Một vầng nắng nhỏ

Bình lại được nghe bác kể về những trận đánh rát rạt, với bao hy sinh mất mát, nhưng bộ đội ta kiên cường lắm. Bác kể, mắt cứ rơm rớm vì mừng. Mừng vì một bạn trẻ thích nghe kể chuyện chiến đấu, lại có thú đam mê đặc biệt. Chiếc tăng sẽ làm giàu thêm phòng trưng bày của chàng trai. Những năm qua, mỗi chiếc bi đông đã móp, mũ cối bạc màu, mảnh tăng sờn mép hay tấm huy hiệu, chiếc cúc áo, chiếc lược nhôm... đã hiện diện ở đây, làm chứng nhân của một thời gian lao mà anh dũng. Không ít cựu chiến binh vì yêu quý Bình mà mang đồ đến, gọi là gom góp một phần vì nghĩa, chẳng đòi hỏi gì. Những món đồ đó có gì quan trọng với Bình? Ai hỏi, cậu sẽ cười mà rằng: Mỗi món đồ đều biết kể những câu chuyện.

Niềm đam mê đến với Bình từ ngày học lớp 5. Những bài học lịch sử trên lớp, những câu chuyện của người ông của Bình từng chiến đấu ở chiến trường Nam Bộ, những thước phim tài liệu... đã gieo vào tâm hồn cậu bé sự tò mò, rồi lớn dần thành tình yêu lịch sử. Yêu sử nên cũng yêu và muốn kiếm tìm những kỷ vật biết kể chuyện. Bình đã dày công kiếm tìm như lần tìm thứ có ý nghĩa nhất của tuổi mình. Nghỉ hè, Bình còn xin bố mẹ đi Hà Nội, lên Điện Biên, thực hiện ước vọng của tuổi trẻ là tham quan và tìm hiểu các di tích, những nhân chứng lịch sử mà cậu đã kết nối được. Ở miền Bắc, nhiều cựu chiến binh có bộ sưu tập lớn, là tích cóp của mấy mươi năm đời người lặn lội, sưu tầm, gìn giữ. Mỗi người một hoàn cảnh, cách làm riêng, nhưng tất thảy đều chung một mục tiêu là gìn giữ những kỷ vật. Và họ đã có một gia tài, theo cách của riêng mình. Càng đi, càng hiểu, Bình càng thấm thía câu chuyện của các cựu chiến binh. Có người suốt bao năm lặn lội vất vả nhưng chưa thể tìm thấy người thân, dẫu họ đã hóa thành bất tử ở mảnh đất nào đó trên đất nước này.

Bình cũng thường đi dọc con kênh Cái Lớn gió mát thênh thang, vào nghĩa trang liệt sĩ của xã. Mùa nước nổi, lục bình tím trôi lững lờ, bông điên điển vàng rực hai bên bờ. Nghĩa trang nằm lặng dưới những hàng dầu già, chỉ nghe tiếng gió thổi qua tán lá. Ông Tư trông coi nghĩa trang gần ba mươi năm qua, lưng đã còng nhưng vẫn cười tươi lắm. Ông bảo, mình càng già thì... càng gần đồng đội. Ông Tư hiểu thời chiến tranh, lấy chuyện chăm lo cho đồng đội làm vui, mỗi ngày trông nom hương khói, trồng khóm hoa nhỏ xinh để các anh linh thêm ấm áp. Càng trò chuyện với ông, Bình càng muốn tri ân ông cùng các anh hùng liệt sĩ. Mỗi lần đến thăm nghĩa trang, Bình thường độ ơn may mắn, được tạo duyên để “gặp” một kỷ vật mới cho bộ sưu tập của mình. Ông Tư thi thoảng nhìn Bình, vuốt râu cười:

- Bọn trẻ khác mê điện thoại, bóng đá, còn cháu sao lại mê sưu tầm kỷ vật chiến tranh được chứ?

Ngước nhìn ông Tư, Bình cười:

- Dạ, cũng giống ông thích gần các đồng đội đó ạ.

