kháng chiến-Giỏi kiến quốc-Giỏi chăm lo gia đình, nuôi dạy con thành đạt và giàu lòng nhân ái”.
Phát biểu tại buổi lễ, cựu chiến binh Lê Xuân Niêm khẳng định: “Bà Bích Liên là một hình mẫu hiếm có. Thời chiến, bà là người lính quả cảm; thời bình, bà là người nghệ sĩ nhiệt huyết và trong gia đình, bà là người giữ lửa vẹn toàn. Những nỗ lực và hy sinh thầm lặng của bà xuyên suốt hơn nửa thế kỷ là minh chứng cho khí chất của người phụ nữ Việt Nam trung hậu, đảm đang”.
Còn nghệ sĩ Bích Liên xúc động chia sẻ, hai cuốn sách là “đứa con tinh thần” bà đã ấp ủ suốt nhiều năm. Với bà, viết không chỉ để nhớ về cuộc đời mình mà còn để lưu giữ ký ức của cả một thế hệ từng sống và chiến đấu vì Tổ quốc. Bà nghẹn ngào nhắc đến những đồng đội mãi mãi nằm lại nơi chiến trường, những người đã không trở về trong ngày đất nước thống nhất.
Nữ thanh niên xung phong phá bom nổ chậm
Năm 1965, khi vừa tròn 17 tuổi, cô thôn nữ Nguyễn Thị Bích Liên đã chích máu ở ngón tay viết đơn xin gia nhập TNXP tham gia chống Mỹ, cứu nước. Khi nộp đơn, lo sợ không được chấp thuận nên sáng sớm hôm sau, Bích Liên đã trốn nhà đi luôn mà chẳng dám từ biệt bố mẹ.
Bà kể rằng, hồi đó, bà đã đi bộ vượt quãng đường khoảng 15km từ xã Nam Phú (nay là xã Hưng Phú, tỉnh Hưng Yên) đến huyện lỵ Tiền Hải (tỉnh Thái Bình cũ) để sơ tuyển. Lúc đó bà nặng chỉ 38kg nhưng nhờ “mẹo vặt” mà bà vẫn được tham gia TNXP với nhiệm vụ đầu tiên là bảo đảm giao thông đường sắt tuyến từ Phủ Lý đến Cầu Yên (tỉnh Ninh Bình ngày nay).
Ban ngày, bà cùng đồng đội sửa từng mét đường, từng thanh tà vẹt, thanh ray đường sắt, vận chuyển, san lấp hố bom bảo đảm thông tuyến cho bộ đội ta di chuyển. Đêm đến, bà cùng các bạn lập đội văn nghệ tự biên, tự diễn, tự sáng tác rồi biểu diễn cho các đồng chí bộ đội nghe nhằm động viên, khích lệ tinh thần các chiến sĩ. "Cây văn nghệ" Bích Liên thời đó cũng vì thế mà nổi lên với các làn điệu chèo "đặc sản" quê lúa Thái Bình.
Tháng 7-1968, Bích Liên cùng đồng đội nhận nhiệm vụ mới di chuyển từ Ninh Bình hành quân vào chiến trường Trường Sơn giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân và dân ta bước vào giai đoạn khốc liệt nhất. Đơn vị của bà làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông ở nhiều trọng điểm ác liệt như trọng điểm 448 trên Đường 15A, “Cổng Trời”, Km39... Bà Liên nhiều lần cận kề cái chết và chứng kiến những điều đau lòng bởi mưa bom bão đạn trút xuống hằng ngày. Khói lửa chiến tranh đã tôi luyện Bích Liên từ cô thôn nữ quê lúa Thái Bình ngày nào trở thành một TNXP dày dạn kinh nghiệm xử lý bom nổ chậm, phá đá, vá đường. Với những thành tích xuất sắc trên tuyến lửa Trường Sơn, cô TNXP Nguyễn Thị Bích Liên từng được tặng Huy hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”.
Giữa rừng Trường Sơn, tiếng hát, điệu chèo, giọng ngâm thơ mượt mà của Bích Liên tiếp tục cất lên trong lán trại, trạm giao liên, bệnh xá, cung đường... góp phần giúp cho đồng đội vượt qua khó khăn, gian khổ nơi chiến trường. “Kỳ lạ là tôi không sợ bom đạn. Mỗi lần cất tiếng hát, tôi lại thấy phấn chấn hơn để tiếp tục làm nhiệm vụ”, bà Liên nhớ lại.
Lúc trẻ xông pha, về già gương mẫu...
Đó là nhận xét của Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Huy Hiệu về nghệ sĩ Nguyễn Thị Bích Liên.
Sau khi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ ở Trường Sơn, Nguyễn Thị Bích Liên được chuyển ngành về công tác tại Văn phòng Phủ Thủ tướng (nay là Văn phòng Chính phủ) rồi nghỉ hưu. Nghỉ hưu, bà lại rất bận rộn bởi có thời điểm đảm nhận đến gần chục chức vụ “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” như: Chủ tịch Hội Cựu TNXP phường Cát Linh (Hà Nội), Chủ nhiệm CLB Thương binh quận Đống Đa, Trưởng đoàn Nghệ thuật Cựu TNXP Thủ đô, Phó chủ tịch Hội Chữ thập đỏ quận Đống Đa...
Ở vào tuổi “xưa nay hiếm”, thay vì chọn nghỉ ngơi, an hưởng sự chăm sóc, phụng dưỡng từ con cháu như một lẽ thường tình, bà lại chọn cho mình một hành trình tiếp tục tận hiến không nghỉ. Bà vẫn miệt mài với các hoạt động tri ân đồng đội, vẫn trăn trở trên từng trang viết và vẫn cháy hết mình cùng Đoàn Nghệ thuật cựu TNXP Thủ đô đi san sẻ yêu thương...
Khi dịch Covid-19 xảy ra, bà Liên đã vận động con cháu đóng góp ủng hộ Ủy ban Mặt trận Tổ quốc TP Hà Nội 65 triệu đồng và Bệnh viện Nhi Trung ương 30 triệu đồng để chăm sóc những người nhiễm bệnh. Bà còn vận động đồng đội cũ ủng hộ nhiều hiện vật như: Bánh, sữa cho các cháu nhân dịp Tết thiếu nhi.
Cảm thông với những khó khăn của các đồng đội cũ, bà đã kiên trì vận động các nhà hảo tâm hỗ trợ kinh phí để sửa chữa, xây mới nhà ở cho hội viên TNXP và hội viên Hội Chữ thập đỏ trên địa bàn. Bản thân bà thường xuyên quan tâm, thăm hỏi những gia đình hội viên khó khăn, động viên, san sẻ cả về vật chất và tinh thần đối với những hội viên gặp hoạn nạn.
Với tâm hồn nghệ sĩ và là Trưởng đoàn Nghệ thuật cựu TNXP Thủ đô, bà Liên thường xuyên nhận nhiệm vụ của Trung ương Hội Cựu TNXP Việt Nam, Thành hội Cựu TNXP TP Hà Nội giao cho để phục vụ các hội nghị, hội thảo và các chương trình giao lưu văn hóa, văn nghệ nhân dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước, Quân đội...
Tiếp xúc với bà, tôi có cảm giác như được tiếp thêm năng lượng từ người nghệ sĩ, chiến sĩ, người mẹ, người bà, bởi đã sắp bước sang tuổi 80 mà bà vẫn bền bỉ gieo mầm nhân ái, truyền lửa yêu thương.
ĐỖ PHÚ THỌ