Chúng tôi nhớ mãi buổi tổng duyệt kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Hôm ấy, từ rất sớm, nhiều lực lượng phục vụ đã vào vị trí. Ở khu vực sau Lăng Bác, xe khí tài đặc chủng của bộ đội phòng hóa xếp hàng im lặng dưới ánh đèn. Ngoài quảng trường, tiếng nhạc, tiếng trống, tiếng bước chân của các khối rất náo nhiệt. Các lái xe ngồi sẵn sau vô lăng. Các sĩ quan chỉ huy ngồi ở đầu xe, tranh thủ trao đổi lần cuối trước giờ làm nhiệm vụ.

Bỗng một dáng người dong dỏng mang quân phục dã chiến xuất hiện. Người đó đến từng xe, bắt tay từng cán bộ, chiến sĩ, rồi động viên bộ đội quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ. Khi người ấy xin mọi người vài phút để chụp chung một bức ảnh lưu niệm, tôi mới biết đó là Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền. Cử chỉ ấy để lại trong lòng chúng tôi cảm giác ấm áp. Sau này, khi nhìn lại bức ảnh với những gương mặt rạng rỡ của cán bộ, chiến sĩ hôm đó, chúng tôi cảm nhận rõ hơn tình cảm chân thành mà họ dành cho người chỉ huy của mình. Chúng tôi nghĩ, đó là sự quý trọng đến từ phong cách lãnh đạo sâu sát, từ cách anh sống với đồng đội, từ việc anh luôn ở bên lực lượng trong những thời điểm quan trọng.

leftcenterrightdel

Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền, Tư lệnh Binh chủng Hóa học kiểm tra, động viên lực lượng tham gia diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Quốc khánh. Ảnh: HƯNG MINH

Anh Hiền kể rằng, khi lên cơ quan và đi kiểm tra các đơn vị huấn luyện, có những nội dung anh thấy có biểu hiện mai một, làm chưa đến nơi đến chốn. Thay vì chỉ phê bình, anh thường trực tiếp làm mẫu, cùng cán bộ phân đội củng cố, luyện tập lại cho thật thuần thục. Tôi hỏi anh, trước những thiếu sót ấy, có bao giờ anh nổi nóng không? Anh cười hiền rồi nói: “Nghề này nhiều nội dung rất mới. Nếu quát mắng thì anh em ngại, càng xa. Muốn kiến thức trở thành ý thức, thành phản xạ và thói quen thì trước hết phải làm cho bộ đội tin, hiểu, thấy mình gần họ”.

Có lẽ chính lối suy nghĩ đó tạo nên phong cách chỉ huy của anh: Nghiêm nhưng không nặng nề; quyết liệt nhưng không áp đặt; lấy hiệu quả công việc và sự trưởng thành của cán bộ, chiến sĩ làm thước đo.

Một trong những dấu ấn nổi bật trong quá trình công tác của Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền chính là những trăn trở, đóng góp của anh đối với nhiệm vụ phòng thủ dân sự, nhất là xây dựng phương án, kịch bản ứng phó sự cố phóng xạ xuyên biên giới và trong nội địa.

Những năm 2017-2018, dư luận trong nước băn khoăn, lo lắng đến thông tin các cơ sở điện hạt nhân của nước ngoài gần khu vực biên giới. Điều ấy đòi hỏi phải có câu trả lời để nhân dân yên tâm và củng cố niềm tin. Để ứng phó với sự cố nếu xảy ra thì phải có lực lượng, phương tiện, phương án. Trong khi đó, xây dựng kịch bản nội dung này chưa hề có tiền lệ. Các quốc gia trên thế giới cũng không chia sẻ.

Trước những khó khăn đó, trên cương vị Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Binh chủng Hóa học, anh Hiền chủ trì xây dựng kịch bản. Anh đã lựa chọn một số cán bộ có năng lực, chuyên môn tốt cùng nghiên cứu. Nhiều tháng liền, nhóm đọc tài liệu, trao đổi, khảo sát, phản biện và chỉnh sửa mới hoàn thành. Theo anh, cốt lõi trong kịch bản là tư duy bảo vệ con người. Nếu xảy ra tình huống phức tạp, lực lượng phải chạy đua với thời gian để đưa người dân đến khu vực an toàn, tổ chức kiểm xạ, tẩy xạ, sơ cứu, phân loại, ổn định tâm lý và tiếp tục các biện pháp bảo đảm khác nhanh nhất có thể.

Anh từng cùng đồng đội đi khảo sát nhiều khu vực, nắm hệ thống cơ sở hạ tầng, tính toán các địa điểm có thể sử dụng trong tình huống khẩn cấp như nhà thi đấu, sân vận động có điều kiện cấp thoát nước, nơi thuận lợi về cơ động lực lượng và có thể tiếp nhận số lượng lớn người dân trong thời gian ngắn.

Năm 2020, lần đầu tiên Binh chủng Hóa học tham mưu để tổ chức một cuộc diễn tập ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân xuyên biên giới với sự tham gia thực binh của Lữ đoàn 86. Kịch bản do anh chủ trì xây dựng lần đầu được áp dụng.

Khi nhắc đến cuộc diễn tập ấy, anh Hiền nhớ rõ từng chi tiết. Tình huống đặt ra là tại khu vực nước bạn, cách biên giới Việt Nam khoảng 60km, xảy ra động đất lớn gây hư hại nghiêm trọng cho một nhà máy điện hạt nhân, dẫn đến nguy cơ phát tán chất phóng xạ ra môi trường. Để giải quyết tình huống ấy, cơ quan, đơn vị Binh chủng Hóa học đã triển khai các bước quan trắc, trinh sát, phân tích, kiểm xạ; các lực lượng y tế phối hợp cơ động xử trí.

