Phóng viên (PV): Thưa đồng chí, vì sao trong những yếu tố làm nên chiến thắng của Chiến dịch Hồ Chí Minh vĩ đại năm 1975, “thế trận lòng dân” được cho là nhân tố quan trọng quyết định thắng lợi?
Trung tướng Phùng Khắc Đăng: Trong các cuộc kháng chiến chống xâm lược của dân tộc ta, nhất là kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng, chiến tranh nhân dân được phát triển, vận dụng sáng tạo và phát huy kết quả ở mức có thể nói là đỉnh cao. Và điều đó đã góp phần rất quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến của dân tộc ta, thống nhất đất nước.
Chúng ta đã được nghe nhiều câu chuyện về bộ đội với những cách đánh rất linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả; về sự quả cảm, bản lĩnh; về những chiến thắng vang dội trước đế quốc xâm lăng... Suy cho cùng, tất cả điều đó đều có yếu tố nhân dân. Quân đội ta từ nhân dân mà ra, được nhân dân che chở, bảo vệ. Nhờ có nhân dân, lực lượng mới được bổ sung cho chiến trường trường kỳ kháng chiến. Nhờ có hậu phương lớn là nhân dân mới có lương thực cho bộ đội, mới vận chuyển được đạn dược, vũ khí để đánh Mỹ... Điều đặc biệt của chiến tranh nhân dân Việt Nam là ở chỗ toàn dân đều tham gia vào cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, toàn dân đánh giặc, không phân biệt bộ đội hay dân quân, nông dân, không phân biệt nam hay nữ, người già hay trẻ nhỏ.
Trong những năm chống đế quốc Mỹ xâm lược, đã có biết bao câu chuyện quân và dân ta bắt sống giặc lái. Nhà thơ Tố Hữu đã viết những câu thơ: “O du kích nhỏ giương cao súng/ Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu/ Ra thế! To gan hơn béo bụng/ Anh hùng đâu cứ phải mày râu!”. Người Việt Nam là thế, “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”, “còn cái lai quần cũng đánh”... Đây là điều có lẽ khó mà thấy được ở đất nước nào khác ngoài Việt Nam.
    |
 |
| Trung tướng Phùng Khắc Đăng. Ảnh: TUẤN HUY |
Thượng tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Võ Tiến Trung 6 tuổi đã biết làm liên lạc cho cách mạng, hơn 10 tuổi đã biết đánh giặc... Sau này, có lần phát biểu trên truyền hình, ông chia sẻ rất thật rằng lúc đó chưa có ý thức rõ ràng về “lòng yêu nước” hay “giác ngộ cách mạng” gì cao siêu cả, chỉ đơn giản là ông thấy giặc bắn giết người thân, đốt nhà mình thì căm thù giặc, quyết tâm phải đánh nó. Tôi thấy đồng chí Võ Tiến Trung nói rất hay, rất đúng và rất thuyết phục. Bởi nó phản ánh đúng tâm lý tự nhiên của người dân trong hoàn cảnh bị xâm lược.
Những câu chuyện, những hình ảnh như vậy đã phản ánh tinh thần chiến đấu, sự gắn kết bền chặt giữa quân với dân, là nền tảng cho “thế trận lòng dân” vững chắc-yếu tố làm nên sức mạnh nội sinh, vũ khí đặc biệt trong cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện của Việt Nam chống đế quốc Mỹ xâm lược.
PV: Tư tưởng "thế trận lòng dân", chiến tranh nhân dân Việt Nam bắt nguồn từ đâu, thưa đồng chí?
Trung tướng Phùng Khắc Đăng: Đã có những nghiên cứu của người nước ngoài đặt câu hỏi: Tại sao các nước khác không có được chiến lược chiến tranh toàn dân, toàn diện như Việt Nam? Hoặc có nhưng khi vận dụng vào thực tế lại không thành công như Việt Nam? Khi nghiên cứu sâu hơn, họ kết luận rằng tư tưởng “lấy yếu thắng mạnh”, “lấy nhỏ đánh lớn” của Việt Nam không phải tự nhiên mà có, nó được kết tinh từ truyền thống lịch sử của dân tộc.
