Đồng hành và chứng kiến sự phát triển trở lại của làng nghề, chị Lương Thanh Hạnh, Chủ nhiệm Hợp tác xã (HTX) Lụa đũi Nam Cao, người sáng lập thương hiệu Hanhsilk coi đó là hành trình đầy nhân duyên mà chị đang nỗ lực để kể một câu chuyện của văn hóa, của di sản Việt Nam tới đông đảo bạn bè trong nước cũng như quốc tế.

Phóng viên (PV): Dõi theo hành trình hơn 10 năm của chị gắn bó với lụa đũi và làng nghề dệt đũi Nam Cao thì đó quả là một chặng đường dài đầy nỗ lực. Nhìn lại những ngày đầu, chị cảm thấy thế nào?

Chị Lương Thanh Hạnh: Công việc của tôi vốn không liên quan đến lụa đũi hay nghề truyền thống, nhưng bằng mối nhân duyên nào đó mà tôi đã tới và gắn bó với làng nghề có tuổi đời hơn 400 năm này. Đó là vào năm 2012. Nhớ những ngày đầu về Nam Cao, tôi đã rất ngỡ ngàng khi biết làng nghề truyền thống lâu đời như vậy mà giờ chỉ còn vài ba gia đình giữ nghề. Càng tìm hiểu, càng nghe các bà, các cô nói chuyện, tôi càng thấy xót xa. Nhiều khung dệt để không, thậm chí bị tháo ra làm củi. Khi hỏi kỹ hơn thì bà con cũng không rõ sản phẩm mình dệt ra bán cho ai, để làm gì, chỉ biết bao năm nay vẫn dệt thành các tấm. Hỏi khách hàng là ai, bà con chỉ biết bán cho cai và nghe bảo là cai bán sang Lào, Thái Lan. Bởi họ không đến mua nữa nên nghề bị mai một chứ không phải bản thân bà con không muốn làm. Chỉ cần có khách hàng mua lại thì bà con sẽ tiếp tục... Trong những câu chuyện, tôi nhận thấy các bà, các mẹ vẫn đam mê, quý nghề lắm. Chính điều đó tạo cho tôi cảm xúc, quyết tâm đồng lòng với bà con phát triển lại làng nghề.

leftcenterrightdel
Chủ nhiệm Hợp tác xã Lụa đũi Nam Cao Lương Thanh Hạnh. 

Năm đó tôi chưa đến 30 tuổi. Ban đầu, bà con thấy rất lạ kỳ vì một cô gái trẻ từ thành phố lại về đây nói muốn khôi phục làng nghề. Tôi đã đi khắp làng hỏi chuyện, mò cả vào các chuồng bò tìm khung dệt bà con bỏ không... Đến giờ nghĩ lại, chặng đường đã qua rất nhiều vất vả, nhưng đổi lại, tôi may mắn khi luôn có sự đồng hành, giúp đỡ của bà con, sự ủng hộ về tinh thần của chính quyền địa phương.

PV: Chị đã phải đối mặt với những khó khăn gì trong hơn 10 năm đó?

Chị Lương Thanh Hạnh: Như đã chia sẻ, tôi chỉ là người vì yêu lụa, trân trọng giá trị của làng nghề dệt đũi Nam Cao mà gắn bó; kiến thức, kỹ năng về các lĩnh vực liên quan trực tiếp để phát triển làng nghề gần như đều phải học hỏi, tìm tòi dần. Vì thế mà gian nan gặp phải cũng rất nhiều. Ví như từ việc thuyết phục được bà con giai đoạn đầu cùng làm nghề, rồi việc chuẩn hóa kỹ thuật, tìm đầu ra, thiết kế mẫu mã sản phẩm phù hợp... Phải nói thêm rằng, lụa đũi Nam Cao trước đây, dù đã có từ rất lâu đời nhưng chưa cho ra sản phẩm tinh, bà con chỉ dệt thành những tấm thô, đó là tiền đề quan trọng, nhưng để thị trường biết đến lụa đũi Nam Cao nói riêng, lụa đũi Việt Nam nói chung thì phải làm ra được sản phẩm hoàn thiện, có thiết kế, sáng tạo và kết hợp được nhiều khâu.

Cùng với cho ra đời thương hiệu Hanhsilk năm 2012, năm 2016, tôi đã cùng các nghệ nhân ở đây thành lập HTX Lụa đũi Nam Cao. Những thay đổi trong tư duy về sản phẩm, đặc biệt là thiết kế sáng tạo, những tiêu chuẩn về quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm... được định hình và phát triển hàng loạt sản phẩm khác nhau. Hiện nay, sản phẩm của HTX Lụa đũi Nam Cao đã có tới hàng nghìn mẫu, từ khăn lụa; trang phục, phụ kiện nam, nữ; khăn mặt, khăn tắm; áo dài... tới rèm, chăn tơ tằm, các sản phẩm thiết kế riêng... Bà con chia sẻ rằng, họ chưa từng nghĩ lụa đũi Nam Cao có thể phát triển thành những sản phẩm, tác phẩm đậm chất nghệ thuật, được tôn vinh ở những sàn diễn thời trang, sự kiện văn hóa và ngoại giao trong và ngoài nước như thế.

