Không khó để bắt gặp phim ngắn hoặc cực ngắn trên các nền tảng TikTok, Facebook Reels hay YouTube Shorts. Những bộ phim được xây dựng theo hướng lý tưởng hóa cuộc sống, đơn giản hóa con đường thành công, khiến người xem đặc biệt là giới trẻ dễ bị cuốn vào vòng xoáy cảm xúc.

Với nội dung xoay quanh các mô-típ cô gái nghèo bỗng được đại gia để mắt, chàng trai thất nghiệp đổi đời sau một đêm, tình yêu ngôn tình xa hoa, hay những câu chuyện "trả thù" kịch tính với cái kết đầy hào nhoáng rất thu hút người xem. Để tăng tương tác và người xem, nhiều phim tạo dựng những cảnh nóng, bạo lực, những câu chuyện bi kịch thiếu thực tế, thậm chí một số giá trị đạo đức bị bóp méo thành trò giải trí.

Ngoài ra, một số phim ngắn còn chứa yếu tố bạo lực, trả thù, vi phạm pháp luật nhưng lại được xây dựng theo hướng "người xấu cũng có lý do", "vi phạm để đạt mục đích là chấp nhận được".

Đa phần những phim ngắn, phim cực ngắn này được quay dựng nhanh với lượng diễn viên không nhiều, bối cảnh đơn giản, nội dung tập trung những vấn đề gây sốc, xoáy vào các mối quan hệ trong gia đình nhưng theo hướng nhảm nhí, không có giá trị, thậm chí phản cảm.

Xem nhiều phim ngắn khiến các bạn trẻ bị ảo tưởng về việc gặp "bạch mã hoàng tử" hay "tổng tài" và tin rằng thành công, giàu sang có thể đến một cách dễ dàng, nhanh chóng. Thực tế cho thấy, đã có không ít trường hợp phải trả giá vì xem quá nhiều phim ngắn.

Một số đối tượng dựng lên các kịch bản tương tự phim ngắn như giả danh doanh nhân thành đạt, người nổi tiếng để tiếp cận nạn nhân qua mạng xã hội. Với những lời hứa hẹn ngọt ngào, chúng dụ dỗ nạn nhân chuyển tiền đầu tư, tham gia đa cấp trá hình, thậm chí lôi kéo vào các hoạt động vi phạm pháp luật. Khi bị hấp dẫn bởi các lời mời gọi "việc nhẹ lương cao", "đầu tư sinh lời nhanh" thì hậu quả đến rất nhanh.

Nhiều chuyên gia tâm lý nhận định, phim ngắn thường bỏ qua giá trị văn hóa thuần phong mỹ tục; có thể dẫn đại chúng đến tâm lý thoát ly khỏi hiện thực xã hội, thoát ly khỏi điều hằng ngày mình đang sống và thậm chí có thể dẫn đường cho những cách ứng xử không đúng với văn hóa truyền thống của dân tộc.

Những bộ phim ngắn xây dựng hình ảnh con người một cách phi thực tế, cổ xúy cho lối sống buông thả, cực đoan hay ảo tưởng tổng tài, tiểu thư đang ngày càng tác động tới tâm lý của giới trẻ. Nếu không có khả năng chọn lọc, người xem rất dễ bị ảnh hưởng, từ đó nảy sinh những hành vi lệch chuẩn trong đời sống thực. Thời gian gần đây, xuất hiện không ít vụ việc thanh, thiếu niên tham gia các hành vi vi phạm pháp luật xuất phát từ việc bắt chước nội dung trên mạng xã hội, trong đó có phim ngắn. Các em dễ tin, dễ làm theo những gì thấy trên mạng mà không lường trước hậu quả pháp lý và xã hội. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho tình trạng “giang hồ mạng” phát triển nở rộ thời gian qua.

leftcenterrightdel

Ngăn ngừa phim ngắn độc hại. Minh họa: PHÙNG MINH 

Trong lịch sử điện ảnh, phim ngắn với tư cách là một thể loại, một phương thức thử nghiệm, một hình thức làm phim tài liệu, hoạt hình và quảng cáo đã xuất hiện từ lâu, khi công nghệ quay và chiếu phim còn hạn chế. Nhưng hiện nay, khi AI được ứng dụng vào trong điện ảnh ngày càng rộng rãi, đã cho ra vô vàn bộ phim ngắn. Với chi phí sản xuất thấp, tốc độ thực hiện ngày càng nhanh, cùng với sự hỗ trợ của thuật toán, phim ngắn được phát hành gần như không giới hạn.

Sự bùng nổ của phim ngắn xuất phát từ một số quốc gia châu Á, rồi lan ra phủ sóng cả thị trường Đông Nam Á, Bắc Mỹ và tạo nên một làn sóng sản xuất phim ngắn trên toàn thế giới. Lý do phim ngắn bùng nổ là bởi nó tạo ra thứ khán giả "thích xem" các câu chuyện “trả thù” hay “tổng tài bá đạo”, mỗi nhà làm phim sẽ tung ra phiên bản riêng của mình. Các bộ phim siêu ngắn thường chia thành hai loại: Phim dịch (phụ đề hoặc lồng tiếng) và phim sản xuất riêng cho thị trường bản địa. Số tập dao động từ 60 đến 100 tập, mỗi tập dài khoảng 1-2 phút.