Khi nói về “thế trận lòng dân”, chiến tranh nhân dân, tôi cho rằng đây không phải là khái niệm mới mẻ mà đã được hình thành và thể hiện xuyên suốt chiều dài hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Dân tộc ta từ xưa vốn “đất không rộng, người không đông”, lại luôn phải đương đầu với các cuộc xâm lược từ bên ngoài. Trong bối cảnh đó, cha ông ta buộc phải nghĩ ra kế sách phù hợp để bảo vệ đất nước, bảo vệ người dân. Không thể đánh theo kiểu đối đầu trực diện như những nước lớn được mà phải dựa vào dân. Cũng từ đó, tư tưởng “lấy dân làm gốc” trở thành một trong những nội dung sâu sắc, độc đáo của triết lý bảo vệ Tổ quốc và truyền thống của dân tộc ta.
Thực tế cho thấy, các triều đại phong kiến, triều đại nào biết chăm lo cho dân, biết dựa vào dân thì sẽ có sức mạnh chiến thắng kẻ thù xâm lược. Triều đại nào không dựa vào dân, không tập hợp được lực lượng toàn dân, không phát huy được sức người, sức của, tinh thần của dân chúng thì kháng chiến sẽ khó thành. Hưng Đạo Đại vương khi đi nghiên cứu địa hình chuẩn bị cho trận chiến với thủy quân Nguyên Mông, nhờ được bà cụ bán nước ở bến sông Bạch Đằng nói cho chi tiết về địa thế dòng sông và lịch con nước lên xuống đã giúp việc bố trí trận địa cọc và thời điểm quyết chiến chính xác; làm nên trận đại thắng quân Nguyên Mông năm 1288 của quân dân nhà Trần. Chính vì biết trọng dân, tìm hiểu và lắng nghe những tri thức dân gian, kinh nghiệm của người dân địa phương, các danh tướng xưa đã làm nên những chiến thắng vang dội trong lịch sử.
Nhìn lại lịch sử có thể thấy, truyền thống đánh giặc của dân tộc Việt Nam bền vững, xuyên suốt từ xưa đến nay với tư tưởng dựa vào dân, tập hợp được sức mạnh của nhân dân. Tư tưởng đó đã không ngừng được bổ sung và trở thành nền tảng cho tư tưởng chiến tranh nhân dân, xây dựng "thế trận lòng dân" mà sau này Đảng ta đã kế thừa, nâng tầm thành đường lối và vận dụng thành công trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
PV: Từng là một người lính trực tiếp tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng chí đã chứng kiến và cảm nhận được sự gắn bó, sức mạnh của tình quân dân trong chiến tranh như thế nào?
Trung tướng Phùng Khắc Đăng: Nhắc đến chuyện dựa vào dân, tôi nhớ một kỷ niệm vào khoảng đầu năm 1966. Lúc đó, tôi là chiến sĩ, được phân công làm tổ trưởng một tổ 3 người xuống Đại Lộc (Quảng Nam) để lấy gạo cho đơn vị. Thời điểm ấy, quân Mỹ đã đổ bộ vào Quảng Nam và bắt đầu mở rộng hoạt động lên các vùng xung quanh. Vừa đến địa bàn, mấy anh du kích địa phương liền kéo chúng tôi “đi đánh Mỹ” theo đúng kiểu du kích. Tuổi trẻ mới vào chiến trường, thiếu kinh nghiệm nhưng rất hăng hái, chúng tôi tham gia luôn. Nhưng đến khi nổ súng bắn xong, vì không nắm được địa bàn nên rút chạy không đúng hướng... Rất may, chúng tôi được người dân giúp đỡ che chở, rồi tìm cách đưa ra vùng an toàn.