Lúc đầu, mẹ Bình nhìn những kỷ vật trong căn phòng, hỏi: “Con giữ mấy thứ cũ kỹ này để làm gì?”. Bình cười hiền: “Dạ, để không ai quên được quá khứ hào hùng”. Mẹ nhè nhẹ lắc đầu nhưng sau đó bà mới hiểu ý của Bình và rất ủng hộ con trai. Nhiều lần cùng ông Tư dọn cỏ nghĩa trang, thắp hương lên các phần mộ, cậu nhận ra một điều: Rất nhiều phần mộ ghi tên liệt sĩ ở miền Bắc. Bình hỏi ông Tư, ông bảo chắc do gia đình chưa thể đưa các liệt sĩ về quê. Bình đứng lặng đọc tên người, đến nỗi thuộc lòng cả những cái tên: Nguyễn Văn Hợi, quê ở Nam Định; Trần Văn Sỹ, quê ở Hải Dương; Lê Văn Mão, quê ở Nam Hà; Phạm Đức Lâm, quê ở Thái Bình... Bình chợt nghĩ, biết đâu ngoài kia vẫn còn những thân nhân chưa từng biết người thân của mình đang nằm lại ở miền sông nước này. Cứ có dịp, Bình lại cẩn thận ghi tên, năm sinh, quê quán của các liệt sĩ vào một cuốn sổ.

Những năm qua, Bình vẫn liên hệ với ông Hà ở vùng ngoại thành Hà Nội. Ông Hà có vô vàn kỷ vật quý, cũng thích giao lưu với người trẻ. Ông vẫn trao đổi cho Bình những món đồ. Bình biết ông trong một lần tìm chiếc ca, đồ dùng của chiến sĩ Điện Biên, có in hình ngôi sao năm cánh. Nhờ duyên mà gặp được ông, một thương binh dễ gần, có đôi mắt nhăn nheo nhưng lại dễ xúc động.

Minh họa: MAI MINH

Lần này, Bình được mời ra Hà Nội để quay một chương trình "Uống nước nhớ nguồn". Cậu tận dụng thời gian thăm hỏi một số cựu chiến binh đã được quen trước đó trên mạng xã hội. Hôm đến thăm khuôn viên nhà trưng bày của ông Hà, vẫn giàn hoa giấy rực rỡ sắc màu, đan bện ngang thân hàng cau vua, trong không gian xanh ngắt đón Bình. Lúc ấy, trong vườn còn có vài cựu chiến binh khác đến bàn việc. Các ông từng chiến đấu ở Quảng Trị đang dày công tìm kiếm, trả lại tên cho đồng đội. Các ông hỏi Bình rất nhiều. Lúc trò chuyện, Bình nhận ra bao năm qua, các ông, các bác vẫn kết nối để tìm thông tin về đồng đội. Nhất là ông Hà, ông có anh trai là liệt sĩ, chỉ biết hy sinh ở An Giang. Ít năm trước, ông Hà cùng anh em đã tìm vào Nghĩa trang Rạch Nghĩa, khi có người kết nối, nói rằng ở đó có liệt sĩ Dương Đoàn Trọng, không rõ quê quán. Sau nhiều lần chắp nối, lặn lội, ông xin thủ tục lấy mẫu giám định nhưng kết quả không phải là thân nhân của ông Hà. Thất vọng, buồn bã. Từ đó đến nay, ông vẫn luôn trăn trở làm sao để tìm thấy và đưa anh trai trở về, khi thân mẫu của ông đã ở tuổi một trăm lẻ một, vẫn ngày đêm mong ngóng tin con.

Bình như sực nhớ điều gì, cậu tìm cuốn sổ, giở phần ghi riêng các liệt sĩ ở Hà Tây cũ và Hà Nội, đang an táng ở các nghĩa trang quê mình.

- Trời ơi đây rồi. Liệt sĩ Dương Đoàn Trọng, sinh năm... quê quán... Đơn vị, hy sinh năm... Chẳng lẽ nào...?

Ông Hà đọc dõng dạc. Mộ liệt sĩ Dương Đoàn Trọng trước đây mà ông và gia đình đã xin phép lấy mẫu, có lẽ chỉ cùng họ tên. Còn đây, những thông tin đầy đủ quá. Chao ôi, lẽ nào đây là nhân duyên mà tạo hóa đã sắp đặt! Ông Hà nâng niu cuốn sổ của Bình, đọc lại dòng thông tin về liệt sĩ. Nước mắt ông nhỏ lên cuốn sổ lòe nhòe. Đồng đội có mặt cũng xúc động theo. Chỉ một chút thông tin thôi cũng đủ nhen nhóm niềm vui...