Nếu như các bộ phim truyền hình truyền thống thường cố truyền tải giá trị hay thông điệp, phim ngắn được thiết kế để đáp ứng nhu cầu cảm xúc cho người xem trải nghiệm những điều họ không thể làm trong đời thực.

Trong khi phim chiếu rạp, phim truyền hình phải kiểm duyệt chặt chẽ thì phim ngắn chiếu mạng lại không phải đi qua các quy trình này, cho dù chúng có mức độ tán phát nhanh, rộng hơn rất nhiều, dựa vào thuật toán ưu tiên của các nền tảng mạng xã hội. Nếu không kịp thời có giải pháp quản lý hữu hiệu, các phim chiếu mạng có nội dung độc hại sẽ âm thầm làm biến dạng đời sống tinh thần xã hội.

Sự bùng nổ của phim ngắn, phim siêu ngắn trên các nền tảng xuyên biên giới đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với môi trường văn hóa số. Để ứng phó hiệu quả với nguy cơ xâm nhập của các nội dung độc hại, lệch chuẩn, cần triển khai đồng bộ hệ thống giải pháp từ pháp lý, công nghệ đến giáo dục nhận thức và định hướng sáng tạo.

Các cơ quan quản lý nhà nước cần nghiên cứu, tiếp tục bổ sung, cập nhật các văn bản quy phạm pháp luật nhằm rà soát và siết chặt chế tài đối với hành vi tán phát nội dung phản cảm, bạo lực, vi phạm thuần phong mỹ tục. Cần quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất và phát hành phim ngắn trên không gian mạng.

Cần yêu cầu các nền tảng như TikTok, Meta (Facebook Reels), Google (YouTube Shorts) tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật Việt Nam. Yêu cầu các đơn vị này tinh chỉnh thuật toán gợi ý, bổ sung bộ lọc phát hiện vi phạm và chủ động gỡ bỏ các video có nội dung nhảm nhí hoặc chứa yếu tố độc hại ngay khi phát hiện.

Cơ quan chức năng cũng cần xây dựng cổng thông tin tiếp nhận phản ánh của người dân về các nội dung mạng xã hội có dấu hiệu vi phạm để kịp thời xử lý, gắn nhãn cảnh báo hoặc chặn truy cập.

Nhà quản lý cần nghiên cứu để huy động đầu tư sản xuất nội dung số chất lượng cao; phủ xanh không gian mạng bằng những sản phẩm văn hóa lành mạnh, có giá trị nghệ thuật và giá trị nhân văn. Các cơ quan báo chí, truyền thông và các nhà sản xuất phim chuyên nghiệp cần chủ động nhập cuộc, nắm bắt xu hướng làm phim ngắn. Việc tận dụng tính linh hoạt, chi phí thấp của định dạng này để sáng tạo nên những thước phim giàu ý nghĩa, giàu tính giáo dục sẽ giúp thu hút công chúng "thay máu" dòng chảy nội dung trên mạng.

Việc ứng dụng công nghệ một cách văn minh sẽ tạo ra các sản phẩm cạnh tranh sòng phẳng với phim "mì ăn liền" độc hại. Bên cạnh các biện pháp hành chính, việc nâng cao nhận thức của người xem, đặc biệt là thế hệ trẻ giữ vai trò then chốt trong việc loại bỏ lòng tham tiêu thụ các nội dung rác.

Bằng việc đưa nội dung giáo dục kỹ năng nhận diện, phân tích và lọc bỏ thông tin tiêu cực trên không gian mạng vào chương trình nhà trường sẽ giúp học sinh, sinh viên nhận diện rõ sự khác biệt giữa hình ảnh hư cấu lý tưởng hóa trên phim và thực tế đời sống, từ đó không sa vào các cạm bẫy "việc nhẹ lương cao" hay tâm lý thoát ly hiện thực.

Cha mẹ cần quan tâm, nắm bắt xu hướng giải trí của con trẻ, định hướng giờ giấc và thói quen sử dụng mạng xã hội. Sự chia sẻ thường xuyên từ gia đình giúp người trẻ giữ được sự cân bằng tâm lý, không tìm kiếm sự giải tỏa cảm xúc ở những kịch bản cực đoan, trả thù hay mộng tưởng phi thực tế.

Nhiệm vụ ngăn chặn phim ngắn độc hại không thể thực hiện trong ngày một ngày hai, cũng không thể dựa vào một đơn vị đơn lẻ. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách quản lý của Nhà nước, trách nhiệm xã hội của các nền tảng công nghệ, sự chuyển mình của giới nghệ sĩ và bản lĩnh tiếp nhận của người xem sẽ là lá chắn vững chắc bảo vệ đời sống tinh thần của cộng đồng trước những nguy cơ từ không gian mạng.

VŨ DUY