Rồi có lần địch đi càn, tôi được người dân đưa xuống giấu dưới hầm bí mật. Nói đến đây, chỉ riêng việc thiết kế hầm bí mật để địch không phát hiện được, rồi tìm cách qua mặt địch thông minh, khôn khéo lại càng thấy nhân dân tài tình, bản lĩnh, hết lòng che chở, bảo vệ bộ đội. Gần 3 ngày ngâm mình trong nước dưới hầm, ẩm ướt, thiếu không khí, đói, khát, khó chịu vô cùng, đến khi nhận được tín hiệu an toàn và bò ra khỏi hầm, người tôi lả đi. Cô du kích trẻ chủ nhà đã đưa tôi đi tắm, xoa dầu ấm, lấy bộ quần áo của bố cô cho tôi mặc, nấu cháo cho tôi ăn. Sau đó, cô dẫn tôi đi kết nối với các cơ sở cách mạng cho đến khi trở lại an toàn khu. Sau này hòa bình, tôi có trở lại vùng đó tìm nhưng được biết cô du kích đã hy sinh. Trên những chặng đường hành quân đánh giặc, có biết bao người dân mà chúng tôi chưa kịp nói lời tri ân như thế.
Càng về sau, khi có điều kiện suy ngẫm, tôi càng thấy rõ một điều: Chiến tranh nhân dân không phải là khẩu hiệu mà là thực tế. Không có nhân dân thì không thể chiến thắng được. Chính vì vậy, cái gọi là “thế trận lòng dân” không phải là cái gì trừu tượng, mà là một mạng lưới gắn kết từ tinh thần đến hành động, rất cụ thể, rất đời thường, nhưng lại quyết định đến thành bại của cả cuộc chiến.
PV: Theo đồng chí, vì sao "thế trận lòng dân", chiến tranh nhân dân có thể nói là nét độc đáo riêng có của văn hóa quân sự Việt Nam mà khó nước nào có được?
Trung tướng Phùng Khắc Đăng: Tôi cũng từng suy nghĩ về câu hỏi mà nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài đặt ra: Vì sao dường như chỉ Việt Nam mới có được một “thế trận lòng dân” mạnh mẽ như vậy? Theo tôi, cái gốc rễ nằm ở lịch sử và con người Việt Nam vốn hình thành một ý thức cộng đồng, tinh thần cố kết rất mạnh. Thứ hai là mối quan hệ giữa quân với dân ở Việt Nam rất đặc biệt-Quân đội “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu”-mối quan hệ máu thịt, gắn bó không tách rời. Hơn hết, cuộc kháng chiến của dân tộc ta là cuộc chiến đấu chính nghĩa, chống đế quốc xâm lược, thống nhất đất nước, vì quyền và lợi ích của nhân dân. Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng đã tạo được sự tin tưởng, ủng hộ của nhân dân. Khi ý Đảng và lòng dân gặp nhau, hòa làm một sẽ tạo nên sức mạnh nội sinh to lớn chiến thắng mọi kẻ thù. Tất cả yếu tố đó kết hợp lại đã làm nên “thế trận lòng dân” đặc biệt, đủ sức đánh bại mọi kẻ thù, rất riêng của Việt Nam mà không phải nơi nào cũng có được.
PV: Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới, bài học “thế trận lòng dân” có ý nghĩa như thế nào, thưa đồng chí?
Trung tướng Phùng Khắc Đăng: Tôi nghĩ rằng, bước sang thời kỳ mới, bài học dựa vào dân, phát huy sức mạnh của nhân dân vẫn nguyên vẹn ý nghĩa. “Thế trận lòng dân” sẽ vẫn là nền tảng vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước dù trong giai đoạn phát triển nào. Sự nghiệp cách mạng, những mục tiêu lớn của đất nước không thể thành công nếu tách rời nhân dân. Bởi vậy, mọi đường lối, mọi chủ trương đều phải xuất phát từ nhân dân, vì lợi ích của nhân dân, dựa vào dân và phát huy được vai trò, sức mạnh của nhân dân thì mới làm được. Tôi cho rằng, đây không chỉ là khẩu hiệu mà là nguyên tắc hành động xuyên suốt. Nếu chúng ta giữ gìn và phát huy tốt được truyền thống quý báu này thì công cuộc cách mạng mới có thể đạt được kết quả như mong muốn. Chỉ khi nào giữ được niềm tin của nhân dân, phát huy được sức mạnh của nhân dân thì “thế trận lòng dân” mới tiếp tục được củng cố và trở thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!
DƯƠNG THU - THÙY DƯƠNG (thực hiện)