PV: Đâu là điều ý nghĩa nhất trong hành trình hồi sinh, phát triển làng nghề truyền thống dệt đũi Nam Cao mà chị đã và đang làm?

Chị Lương Thanh Hạnh: Có rất nhiều điều ý nghĩa nhưng tôi nghĩ hơn hết đó là sự tham gia đầy tâm huyết của chính bà con. Nhiều nghệ nhân không quản ngại vất vả cùng tôi đi đến nhiều sự kiện, triển lãm trong và ngoài nước để trực tiếp trình diễn kéo sợi, dệt đũi trước khách tham quan. Không gì hay và thuyết phục bằng việc khách hàng được tận mắt chứng kiến, trải nghiệm quy trình làm ra sản phẩm lụa đũi. Sau mỗi lần như vậy, lụa đũi Nam Cao được biết đến nhiều hơn. Còn với bà con làm nghề, không gì động viên, cổ vũ hiệu quả bằng việc được trực tiếp thấy công việc mình làm, sản phẩm mình tạo ra nhận được sự trân trọng của những người khách từ khắp mọi miền. Các nghệ nhân ấy chính là nhân chứng sống mang theo những giá trị tinh thần vô giá về làng, để cộng đồng thấy nghề truyền thống của mình còn sống được, còn được trân trọng và càng thêm gắn bó với nghề. Tôi từng chứng kiến những cụ bà hơn 90 tuổi vẫn dệt. Có cụ buổi sáng vẫn đến HTX giao sợi, buổi chiều đã ra đi thanh thản. Họ gắn bó với nghề cha ông đến khi nhắm mắt xuôi tay. Nếu xưa kia các cụ nghĩ nghề dệt đũi này dành cho người nghèo, hết tuổi lao động thì giờ đây, họ hiểu đó là niềm tự hào, là văn hóa, là quê hương. Chính bà con là những người gìn giữ và tạo nên nét văn hóa của làng nghề, những di sản của dân tộc.

leftcenterrightdel

Du khách hào hứng tham quan, trải nghiệm làng nghề dệt đũi Nam Cao (xã Lê Lợi, tỉnh Hưng Yên). 

PV: Trong giai đoạn hiện nay, để làng nghề dệt đũi Nam Cao phát triển hơn nữa còn cần chú trọng điều gì, thưa chị?

Chị Lương Thanh Hạnh: Hiện tại, HTX Lụa đũi Nam Cao có hơn 50 lao động tham gia trực tiếp, không kể các hộ tham gia bán thời gian. Toàn xã Lê Lợi đang có hơn 300 hộ làm nghề. Từ đó cũng kéo theo sự phát triển của các vùng trồng dâu, nuôi tằm, nhuộm vải... Đặc biệt là sau sự ra đời của HTX, sự phát triển của nghề dệt đũi, đã có thêm các doanh nghiệp và hộ kinh doanh trong vùng tham gia vào lĩnh vực này. Đây thực sự là bước tiến đáng mừng của làng nghề dệt đũi Nam Cao nói riêng, nghề thủ công truyền thống nói chung.

Công việc dệt đũi phù hợp với mọi lứa tuổi, nhất là các bà, các cô trên 60 tuổi, có thể tranh thủ làm để vừa tạo thêm thu nhập vừa gìn giữ nghề truyền thống. Với lao động làm việc tại các xưởng, thu nhập mỗi tháng từ 7 đến hơn 10 triệu đồng. HTX đang chuẩn bị mở rộng quy mô, khi đó có thể đón chào thêm nhiều lao động, nhất là công nhân nữ đang làm ở các khu công nghiệp quay trở lại quê nhà làm nghề. Tôi nghĩ nếu có thể mang lại việc làm ổn định, thu nhập tốt cho bà con thì họ sẽ sẵn sàng lựa chọn ở lại, trở về quê hương để làm việc, giữ nghề.

Cùng với nâng cao trình độ cho nhân lực trẻ của HTX, chúng tôi vẫn tiếp tục kết hợp với các nhà thiết kế, họa sĩ trẻ trong việc tạo ra những sản phẩm đáp ứng thị hiếu của thị trường; tăng cường tổ chức các buổi trải nghiệm cho học sinh, tour du lịch trải nghiệm làng nghề cho du khách trong và ngoài nước được tham quan, tham gia một công đoạn làm ra sản phẩm, thưởng thức sản vật quê hương... qua đó góp phần quảng bá làng nghề, sản phẩm và xúc tiến du lịch địa phương.

PV: Theo chị, tương lai của các nghề thủ công truyền thống trong giai đoạn hiện nay ra sao?

Chị Lương Thanh Hạnh: Tôi nghĩ trong giai đoạn hiện nay, khi văn hóa ngày càng được đề cao, con người ngày càng có xu hướng trở về với những giá trị tự nhiên, truyền thống thì tiềm năng cho nghề thủ công, nhất là tơ lụa là rất lớn. Đó là cơ hội để các làng nghề, nghệ nhân, người làm nghề kể câu chuyện văn hóa của mình. Nếu có sự kiên trì dám làm, có sự tham gia của các nhà thiết kế, sự đồng hành của các doanh nghiệp, tâm huyết của người làm nghề thì nghề thủ công truyền thống của Việt Nam chắc chắn sẽ có tương lai tốt đẹp.

PV: Trân trọng cảm ơn chị!

DƯƠNG THU (thực hiện)