Do đặc thù công việc, chúng tôi thường tiếp xúc với lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị cơ sở và nhiều cán bộ cơ quan hoạt động trong Quân đội, LLVT. Trong những lần gặp gỡ đó, tôi thường ghi nhận băn khoăn trong quản lý con người thời công nghệ số. Có những đồng chí chỉ huy trải lòng, chuyện tham gia MXH đòi hỏi ý thức tự giác và bản lĩnh chính trị kèm theo thái độ ứng xử văn minh, lịch sự và văn hóa. Nhưng có những người tham gia vào các hội nhóm kín trên MXH thì việc nắm bắt, quản lý khá khó khăn.

Hoạt động quân sự là lĩnh vực đặc thù nhưng không bó kín trong doanh trại, thao trường mà gắn với môi trường tự nhiên, xã hội rất rõ nét. Để tổ chức hoạt động thống nhất, tập trung, phòng tránh những biểu hiện có thể ảnh hưởng đến kết quả công tác, uy tín và quyền, lợi ích của người dân thì mỗi người lính được học tập, tuân thủ nguyên tắc và kỷ luật.

Ngày nay, chỉ cần ngồi ở cơ quan, đơn vị, một quân nhân vẫn hòa mình với thế giới bên ngoài trong giờ nghỉ, ngày nghỉ bằng điện thoại thông minh. Từ đây họ bước vào một không gian xã hội khác đời thường không hề có biên giới, không có hàng rào, không có cột mốc. Sự tự do ấy có sức ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ đối với nhận thức, cảm xúc và hành vi của con người hoạt động trong LLVT, đặc biệt là đối tượng trẻ tuổi.

leftcenterrightdel

Điểm tựa để “phủ xanh” mạng xã hội. Minh họa: KHÔI NGUYÊN 

Các quân nhân, người hoạt động trong LLVT vừa thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, công tác; vừa là công dân của xã hội số. Họ gọi điện về cho gia đình qua các ứng dụng trực tuyến, học tập qua nền tảng số, tiếp cận tri thức từ internet và tham gia MXH như hàng triệu người khác. Thế nên, những gì xuất hiện trên MXH đang từng ngày tác động đến đời sống thực. Ví dụ, một quan điểm có thể trở thành nhận thức. Một lời nói có thể biến thành hành động. Một trào lưu có thể trở thành lối sống. Một thông tin giả có thể tạo ra những hệ lụy thật. MXH không chỉ truyền tải thông tin mà còn kiến tạo thói quen. Nó định hình cách con người suy nghĩ, giao tiếp và nhìn nhận thế giới.

Thực tế cho thấy, MXH có ưu điểm là kết nối con người, lan tỏa tri thức, thúc đẩy sáng tạo và mở rộng khả năng tiếp cận thông tin của mỗi cá nhân. Nhưng ở chiều ngược lại, không gian mạng cũng là nơi xuất hiện tin giả, văn hóa lệch chuẩn, lối sống thực dụng, những quan điểm cực đoan và cả những chiến dịch thao túng nhận thức được tổ chức bài bản bằng công nghệ hiện đại. Những nguy hiểm ấy thường diễn ra âm thầm, có thể thay đổi một cách nghĩ, thay đổi một nhận thức khiến con người mang những đặc trưng của không gian mạng bước vào đời sống thực mà chính họ cũng không nhận ra.

Đây chính là lý do vì sao nhiều quốc gia trên thế giới ngày càng quan tâm đến việc xây dựng văn hóa ứng xử số. Đó cũng là lý do mà mới đây, Bộ Quốc phòng đã ban hành Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Việc ban hành quy tắc để quản lý quân nhân trên MXH một cách hiệu quả, góp phần xây dựng văn hóa trên môi trường số cho quân nhân.

Trong thời đại internet, quản lý bằng mệnh lệnh hành chính chỉ giải quyết được phần ngọn. Không ai có thể theo dõi hàng nghìn lượt xem, lượt thích hay bình luận của mỗi cá nhân mỗi ngày. Không ai có thể dựng hàng rào trên không gian mạng. Cái có thể xây dựng chính là bản lĩnh, là ý thức và vun đắp văn hóa. Một quân nhân có bản lĩnh chính trị vững vàng sẽ biết phân biệt đúng, sai giữa vô vàn luồng thông tin; biết dừng lại trước khi chia sẻ một thông tin chưa được kiểm chứng.

Nói cách khác, quy tắc ứng xử không phải là những điều cấm đoán đơn thuần mà là những chuẩn mực giúp quân nhân làm chủ không gian mạng thay vì bị không gian mạng chi phối.

