Một thành tựu đặc biệt 

Vào ngày 12-11-2011, Thủ tướng Italy Silvio Berlusconi đi từ dinh thự của mình lên cung điện Quirinal để đệ đơn từ chức, do khủng hoảng nợ và sự sụp đổ của đa số ghế trong chính phủ. Đi cùng ông là Bộ trưởng Thanh niên Giorgia Meloni, 34 tuổi, người đã rơi nước mắt vì cố gắng thuyết phục ông ở lại. Ngày hôm đó, bà Meloni đã nhận ra ý nghĩa của việc mất quyền lực dưới áp lực từ thị trường và các đối tác châu Âu, sau một quyết định quản lý tài chính công đầy rủi ro.

11 năm sau, vào ngày 22-10-2022, bà Meloni đã có màn ra mắt ngoạn mục trước công chúng. Vào thời điểm đó, người phụ nữ tự xưng là "người ngoài cuộc" dường như sở hữu khả năng “biến mọi thứ thành vàng” trong chính trường, biến hầu hết mọi tranh cãi thành cơ hội mới để củng cố quyền lực của mình.

leftcenterrightdel

Nữ Thủ tướng Italy Giorgia Meloni. Ảnh: Getty

Trong khi các nhà phân tích dự đoán một cuộc khủng hoảng nhanh chóng sẽ xảy ra khi bà Meloni nhậm chức do những bất đồng trong liên minh cầm quyền giữa Đảng Anh em Italy (FdI) của bà, Đảng Lega và Đảng Forza Italia thì trên thực tế, liên minh cánh hữu này đã duy trì được sự gắn kết và kỷ luật hiếm thấy trong lịch sử Italy.

Khi lên nắm quyền, Thủ tướng Meloni dường như đã học được một bài học đơn giản: Một khi đã nắm quyền, sự linh hoạt là điều thiết yếu để duy trì quyền lực lâu dài. Và bà Meloni đã làm được điều mà hầu hết người tiền nhiệm kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai đều thất bại: Giữ vững quyền lực.

Ngày 4-9 vừa qua, bằng việc vượt qua mốc 1.413 ngày cầm quyền liên tiếp, bà Meloni đã trở thành thủ tướng có thời gian tại vị lâu nhất trong lịch sử Italy thời hậu chiến, Thủ tướng Berlusconi đứng ở vị trí thứ hai. Dấu mốc này cũng củng cố vị trí đặc biệt của bà Meloni trong lịch sử chính trị Italy, khi bà vừa là nữ thủ tướng đầu tiên của nước này vừa là người đứng đầu chính phủ duy trì liên tục lâu nhất. 

Bí quyết tại vị

Bí quyết nào giúp bà Meloni tại vị lâu như vậy? Câu hỏi này được dẫn chứng bằng những thành tựu cụ thể. Khi nhậm chức, bà Meloni đối diện với một tình hình ngân sách đặc biệt tồi tệ, với thâm hụt ngân sách nhà nước lên tới 8,1% và nợ công chiếm 138,4% tổng sản phẩm trong nước (GDP). Gần 4 năm sau, người đứng đầu chính phủ đã giảm được thâm hụt ngân sách nhà nước xuống còn 3,1%, trong khi tỷ lệ nợ công ổn định (138,9% trong nửa đầu năm 2026, đưa Italy trở thành quốc gia nợ nhiều thứ hai trong Liên minh châu Âu (EU) sau Hy Lạp: 143,5%).

Trong cuốn sách 28 trang mang tên “Chính phủ ổn định hơn, Italy mạnh hơn”, Đảng FdI đã tổng hợp những kết quả nổi bật trong gần 4 năm cầm quyền của nhà lãnh đạo Meloni. Theo đó, tỷ lệ có việc làm tại Italy đã đạt mức cao kỷ lục 62,9%, trong khi tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 5,7% và tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ còn 18,4%. Chính phủ Italy cũng nhấn mạnh các chính sách hỗ trợ gia đình, cải cách thuế thu nhập cá nhân và giảm gánh nặng thuế đối với người lao động. Về an ninh, FdI đề cập việc giảm số người di cư đến Italy, gia tăng số người được hồi hương cũng như những kết quả trong cuộc chiến chống tội phạm có tổ chức. Trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và năng lượng, đảng cầm quyền nhấn mạnh việc tăng nguồn lực dành cho quỹ y tế quốc gia, giảm tỷ lệ bỏ học và những nỗ lực củng cố an ninh năng lượng.

