Tôi sẽ trả lời những hoài nghi...

NSƯT Xuân Bắc chia sẻ, ở cương vị mới, anh sẽ cố gắng hơn và anh biết mình phải làm thế nào để nâng “thương hiệu” cho đơn vị, cho bản thân, chứ không phải vì ai tạo áp lực cho mình.

Đạo diễn, NSƯT Xuân Bắc.

Không biết mình làm gì là sợ nhất

Phóng viên (PV): Được biết “Đêm trắng” là vở chính kịch đầu tiên được anh thực hiện với vai trò đạo diễn, mà lại về đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh, vậy anh có nhiều lo lắng?

NSƯT Xuân Bắc: Có lẽ, rất nhiều văn nghệ sĩ ấp ủ thể hiện hình tượng Bác Hồ. Tôi cũng vậy, từ lâu tôi đã dành khá nhiều thời gian để tìm hiểu, nghiên cứu những tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và những nội dung, tư tưởng, giá trị của Người.

Trước khi thực hiện vở diễn, tôi mời các chuyên gia, nhà nghiên cứu nói chuyện về Bác Hồ. Lúc này, mọi người trong nhà hát mới biết tôi đã đầu tư thời gian, công sức để tìm hiểu về Bác. Nói như thế nào nhỉ, ví như để bông hoa đào bung nở rực rỡ vào mùa xuân, nó phải ém mình trong những đêm dài giá rét. Tức là, nếu không tạo sức ép sẽ không thể bật bung ra những điều mà chúng ta ấp ủ. Cá nhân tôi làm nghệ thuật nếu không có sức ép thì khó thành hiện thực. Nhưng sức ép với tôi ở đây không phải từ người khác mà là sức ép của chính mình, là sức ép, trách nhiệm của người nghệ sĩ trước công chúng, là sức ép công việc, thái độ của mình với nghệ thuật, với cuộc sống. Với tôi, không biết mình làm gì là sợ nhất.

PV: Với bản dựng lần này, anh vận dụng thế nào để làm toát lên tư tưởng nhân văn của Bác-giá trị cốt lõi của vở diễn. Anh có phải tham khảo các bản dựng của đạo diễn khác?

NSƯT Xuân Bắc: Kịch bản “Đêm trắng” của cố tác giả Lưu Quang Hà có thể nói rất nổi tiếng, từng được nhiều đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp dàn dựng thành công, tạo nên “hiện tượng”, “điểm sáng” của sân khấu Việt Nam hàng chục năm trước. Ngay cả với nhà hát, từng có bản dựng năm 1990, tới 2005 được đạo diễn, NSND Doãn Hoàng Giang thực hiện. Và lần này, theo đúng nhịp 15 năm, tôi tiếp tục dựng lại.

Ngay từ đầu, tôi xác định sẽ dựng hình tượng Bác Hồ theo cách hiểu, cũng như tình cảm yêu quý của tôi đối với Bác. Những câu chuyện ứng xử của Bác với người dân, với chiến sĩ luôn toát lên sự quan tâm chân thành, giản dị và ấm áp. Chẳng hạn như cảnh Bác nhường chiếc áo cho người chiến sĩ bị sốt rét, hoặc như cái cách Bác tát yêu Trung đội trưởng Dũng để nhắc nhở sự nóng tính của anh đối với chiến sĩ. Có những cảnh diễn đậm đặc tính chính kịch nổi trội như cảnh Bác đối thoại với Đại tá Hoàng Trọng Vinh, người mà chính tay Bác ký đề bạt và rồi Bác lại phải ký bản án tử hình. Chỉ một câu nói của Bác: “Đừng quỳ gối làm Bác đau lòng” cũng đã thấy nỗi đau của vị Chủ tịch nước trước sai phạm của cấp dưới...

Từ những câu chuyện có thật, nhưng qua vở diễn, chúng tôi không chỉ tái hiện lịch sử đã qua mà khái quát quá trình đấu tranh giữa cái tốt và cái xấu trong mọi thời điểm, mọi giai đoạn lịch sử của đất nước. Sự đấu tranh để thanh lọc, để giữ vững thành quả cách mạng, để giải phóng dân tộc. Đó còn là niềm tin vào chính nghĩa và tinh thần xả thân vì nước.

Khi thực hiện, tôi đã mời thầy Doãn Hoàng Giang làm cố vấn cho vở diễn. Tôi và thầy đã có nhiều ý kiến trao đổi, thậm chí có lúc quyết liệt để thay đổi nhiều cảnh. Tôi rất mừng vì sự thay đổi của tôi với vở diễn đã được thầy Giang ủng hộ và cổ vũ, dành cho những lời khen rất chân tình, cởi mở.

PV: Chọn nghệ sĩ Minh Hải hóa thân vào vai Bác Hồ, diễn xuất của nghệ sĩ có khiến anh hài lòng?