Ông Hà lập cập mở cánh tủ, mang ra một kỷ vật. Đó là chiếc lược nhôm cũ kỹ. Ông bảo:

- Trước đây, mẹ tôi làm cho mỗi người một chiếc. Anh tôi giữ đồ rất cẩn thận. Chiếc lược nhôm chắc chắn sẽ luôn ở trong ba lô của anh Trọng. Còn tôi, đến nay vẫn giữ kỷ vật này, biết đâu lúc anh tôi ngã xuống...

Ông Hà bỏ lửng câu nói. Ông đã giúp nhiều đồng đội được trở về quê nhà, nhưng vẫn chưa thể làm người mẹ lưng còng, mắt mờ, tóc bạc an lòng. Chiếc lược chợt gợi cho ông một dự tính, biết đâu cùng với những thông tin Bình có được, với chiếc lược có thể là những điều sẽ giúp ông tìm được anh trai.

***

Quê Bình bình yên quá! Những cánh đồng thẳng cánh cò bay với bao con kênh, rạch thẳng tắp tạo nên vẻ thanh bình đến lạ. Đây là lần đầu tiên ông Hà được đến vùng đất này để thấm thía từng lời ăn tiếng nói, cách đối đãi giản dị mà chẳng kém phần hồn hậu. Ông Hà đã làm việc với chính quyền địa phương, cơ quan chức năng và sau gần một tháng thì được phép khai quật mộ liệt sĩ Dương Đoàn Trọng.

Bố mẹ Bình rất vui vì con mình đang làm một việc nghĩa lớn lao. Hôm ấy, Bình đã nhờ ông Tư-người trông nom Nghĩa trang Cái Lớn cùng đón tiếp gia đình ông Hà. Ông Tư cười khùng khục vì mừng. Nói đến đón tiếp bộ đội là ông vui lắm, cứ xăng xái, quấn quýt, hỏi hết chuyện này đến chuyện khác. Mái tóc trắng cứ rung rinh như muốn nở hoa trắng. Cán bộ địa phương đã đến làm các thủ tục. Một vài người hàng xóm của Bình cũng đến để lúc cần có thể giúp đỡ. Mẫu xương được lấy đi xét nghiệm theo quy định. Gia đình ông Hà cũng đã lấy mẫu sẵn rồi, chỉ chờ kết quả để đối chiếu. Điều mừng hơn nữa là, trong một gói ni lông nhỏ, ngoài hai tờ giấy đã cũ còn có một chiếc lược nhôm đã han bề ngoài. Ông Hà rưng rưng lấy trong túi hành lý ra chiếc lược nhôm, so sánh. Đúng rồi, hai chiếc y hệt nhau, chiếc của anh Trọng còn dập trũng chữ T, lược của ông Hà dập trũng chữ H. Ông tự nhủ: “Vậy là chắc chắn rồi, mọi thứ sẽ trùng khớp. Mong sao...”. Ông mong mọi chuyện diễn ra nhanh chóng, thuận lợi để được đón anh trai về nhà, thỏa niềm mong ngóng bao năm trời.

***

Sau buổi học, đang ngồi ngắm đàn cò trắng bay ngang kênh thì Bình nhận được điện thoại của ông Hà. Bình là người đầu tiên được ông báo tin vui. Viện đã có kết quả giám định, kết quả trùng khớp đúng như mong đợi. 

- Bác không biết phải cảm ơn cháu thế nào, nhưng thật sự, đại gia đình rất biết ơn cháu. Bác sẽ tặng thêm kỷ vật, làm giàu kho tàng của cháu nhé.

Bình nhảy cẫng lên vì sung sướng. Vầng nắng tràn qua vai cậu. Đúng là mối duyên kỷ vật. Kỷ vật không chỉ biết kể chuyện, kết nối quá khứ mà còn có thể kết nối những tấm lòng.

Tác giả Nguyễn Văn Học.

Truyện ngắn của NGUYỄN VĂN HỌC