QĐND - Sau hơn một năm hoạt động, Rạp Thánh Gióng của Hãng phim Hoạt hình Việt Nam đã định hình trở thành một địa chỉ văn hóa quen thuộc với khán giả Thủ đô, đặc biệt là các em thiếu nhi trong mỗi dịp hè. Thế nhưng, phim hoạt hình cũng như những loại hình phim khác của Việt Nam vẫn đang thiếu những cú bứt phá để tạo được dấu ấn lớn trong lòng khán giả.

Phóng viên Báo Quân đội nhân dân Cuối tuần đã có cuộc trao đổi cùng bà Lương Thị Minh Phương, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Hãng phim Hoạt hình Việt Nam, xung quanh những vấn đề của phim hoạt hình hiện nay.

Phóng viên (PV): Dù phim hoạt hình Việt Nam đã có một bề dày lịch sử với những thành công mang tầm quốc tế, thế nhưng hôm nay, dường như trẻ em Việt Nam chưa mấy hứng thú với phim hoạt hình “nội”. Theo bà, nguyên nhân vì chất lượng phim, vì khâu quảng bá, hay vì những nguyên nhân khác?

Bà Lương Thị Minh Phương.

Bà Lương Thị Minh Phương: Một số nhà báo trong các cuộc họp báo cho rằng, phim hoạt hình Việt Nam khô khan, tẻ nhạt. Đó là định kiến chưa hẳn đúng. Về mặt nào đó, chúng tôi làm phim theo đặt hàng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các nội dung đề cao phẩm chất tốt đẹp của thiếu niên, nhi đồng trong đời sống, học tập, lao động; về tình cảm gia đình, thầy trò, bạn bè… có ý nghĩa giáo dục chân-thiện-mỹ, nhân văn sâu sắc; các đề tài cổ tích, truyền thuyết, truyện dân gian, đề tài lịch sử, văn hóa dân tộc mang đậm bản sắc dân tộc luôn được đề cao trong phim, vì thế, có thể phần giải trí chưa đạt được mong muốn của khán giả. Nhưng tôi có thể khẳng định, trẻ em khi xem phim hoạt hình Việt Nam cảm nhận được sự gần gũi và phần nào đó vẫn yêu thích phim của chúng tôi.

Còn về mặt hình thức, nói một cách sòng phẳng, hiện nay, phim hoạt hình Việt Nam không thua kém phim nước ngoài về chất lượng hình ảnh. Chúng tôi cũng làm phim chuẩn HD, phim 3D và cũng làm trên các công nghệ làm phim hiện đại. Về phần vẽ hình, họa sĩ cũng rất giỏi, chúng tôi còn làm thuê cho cả nước ngoài.

Nhưng về mặt nào đó cũng phải công nhận, phim hoạt hình Việt Nam chưa hấp dẫn như phim của các nước có nền điện ảnh phát triển. Đứng trước thực trạng ấy, hãng đã và đang có sự thay đổi, nội dung cần phong phú và hướng tới thị hiếu của khán giả.

PV: Dường như chúng ta đang quá đề cao tính giáo dục trong khi tính giải trí chưa làm người xem thỏa mãn. Trong khi những bộ phim hoạt hình thành công ở tầm thế giới thường là sự lồng ghép giữa giải trí và giáo dục. Ngược lại, chúng ta đang làm theo kiểu giáo dục lồng ghép với giải trí?

Bà Lương Thị Minh Phương: Cũng không hẳn thế! Phim hoạt hình nước ngoài không đặt tính năng nào lên trước mà họ lồng ghép rất khéo léo giữa giải trí và giáo dục. Mình thì chưa khéo, còn thiên vị hơn về giáo dục. Hơn nữa, còn một ý thức ăn sâu vào mình là giáo dục luôn được đưa lên hàng đầu.

Tôi nghĩ hai cái này phải lồng ghép vào nhau. Thậm chí, nếu cao tay thì hai yếu tố giáo dục và giải trí phải nhuyễn vào nhau. Vì nếu không có sự hấp dẫn về mặt nghệ thuật thì cũng không thể truyền tải đến cho trẻ em một ý tưởng giáo dục nào cả. Và nếu chỉ thuần túy là giải trí mà không lồng ghép được nội dung ý tưởng thì cũng không thành công. Vấn đề là phải làm thế nào cho chừng mực, làm sao nói được sự việc, con người ấy mà vẫn có tính hấp dẫn. Sự hấp dẫn trong nghệ thuật có biên độ rất lớn, tùy theo sức tưởng tượng của từng đạo diễn, từng họa sĩ.

Cảnh trong phim “Cậu bé cờ lau”.

Phim hoạt hình Việt Nam giờ cũng không còn những giáo điều, triết lý cứng nhắc. Tuy nhiên, khi ranh giới giữa các thể loại phim ngày càng mong manh, đòi hỏi tư duy người làm phim phải đi trước khán giả, cách tiếp cận vấn đề và ngôn ngữ thể hiện cần uyển chuyển hơn. Đây là những hạn chế của phần đông các nhà làm phim hoạt hình Việt Nam hiện nay. Vì thế, chúng tôi đang hướng tới việc lồng ghép nhuần nhuyễn giữa giải trí và giáo dục mà không đặt tính năng nào lên trước. Nhưng tất nhiên, để đạt được mục tiêu đó thì còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Kịch bản có hay không, đạo diễn như thế nào, rồi nhiều vấn đề khác nữa…

PV: Kịch bản hay đang là vấn đề lớn đối với điện ảnh, sân khấu Việt. Phim hoạt hình có phải đối mặt với vấn đề đó, thưa bà?