NSƯT Xuân Bắc: Qua quá trình tập luyện khoảng hai tháng và vở diễn ra mắt khán giả hai buổi vừa qua, có thể khẳng định Minh Hải là diễn viên hóa thân vào vai Bác Hồ số 1 hiện nay. Trước đây, Minh Hải từng hóa thân vào vai Bác Hồ và được khán giả biết đến. Nhưng trong vở diễn này, hình tượng Bác thể hiện xuyên suốt trên sân khấu. Cái khó là phải làm sao truyền tải đủ độ tinh tế, đủ độ chân thành, đủ độ ấm áp của một vĩ nhân nhưng cũng lại là người vô cùng giản dị, gần gũi với bộ đội và nhân dân. Minh Hải đã làm được điều đó.

Trong vở diễn này cũng ghi nhận sự cố gắng của các thành phần khác. Chẳng hạn như phần âm nhạc của nhạc sĩ Đức Trịnh. Nếu nhiều vở diễn sử dụng âm nhạc diễn tả chủ đề hoặc biểu hiện cảm xúc, thì toàn bộ âm nhạc trong “Đêm trắng” được nhạc sĩ thể hiện theo hình thức đối chọi, nêu bật giá trị, tư tưởng, nội dung vở diễn.

Làm hết sức, kết quả đến đâu là do khả năng

PV: Cùng sự ra mắt thành công của vở diễn, xin chúc mừng anh một lần nữa khi vừa nhận quyết định bổ nhiệm Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam. Cảm xúc của anh lúc này như thế nào?

NSƯT Xuân Bắc: Tôi vui khi nhận được quyết định bổ nhiệm Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam. Đối với tôi, khi trở thành diễn viên của nhà hát, rồi được đề bạt làm phó giám đốc phụ trách, hiện giờ là giám đốc, đều không làm thay đổi tình cảm, nhận thức về công việc, thái độ cống hiến của tôi với nhà hát.

Năm 2020 với các đơn vị nghệ thuật nói chung, nhà hát nói riêng là một năm rất nhiều khó khăn do dịch Covid-19. Cả nhà hát đã đồng tâm, hiệp lực vượt qua khó khăn. Kết quả là đã hoàn thành gấp đôi chỉ tiêu đăng ký với bộ về số lượng buổi diễn, chất lượng nghệ thuật được nâng cao. Từ tháng 9, nhà hát đã thực hiện kế hoạch biểu diễn liên tục, có tháng đạt 26 buổi diễn ở nhiều tỉnh, thành phố từ Nghệ An, Bắc Kạn... phục vụ các chương trình kỷ niệm lớn, đại hội đảng...

Cảnh trong vở kịch “Đêm trắng” do NSƯT Xuân Bắc đạo diễn. Ảnh: TUẤN LINH

PV: Đảm nhiệm quản lý một đơn vị nghệ thuật được ví như “anh cả đỏ” của sân khấu kịch Việt Nam, anh có nhiều áp lực và dự định sẽ phải làm thế nào để tiếp nối, xứng đáng với truyền thống, “thương hiệu” mà các thế hệ trước của nhà hát đã gây dựng?

NSƯT Xuân Bắc: Trở lại với việc dàn dựng và ra mắt vở “Đêm trắng”. Có nhiều người hỏi tôi, nào là buổi chiều nhận chức vụ mới, buổi tối công diễn vở lần đầu với vai trò đạo diễn; rồi chọn dựng lại vở từng thành công vang dội trong quá khứ... Nhưng với tôi, mọi chuyện diễn ra, mang đến đều thể hiện sự nỗ lực của mình. Tất nhiên là không phủ định có một chút may mắn nữa.

Đúng, tôi có nhiều áp lực, nhưng trước nay tôi làm gì và làm thế nào đều do tôi quyết định chứ không bị tác động hay sức ép từ người khác. Tôi không muốn chứng minh điều gì, chỉ là tôi đơn thuần-Xuân Bắc. Trong công việc với cấp dưới, với bạn diễn, có lúc giúp nhau rất nhiệt tình, cổ vũ, động viên, nhưng cũng có lúc gắt nhau như “mẻ”. Có những buổi giao lưu, trao đổi nghề nghiệp, nhiều bạn sinh viên hỏi tôi: Bí quyết thành công của Xuân Bắc là gì? Tôi trả lời thẳng, không có bí quyết gì cả. Tôi luôn tâm niệm, lúc cần làm thì phải làm hết sức mình, kết quả đến đâu là do khả năng để khi nhìn lại mình không phải xấu hổ vì chưa cố gắng.

Ở vị trí mới, tôi có áp lực công việc nhưng điều đó khiến tôi càng cố gắng hơn. Tôi biết mình phải làm thế nào để nâng cao “thương hiệu” cho đơn vị nghệ thuật và cả cho mình, chứ không phải vì ai tạo áp lực cho mình. Lâu nay mọi người hay nói “lãnh đạo nào phong trào đấy”. Cách nói đấy cũng đúng, nhưng tôi sẽ trả lời những hoài nghi của khán giả, của giới làm nghề bằng công việc, bằng những vở kịch của nhà hát, bằng thái độ của khán giả với tác phẩm của chúng tôi, bằng những bước đi nghệ thuật của chúng tôi qua các cuộc thi chuyên nghiệp, bằng sự ghi nhận của các cấp quản lý, đánh giá của giới phê bình và báo chí truyền thông.

PV: Xin cảm ơn anh và chúc anh cùng nhà hát tiếp tục gặt hái được nhiều thành công trong thời gian tới!

HÀ CHÂU-THU HÒA (thực hiện)