Ngay lập tức, bài thơ đã được nhạc sĩ Huy Thục phổ nhạc thành bài hát “Tiến lên chiến sĩ đồng bào” và được hát vang trên làn sóng điện. Bài hát mang đến một khí thế hừng hực cả miền Bắc, trên đường hành quân xuyên Trường Sơn và cả chiến trường miền Nam. Không ai ngờ, đó là bài thơ khai xuân cuối cùng Bác Hồ gửi tới chiến sĩ và đồng bào cả nước.

leftcenterrightdel
 

Từ khi Bác Hồ lãnh đạo dân tộc giành chính quyền, lập ra nước Việt Nam mới, đã có nhiều bài hát ca ngợi vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc. Bài hát đầu tiên vang lên ở Thủ đô có lẽ là bài “Biết ơn Cụ Hồ Chí Minh” của Lưu Bách Thụ. Sau đó ít lâu là bài hát “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng” của Phong Nhã. Ở miền Nam bấy giờ có bài hát “Hồ Chí Minh cứu tinh dân tộc” của Phạm Công Nhiều... Trong trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, những bài hát ngợi ca Hồ Chí Minh bắt đầu tuôn chảy từ nguồn suối đầu tiên. Đấy là bộ ba các bài mang tên “Ca ngợi Hồ Chủ tịch” của các nhạc sĩ: Lưu Hữu Phước, Đỗ Nhuận và Văn Cao. Ngoài ra còn có: “Nhớ ơn Hồ Chí Minh” của Tô Vũ; “Người về là chiến thắng” của Vũ Thế Khanh; “Vệ Quốc quân Việt Nam bên Cha già yêu dấu” của Ngọc Bích; “Thanh niên làm theo lời Bác” của Hoàng Hòa...

Những bài hát kể trên đều được viết ở Chiến khu Việt Bắc. Ở miền Trung cùng thời có bài “Nhớ Bác Hồ” của Phan Huỳnh Điểu. Ở miền Nam có bài “Mong Bác Hồ vô Nam” của Hoàng Việt và Minh Trị. Cũng cần kể thêm hai bản hợp xướng trường ca có đoạn miêu tả hình ảnh Bác là “Người Hà Nội” của Nguyễn Đình Thi và “Ba Đình nắng” của Bùi Công Kỳ. Đặc biệt, ngay sau Chiến thắng Điện Biên Phủ “chấn động địa cầu”, một nhạc sĩ người Anh tên là Ewan Maccoll đã viết một bài hát ca ngợi Người mang tên “Bài ca Hồ Chí Minh”. Bài hát này, phải đến thời chống Mỹ, cứu nước mới được nghệ sĩ Quang Hưng mang về hát trong nước sau festival ở Cuba.

Sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc, thế hệ thiếu nhi chúng tôi được học và hát say sưa những bài “Tấm ảnh Bác Hồ” của Mộng Lân và “Em được nghe chuyện Bác Hồ” của Phạm Tuyên. Đấy là những bài hát thiếu thi hay đến tận bây giờ. Rồi bỗng một ngày tươi sáng, lòng tôi lặng đi khi nghe “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người” của Trần Kiết Tường qua giọng hát Quốc Hương. Rồi lại dạt dào theo Trần Khánh qua “Tiếng hát giữa rừng Pác Bó” của Nguyễn Tài Tuệ... và tưng bừng reo vui cùng “Quà tháng năm dâng Người” của Hồng Đăng... Ôi! Sao những bài hát ngợi ca Người hay đến thế!