Bà Lương Thị Minh Phương: Còn quá thiếu những kịch bản hay, kịch bản dài tập, mặc dù chúng tôi đã thường xuyên tổ chức các trại sáng tác, có năm tới hai lần. Mỗi lần tổ chức, chúng tôi thường thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng như: Internet, trang web của hãng. Tại các trại sáng tác này có sự góp mặt của nhiều thế hệ khác nhau. Mặc dù các tác giả lớn tuổi có nhiều kinh nghiệm sống nhưng việc tiếp cận cái mới còn thiếu, trong khi hiện nay, khán giả nhỏ tuổi thích hướng tới cái mới, hiện đại nên cần sự tư duy của các bạn cộng tác viên trẻ. Quan điểm của hãng là duy trì sự song hành giữa hai lứa tác giả, tạo cơ hội để họ có sự giao lưu với nhau thông qua trại sáng tác. Người lớn chia sẻ kinh nghiệm còn người trẻ học hỏi những chỉ bảo của lớp cha chú...

Làm kịch bản phim hoạt hình thực ra rất khó. Chọn trong hàng trăm đề cương mới có được 15 đề cương đi trại. Các trại viên sau khi có sự góp ý của Hội đồng kịch bản của hãng, đọc của nhau, góp ý cho nhau để hoàn chỉnh kịch bản. Mỗi đợt trại sáng tác kết thúc cũng chỉ duyệt được từ 3 đến 5 kịch bản, đạt 30% là tốt rồi.

PV: Sự thiếu kịch bản phim hoạt hình là do kinh phí thấp hay năng lực của người viết kịch bản?

Bà Lương Thị Minh Phương: Một kịch bản phim hoạt hình với thời lượng cho 10 phút phim có số trang trung bình từ 8-10 trang mà chúng tôi cũng đã đầu tư tới hơn 30 triệu đồng thì kinh phí không phải là thấp. Tuy nhiên, kịch bản phim hoạt hình không dễ viết, rất nhiều các nhà văn nổi tiếng cũng là những cộng tác viên lâu năm của hãng phải thừa nhận viết kịch bản phim hoạt hình rất khó.

PV: Kịch bản của nhiều phim hoạt hình nước ngoài rất thành công nhưng nội dung lại khá đơn giản mà chủ yếu tập trung khai thác chi tiết thú vị. Chúng ta có nên thay đổi, học tập phương pháp viết kịch bản ấy để hoạt hình Việt Nam thêm hấp dẫn?

Bà Lương Thị Minh Phương: Chúng tôi cũng phải học những điều hay để làm. Nếu không sẽ khó tồn tại, đặc biệt trong thời gian tới, hãng sẽ chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần hóa Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối thì sản phẩm làm ra phải hài hòa cả hai mặt giáo dục và thương mại.

Cảnh trong phim “Chẫu chàng chẫu chuộc”. Ảnh do Hãng phim Hoạt hình Việt Nam cung cấp

PV: Hiện tại, Hãng phim Hoạt hình Việt Nam đang hoạt động theo mô hình Công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước . Trong tương lai, sau khi cổ phần hóa xong khi không còn “bầu sữa”, để có thể tồn tại và phát triển, hãng sẽ chuyển đổi mô hình hoạt động như thế nào, thưa bà?

Bà Lương Thị Minh Phương: Trước đây, hãng là một xưởng phim. Đến năm 1990-1991, chuyển sang mô hình doanh nghiệp hoạt động công ích. Đến năm 2010, chuyển sang mô hình Công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước. Đến cuối năm 2014, hãng có quyết định của Thủ tướng Chính phủ chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần. Kế hoạch đến hết năm 2015, hãng sẽ hoàn thành việc chuyển đổi thành công ty cổ phần Nhà nước nắm cổ phần chi phối.

Trước đây, nhiệm vụ chính của hãng khi còn là doanh nghiệp công ích là sản xuất phim hoạt hình theo đặt hàng của Nhà nước. Công ty FAFILM làm nhiệm vụ phát hành. Nhưng đến nay, FAFILM đã cổ phần hóa. Khi đã cổ phần hóa, họ có quyền tự chủ trong kinh doanh. Do đó, mảng phát hành phim đang bị buông lỏng. Chính vì điều đó, hãng đã xin phép Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch bổ sung chức năng, nhiệm vụ là được phát hành phổ biến phim trong và ngoài nước. Sau khi bổ sung chức năng đó, cộng với việc được Nhà nước đầu tư cơ sở vật chất, hãng đã xin nâng cấp hội trường thành Rạp Thánh Gióng, rạp chuyên chiếu phim hoạt hình duy nhất ở Việt Nam. Từ tháng 1-2014, rạp chính thức đi vào hoạt động, trước mắt chỉ chiếu phim hoạt hình Việt Nam do hãng sản xuất.

Song song với hoạt động của Rạp Thánh Gióng, hãng còn chiếu lưu động tới các trường tiểu học và mầm non trên địa bàn Hà Nội. Đó là hai hình thức chiếu trực tiếp; ngoài ra, chúng tôi còn khai thác các hình thức khác như thành lập trang web đưa các phim hoạt hình lên, kết hợp các mạng viễn thông phát hành phim.

Việc mở rộng phát hành phim nhằm vào hai mục đích, một là có doanh thu để tái sản xuất, hai là làm sao để phim hoạt hình Việt Nam đến được với nhiều khán giả. Trọng tâm được đặt vào mục đích thứ hai vì chúng tôi xác định, đây là những tác phẩm nhận được sự đầu tư của Nhà nước nên phải làm sao để các sản phẩm mang lại lợi ích xã hội cao nhất phục vụ đông đảo khán giả.

PV:Xin cảm ơn bà về cuộc trao đổi!

HUY ĐĂNG (thực hiện)