Trong gần 4 năm cầm quyền, Chính phủ của Thủ tướng Meloni đã trải qua nhiều cuộc tranh luận với phe đối lập, giới tư pháp, các đồng minh trong liên minh cầm quyền cùng những biến động của tình hình quốc tế. Chính phủ cho rằng, việc duy trì ổn định chính trị, kiểm soát tài chính công và cải thiện một số chỉ số kinh tế là những thành quả quan trọng.

Ông Fabien Gibault, Giáo sư tại Đại học Bologna (Italy) giải thích: “Bằng cách làm ngược lại với chương trình rất bảo thủ và chống châu Âu của mình, bằng cách theo đuổi đường lối kinh tế ôn hòa, bà Meloni đã trở thành một nhân vật trung lập, mang lại sự ổn định cho thị trường. Cuộc đối đầu với Brussels đã không xảy ra”.

Franck Iovene, cựu phóng viên AFP tại Italy bổ sung: "Thủ tướng Meloni hiểu rằng, quyền lực lâu dài có nghĩa là không cố gắng thực hiện toàn bộ chương trình của mình một cách đột ngột. Bà ấy ưu tiên, hoãn lại một số cải cách nhất định, từ bỏ hoặc điều chỉnh một số cam kết khi chúng có nguy cơ gây bất ổn cho liên minh hoặc nền kinh tế".

Thách thức nhiệm kỳ tiếp theo

Trước thềm cuộc bầu cử lập pháp tiếp theo vào năm 2027 để bầu ra 200 thượng nghị sĩ và 400 đại biểu quốc hội của Italy, bà Meloni đang phải đối mặt với một loạt vấn đề ngày càng nghiêm trọng: Chi phí sinh hoạt tăng cao, căng thẳng trong liên minh về quốc phòng, tranh chấp xuyên Đại Tây Dương với Tổng thống Mỹ Donald Trump và phe cánh hữu theo chủ nghĩa dân tộc ngày càng hung hăng...

Italy tiếp tục đối mặt với những vấn đề cơ cấu mà các chính phủ tiền nhiệm vẫn chưa giải quyết được: Năng suất thấp, suy giảm dân số, tiền lương trì trệ và tình trạng "chảy máu chất xám" kéo dài.

Theo nhận định của Salvatore Vassallo, một nhà khoa học chính trị tại Đại học Bologna, kế hoạch phục hồi hậu đại dịch do EU tài trợ, vốn đã giúp giảm bớt khó khăn trong những năm đầu nhiệm kỳ thủ tướng của bà Meloni, hiện gần như cạn kiệt nguồn lực. Sự thúc đẩy tăng trưởng mà kế hoạch này mang lại không còn đủ để bù đắp cho môi trường tài chính ngày càng khó khăn hơn, vốn trầm trọng hơn do những cú sốc giá cả toàn cầu. Bà Meloni cũng phải vật lộn để thực hiện một số cải cách trọng điểm mà bà đã hứa hẹn. Vào tháng 3-2026, cử tri đã bác bỏ một cuộc cải cách hệ thống tư pháp, đánh dấu thất bại đầu tiên của nữ thủ tướng...

Mối đe dọa chính trị lớn nhất hiện nay đến từ Roberto Vannacci, một cựu tướng lĩnh chuyển sang làm chính trị gia cực hữu và phong trào Futuro Nazionale mới thành lập của ông. Bằng cách tập trung chiến dịch tranh cử vào vấn đề "tái định cư", ông Vannacci đã thách thức chính sách di cư của bà Meloni, đặt câu hỏi về hiệu quả của chính sách này vào thời điểm chính phủ dự định trình bày nó trước cử tri như một chiến thắng mang tính bước ngoặt.

Theo một cuộc thăm dò gần đây, tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Vannacci đã đạt 7,5%, vượt qua Đảng Forza Italia và tiến sát đến Đảng Lega, đảng có tỷ lệ ủng hộ giảm xuống còn 5,7%. Đảng FdI vẫn là đảng dẫn đầu với gần 26% ý định bỏ phiếu, nhưng khoảng cách dẫn đầu chung của liên minh trung hữu của Meloni đã thu hẹp xuống chỉ còn vài điểm. Điều này báo hiệu những rắc rối nghiêm trọng mà bà Meloni sẽ gặp phải khi thành lập các liên minh trong tương lai.

Vì lẽ đó, nhiệm vụ phía trước của bà Meloni còn đầy khó khăn. Tại Italy, chưa có thủ tướng nào từng giành được nhiệm kỳ thứ hai liên tiếp. Liệu bà Meloni có lật ngược được tình thế này để làm nên lịch sử hay không, tất cả vẫn đang chờ đợi ở phía trước.

HƯƠNG GIANG