Một kỹ sư công nghệ thông tin chia sẻ với tôi rằng, không gian mạng giống như một khu vườn rộng lớn. Nếu người tốt im lặng, cỏ dại sẽ mọc lên. Nếu thông tin tích cực vắng mặt, thông tin độc hại sẽ có cơ hội lan tràn. Nếu sự thật không được cất tiếng nói, những điều sai trái sẽ tìm cách lấp đầy khoảng trống. Cũng từ đây, anh cho rằng, việc có cơ chế quy định tham gia không gian mạng là nhiệm vụ của quân nhân là cần thiết, vì đây là cơ sở giúp quân nhân không chỉ dừng lại ở việc “không làm điều sai” mà quan trọng hơn là chủ động lan tỏa điều đúng, góp phần tạo ra thông tin tốt để bảo vệ mình, bảo vệ cộng đồng.

Điều anh nói gợi tôi liên tưởng tới cụm từ “phủ xanh” không gian mạng. Từ đó tôi suy nghĩ, liệu người lính, liệu quân nhân và những người hoạt động trong LLVT hôm nay có thể tham gia “phủ xanh” không gian mạng, MXH được không? Tôi nghĩ điều đó làm được! Bởi “phủ xanh” MXH không có gì khó mà đơn giản là chia sẻ sự thật, một vấn đề văn hóa, lòng nhân ái và mang lại giá trị niềm tin. Tôi nghĩ, đây chính là màu xanh của những giá trị tốt đẹp mà Quân đội nhân dân Việt Nam luôn gìn giữ, vun đắp và lan tỏa.

Trong chiến tranh, người lính giữ từng tấc đất của Tổ quốc. Trong thời bình, người lính vẫn tiếp tục giữ gìn những giá trị làm nên sức mạnh tinh thần của dân tộc. Ngày nay, một phần của nhiệm vụ ấy đã mở rộng sang không gian mạng. Ở đó không có chiến hào, khói lửa, tiếng súng, nhưng vẫn có những cuộc đấu tranh âm thầm và quyết liệt. Đó là cuộc đấu tranh giữa sự thật và sự xuyên tạc, giữa cái đẹp và cái xấu, giữa văn hóa và phản văn hóa, giữa trách nhiệm công dân và sự vô cảm.

Khi tham gia vào “phủ xanh” không gian số, mỗi tài khoản MXH của quân nhân, ở một góc độ nào đó, cũng là một chốt gác. Một bài viết tích cực là một hạt giống tốt. Một hình ảnh đẹp về người lính là một thông điệp nhân văn. Một câu chuyện tử tế được chia sẻ là một cách làm giàu thêm niềm tin xã hội... Ví dụ gần đây, khi bài viết “Thiên thần hộ mệnh” đăng trên Báo Quân đội nhân dân Cuối tuần số 1.588, nói về Thiếu tá QNCN Phùng Thị Anh Nhung, y sĩ của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam cứu giúp khách tham quan là người Bỉ được đưa lên không gian mạng đã có tới hơn 250.000 lượt truy cập và lan tỏa trong chỉ hơn một tuần. Những điều ấy tưởng nhỏ nhưng khi được nhân lên bởi hàng trăm nghìn quân nhân sẽ tạo thành một nguồn năng lượng tích cực vô cùng lớn.

Sau bao năm công tác tôi nhận thấy, chưa bao giờ hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ lại có điều kiện lan tỏa rộng khắp như hôm nay. Tất cả những câu chuyện đẹp về người lính luôn được chia sẻ tới hàng triệu người trong xã hội. Đó chính là sức mạnh của MXH nếu được sử dụng đúng mục đích.

Trong tương lai, không gian mạng sẽ còn tiếp tục mở rộng; trí tuệ nhân tạo sẽ ngày càng phát triển. Các nền tảng số sẽ liên tục thay đổi. Nhưng dù công nghệ biến đổi đến đâu thì con người ứng dụng nó ra sao, nhằm mục đích thế nào mới mang tính quyết định. Thế nên, để cho sự thật luôn bền vững và có sức hấp dẫn, lan tỏa giá trị tốt đẹp thì người hoạt động trong LLVT cần thực hiện tốt Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số trong Quân đội nhân dân Việt Nam mà Bộ Quốc phòng ban hành. Đó là trách nhiệm của người lính đối với xã hội; là sự tự giác của quân nhân trước danh dự của mình.

Ngoài ra, trên cơ sở bộ Quy tắc ứng xử đó, các quân nhân và người hoạt động trong LLVT có điều kiện tham gia MXH cần tiên phong “phủ xanh” không gian mạng. Trong thời đại số, đây chính là một mặt trận rất mới cần sự thể hiện toàn diện phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ.

QUANG DŨNG