Trong điều kiện thời gian rất gấp, nhiều biện pháp được tiến hành đồng thời. Trước hết là tổ chức nắm tình hình, đánh giá nguy cơ, xác định khu vực cần cảnh báo, khu vực phải kiểm soát. Song song với đó là cấp phát trang bị bảo hộ, tổ chức kiểm tra y tế, hướng dẫn các biện pháp phòng tránh ban đầu cho người dân, ngăn ngừa nguy cơ phát tán thứ cấp, chuẩn bị cho công tác sơ tán, tẩy xạ, khắc phục hậu quả. Anh nói, nếu chỉ nói trên giấy sẽ rất khó hình dung hết áp lực và độ phức tạp của những tình huống ấy. Chỉ khi vào diễn tập, thấy sự vận hành đồng thời rất tốc độ của các lực lượng mới hiểu công tác chuẩn bị xây dựng kịch bản công phu, khoa học thế nào.

Sau diễn tập, nhiều cán bộ Trung ương, địa phương và cả trong Quân đội mới hình dung đầy đủ hơn về mức độ nguy hiểm của sự cố phóng xạ, hạt nhân và sự phức tạp trong tổ chức ứng phó. Với anh Hiền, giá trị của cuộc diễn tập không chỉ ở việc hoàn thành nhiệm vụ mà còn ở chỗ nó làm rõ thêm những vấn đề lý luận, kiểm nghiệm năng lực tổ chức chỉ huy, điều hành của các cấp; đánh giá được chất lượng huấn luyện, khả năng hiệp đồng của lực lượng, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân rằng trước những sự cố công nghệ cao, đất nước luôn có lực lượng sẵn sàng ứng phó, giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ cuộc sống bình yên.

Nhưng quan trọng hơn, theo anh Hiền, diễn tập còn là cơ sở thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện quy định, kế hoạch, cơ cấu tổ chức lực lượng ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân ở các cấp, nhất là lực lượng thuộc Bộ Quốc phòng. Từ thành công của cuộc diễn tập đầu tiên ấy, những năm sau, nội dung phòng, chống, khắc phục sự cố bức xạ, hạt nhân xuyên biên giới và trong nội địa tiếp tục được quan tâm, củng cố, phát triển. Nhận thức xã hội về nguy cơ và cách ứng phó dần rõ hơn, tâm lý hoang mang trong dư luận cũng được thay bằng niềm tin.

Không dừng lại ở đó, trong thời gian học tập, nghiên cứu ở Học viện Quốc phòng, anh Hiền đã đề xuất tổ chức cho học viên chiến dịch, chiến lược tiếp cận, tham quan các nội dung diễn tập, qua đó nâng cao hiểu biết về một lĩnh vực đang ngày càng gắn chặt với an ninh, an toàn quốc gia và đời sống dân sinh. Hiện nay, nhiều nội dung ứng phó đã được Tư lệnh Nguyễn Đình Hiền chỉ đạo xây dựng dưới dạng mô phỏng 3D, tích hợp với thiết bị mô phỏng để việc huấn luyện, diễn tập trở nên trực quan, khoa học, tiết kiệm và sát thực tiễn hơn. Đó là cách anh đưa tư duy đổi mới, chuyển đổi số vào một lĩnh vực vốn rất chuyên sâu và đòi hỏi độ chính xác cao.

Cuối câu chuyện, điều đọng lại sâu nhất trong chúng tôi là những trăn trở rất thật của vị Tư lệnh. Anh nói, đất nước càng phát triển, công nghiệp càng mở rộng thì các yếu tố liên quan đến hóa chất, môi trường, bức xạ, hạt nhân trong đời sống, trong sản xuất cũng sẽ ngày càng nhiều hơn. Những thành tựu của khoa học-công nghệ đem lại lợi ích to lớn cho xã hội, nhưng nếu không chuẩn bị tốt năng lực quản lý, phòng ngừa và ứng phó, thì chỉ một sự cố cũng có thể gây hậu quả khó lường. Vì vậy, điều anh quan tâm nhất hiện nay là làm sao để nhân dân hiểu hơn về những nguy cơ này, có được kiến thức cơ bản để phòng tránh, đồng thời hiểu đúng hơn về công việc thầm lặng nhưng rất quan trọng của bộ đội phòng hóa.

Phía trước, theo anh, nhiệm vụ của Binh chủng Hóa học còn rất nặng nề. Trong tất cả những nhiệm vụ ấy, theo anh Hiền, yếu tố then chốt vẫn là con người: Phải bồi dưỡng, xây dựng được đội ngũ cán bộ có trình độ, bản lĩnh, có tư duy mới, dám làm, dám chịu trách nhiệm và đủ sức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Nghe anh nói, chúng tôi chợt nhớ đến hình tượng Danko trong tác phẩm “Bà lão Izergil” của M.Gorky lấy trái tim mình làm ngọn đuốc soi đường cho cộng đồng đi qua đầm lầy trong đêm tối. Dù là liên tưởng văn học, nhưng quả thật, trong cuộc sống, khi chúng ta còn quá ít hiểu biết về lĩnh vực này thì chẳng khác nào người mù đi trong đêm. Khi sự cố xảy ra, chúng ta cần những con người hiểu biết và dũng cảm chỉ lối, mở đường đến sự sống.

Ở Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền, tôi thấy được tinh thần đau đáu muốn có nhiều chàng Danko phối hợp xử lý các sự cố, giúp nhân dân vượt qua những tình huống khó khăn, phức tạp, khó lường và khẩn cấp.

HỮU THẾ - MINH HƯNG