Trên đường tới xưởng, Đại úy Đoàn Anh Việt chia sẻ với tôi đôi chút thông tin về sáng kiến của thợ tiện Nguyễn Tiến Lực. Theo đó, sau nhiều lần làm việc, anh Lực thấy việc lắp phôi tiện vào giá mất rất nhiều thời gian chỉnh sửa, nhất là những phôi tiện có kích thước nhỏ. Sau nhiều trăn trở, anh Lực nghĩ ra cách hàn thêm một vòng bi ở đầu gá, phôi sẽ vững hơn.

Tại Phân xưởng Cơ khí-Cơ điện, Thiếu tá QNCN Nguyễn Tiến Lực cúi sát bàn máy, đôi bàn tay thoăn thoắt lắp và căn chỉnh đồ gá vừa được cải tiến. Dưới quầng sáng của chiếc đèn công tác, tôi thấy những giọt mồ hôi lấp lánh trên gương mặt người lính thợ này.

Tiếng máy tiện rì rì cất lên. Lưỡi dao từ từ ăn vào khối thép. Từng dải phoi trắng bạc bật ra, uốn cong thành những vòng lò xo nhỏ, xoay tròn trong ánh đèn rồi rơi xuống khay hứng. Không ai nói với ai câu nào. Mọi ánh mắt đều dõi theo từng chuyển động của lưỡi dao và phôi thép trên máy.

Sau vài phút quan sát, Đại úy Đoàn Anh Việt đưa tay ra hiệu:

- Được rồi, dừng máy!

Chiếc máy tiện chậm dần rồi im tiếng. Anh Việt cầm chi tiết vừa gia công lên trước ánh đèn, xoay nhẹ nhiều góc để kiểm tra độ đồng tâm, độ nhẵn bề mặt và kích thước. Sau vài giây quan sát, anh mỉm cười:

- Rất ổn anh ạ!

Tuy nhiên, với người làm kỹ thuật, một lần thử thành công chưa thể khẳng định giá trị của sáng kiến. Theo kỹ sư Việt, muốn đánh giá chính xác chất lượng và tính ứng dụng của đồ gá mới, cần tiếp tục gia công trên nhiều phôi thép khác nhau, thay đổi chế độ cắt và theo dõi các thông số trong suốt quá trình vận hành. Chỉ khi kết quả ổn định qua nhiều lần thử nghiệm, đồ gá mới đủ điều kiện đưa vào sản xuất.

leftcenterrightdel

Thiếu tá QNCN Nguyễn Tiến Lực, thợ tiện Phân xưởng Cơ khí - Cơ điện, Nhà máy Z157 trình diễn sáng kiến. Ảnh: TÂM ĐỨC 

Một sáng kiến rất nhỏ, chỉ thêm một chiếc vòng bi ở đầu gá, nhưng nếu phát huy hiệu quả sẽ giúp giữ phôi chắc chắn hơn, giảm rung, nâng cao độ chính xác khi gia công và hạn chế đáng kể tỷ lệ sản phẩm lỗi. Với những người lính thợ Z157, nhiều cải tiến kỹ thuật giá trị không bắt đầu từ phòng thí nghiệm hay những đề tài lớn, mà nảy sinh ngay bên tiếng máy tiện, từ kinh nghiệm tích lũy sau hàng nghìn giờ đứng máy và khát vọng làm cho mỗi công đoạn tốt hơn ngày hôm qua.

Đó cũng là điều mà Đại úy Đoàn Anh Việt luôn trăn trở trên cương vị Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sáng tạo trẻ của Nhà máy Z157.

Theo anh, sáng kiến kỹ thuật không nhất thiết phải bắt đầu từ những đề tài lớn hay những phòng nghiên cứu hiện đại. Nhiều ý tưởng hữu ích lại xuất hiện ngay bên máy tiện, bàn nguội hay trong quá trình sửa chữa một chiếc xe. Điều quan trọng là người thợ luôn quan sát, luôn đặt câu hỏi: “Liệu còn cách nào làm tốt hơn không?”.

Anh Việt chia sẻ với tôi, từ đầu năm đến nay, cán bộ, nhân viên Nhà máy đã hoàn thành 21 sáng kiến, cải tiến kỹ thuật. Nếu tinh thần sáng tạo ấy tiếp tục được duy trì, mục tiêu hoàn thành 30 sáng kiến trong năm sẽ về đích sớm hơn kế hoạch.