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, lại lai láng những giai điệu về Bác Hồ kính yêu. Đấy là hành khúc “Theo lời Bác gọi” của Nguyễn Xuân Khoát; “Lời Bác rung chuyển bốn phương” của Nguyễn Lầy-Tuấn Long; là “Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ” của nhạc sĩ Nga, Vladimir Fere (viết cùng Đỗ Nhuận); là “Tây Nguyên mừng đón thơ Bác” của Doãn Nho; là “Mỗi dòng thơ Bác sáng ngời niềm tin” của Thuận Yến; là “Mỗi bước ta đi thêm yêu Tổ quốc” của Tân Huyền… Đó là những giai điệu thiết tha xâm chiếm trái tim mỗi người. Nhưng có lẽ, chỉ sau ngày 2-9-1969, ngày Bác đi xa vào cõi vĩnh hằng, những giai điệu thương nhớ, tưởng nhớ Bác như tuôn chảy những bài ca bất hủ về Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. Tôi không biết có vị lãnh tụ của dân tộc nào lại có nhiều bài hát ngợi ca như Bác Hồ của chúng ta. Chỉ biết rằng, tôi thực sự tự hào về vị lãnh tụ kính yêu của mình khi những bài hát ngợi ca Người từ sau mùa xuân cuối-mùa xuân Kỷ Dậu 1969-đã cộng hưởng thành một đại dương giai điệu cứ cuộn sóng vào biết bao thế hệ Việt Nam. Đó là: “Đôi dép Bác Hồ” của Văn An; “Mang hình Bác chúng ta lên đường” của Cao Việt Bách; “Miền Nam nhớ mãi ơn Người” của Lưu Cầu; “Người sống mãi trong lòng chúng con” của Huy Du; “Suối Lenin” của Hà Té-Hoàng Đạm; “Em mơ gặp Bác Hồ” của Xuân Giao; “Lời ca dâng Bác” của Trọng Loan; “Người là niềm tin tất thắng” của Chu Minh... Rồi cả nước lại lặng đi trong “Người sống mãi trong lòng miền Nam” của Nguyễn Đồng Nai; “Trông cây lại nhớ tới Người” của Đỗ Nhuận; “Tình Bác sáng đời ta” của Lưu Hữu Phước; “Việt Bắc nhớ Bác Hồ” của Phạm Tuyên; “Bác Hồ sống mãi cùng Tây Nguyên” của Lê Lôi; “Bác đang cùng chúng cháu hành quân” của Huy Thục; “Đêm Trường Sơn nhớ Bác” của Trần Chung; “Thầy giáo Bác Hồ” của Peter Seeger-nhạc sĩ Mỹ... Đặc biệt, trong ngày vui thống nhất, cả nước vỡ òa trong giai điệu “Như có Bác trong ngày vui đại thắng” của Phạm Tuyên; “Tiếng hát từ Thành phố mang tên Bác” của Cao Việt Bách; “Mùa xuân trên Thành phố Hồ Chí Minh” của Xuân Hồng...

Từ đó trở đi, sáng tác bài hát ngợi ca Bác Hồ như điều thiêng liêng ngấm vào máu thịt của các nhạc sĩ. Càng ngày, kho tàng những bài hát hay về Bác lại được ghi danh thêm các sáng tác mới. Có thể kể: “Ấm tình quê Bác” của Văn An; “Tre ngà bên Lăng Bác” và “Tiếng chim trong vườn Bác” của Hàn Ngọc Bích; “Hát về Người” của Đoàn Bổng; “Những bông hoa trong vườn Bác” của Văn Dung; “Viếng Lăng Bác” của Hoàng Hiệp; “Lời Bác dặn trước lúc đi xa” và “Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví giặm” của Trần Hoàn; “Bên Lăng Bác Hồ” của Dân Huyền; “Bác Hồ-Người cho em tất cả” của Hoàng Long-Hoàng Lân; “Từ Ra-dơ-lip đến Pác Bó” của Phan Long; “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác” của An Thuyên; “Dâng Người tiếng hát mùa xuân” của Nguyễn Văn Thương; “Dấu chân phía trước” của Phạm Minh Tuấn; “Bác Hồ một tình yêu bao la” và “Vầng trăng Ba Đình” cùng “Miền Trung nhớ Bác” của Thuận Yến v.v...

Có thể nói, trong lịch sử ca khúc Việt Nam, Hà Nội và Bác Hồ là hai đề tài có nhiều bài hát thành công, đi vào lòng người. Với riêng tôi, ngày Bác Hồ mất, tôi đang là sinh viên đại học. Chúng tôi thành lập ngay một ban nhạc để chơi nhạc tưởng niệm ngay trong ngày vĩnh biệt Bác. Lúc đó, tôi đã viết một bài hát về Bác. Đến khi vào quân đội, thuộc Binh chủng Thông tin liên lạc, tôi được biết Bác Hồ chính là người thầy đầu tiên của lính báo vụ ngay sau Cách mạng Tháng Tám. Và bài hát “Nhịp manip Bác Hồ” đã được tôi viết ra trong cảm xúc như thế. Bài hát đoạt giải thưởng cuộc thi nhân kỷ niệm 100 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (1911-2011).

Gần đây, tôi được nghe một bài hát viết về Bác của nhạc sĩ trẻ Bảo Huy, con trai nhạc sĩ-ca sĩ Thế Hiển. Tôi thật bất ngờ khi thấy “nhạc sĩ 8X” này đã chọn được một góc rung động riêng của mình để viết về Bác. Tôi hy vọng đề tài Bác Hồ vẫn là một đề tài để các nhạc sĩ có thể tự thể hiện lòng thành kính của mình với vị lãnh tụ kính yêu của không chỉ riêng dân tộc Việt Nam mà còn lan tỏa khắp hành tinh từ nhiều thập kỷ qua. 

Nhạc sĩ NGUYỄN THỤY KHA