Bản thân Đại úy Đoàn Anh Việt cũng là một hạt nhân của phong trào. Đề tài “Thiết kế, chế tạo hệ thống đánh lửa bán dẫn không tiếp điểm lắp trên xe thiết giáp bánh lốp BRDM-2, BTR-60PB, BTR-60PU” do anh và đồng đội thực hiện đã đoạt giải ba Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội năm 2025. Hiện hệ thống này đã được lắp đặt thử nghiệm trên 30 xe của các đơn vị trong Quân đội. Đề tài đã ở giai đoạn hoàn thành nghiệm thu cấp bộ và đang thực hiện các bước tiếp theo để đưa vào sản xuất, ứng dụng rộng rãi.

- Từ đâu mà anh và đồng đội có những sáng kiến thiết thực đến vậy? - tôi hỏi Anh Việt.

- Chuyện dài lắm, nhưng tôi có thể tóm gọn thế này. Năm 2025, Bộ Quốc phòng huy động một lượng lớn thiết giáp bánh lốp BRDM-2, BTR-60PB, BTR-60PU vào nhiệm vụ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9. Lúc ấy có một tình huống đặt ra là, xe đang diễu duyệt mà chết máy thì làm thế nào? Lý do đưa ra tình huống này là vì các xe tham gia diễu duyệt thường có lịch sử hoạt động nhiều năm, đã qua nhiều lần sửa chữa, tình trạng và chất lượng kỹ thuật không thể khẳng định chắc chắn. Chẳng nhẽ lại lấy đẩy và kéo làm phương án khắc phục? Nếu thế thì mất công và ảnh hưởng đến hình ảnh chương trình.

Qua nghiên cứu, đội ngũ cán bộ kỹ thuật Nhà máy nhận thấy hệ thống đánh lửa trên xe thiết giáp rất dễ gặp vấn đề, xe dễ chết máy. Nguyên nhân là do các xe này đều sử dụng hệ thống đánh lửa cơ khí, má vít. Đây là công nghệ cũ, hoạt động dựa vào những tiếp điểm đóng ngắt cơ khí nên nếu làm việc thời gian dài, chịu ảnh hưởng của dòng điện lớn dễ sai lệch góc đánh lửa, giảm điện áp thứ cấp, gây chết máy.

Từ đây, mọi người tìm nhiều phương án, giải pháp thay thế. Sau thời gian sàng lọc, Ban giám đốc đã nhất trí phương án thiết kế, chế tạo lắp đặt hệ thống đánh lửa bán dẫn dự phòng (không tiếp điểm) để tăng cường sự tin cậy cho động cơ xe thiết giáp bánh lốp BRDM-2, BTR-60PB, BTR-60PU và đã thành công.

Lúc này, sự tò mò trong tôi tăng lên. Tôi hỏi Đại úy Đoàn Anh Việt: "Nó có đặc điểm thế nào?".

- Cấu tạo hệ thống đánh lửa bán dẫn dự phòng được làm từ một số linh kiện có sẵn với hệ số kỹ thuật tương thích. Ví dụ, với xe BRDM-2, các cán bộ kỹ thuật của Nhà máy sử dụng máy phát xoay chiều Gamma-290 với điện áp 24V, dòng điện định mức 110A để cấp điện cho bộ chia điện bán dẫn loại P-351 lấy từ xe ZIL-131. Tiếp đó lại sử dụng loại biến áp đánh lửa 2 cọc P-116; 2 hộp đánh lửa bán dẫn (1 chính, 1 dự phòng) loại K131.3734 (được sử dụng trên xe UAZ-31519) để thiết kế lắp đặt.

- Tóm lại, các cán bộ kỹ thuật và anh đã lựa chọn những cụm chi tiết được kiểm chứng trên các dòng xe quân sự khác, tính toán để chúng tương thích rồi thiết kế thành một hệ thống đánh lửa bán dẫn có cả mạch chính và mạch dự phòng?

- Đúng vậy! Nhưng ý nghĩa của giải pháp này hay ở chỗ, khi xe tác chiến trên chiến trường đồi dốc mà chết máy lưng chừng, trong khi đối phương sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV) săn đuổi từ trên không thì người lái chỉ cần một thao tác rất nhẹ nhàng là máy hoạt động trở lại. Họ sẽ nhanh chóng vận hành xe thoát khỏi sự truy đuổi của đối phương.  

Lẽ ra, câu chuyện của chúng tôi còn dài nếu Đại úy Đoàn Anh Việt không có công việc phải đi gấp. Anh hẹn tôi lúc nào có thời gian sẽ nói chuyện nhiều hơn về các sáng kiến hữu ích của Nhà máy.

Chiều muộn, khi nắng xiên qua ô cửa phân xưởng thì tôi rời Nhà máy Z157. Trên đường đi, tôi chợt nghĩ: Quy luật là, muốn đi xa phải bắt đầu từ những bước chân đầu tiên. Với những người lính thợ Nhà máy Z157 cũng vậy, mỗi sáng kiến, dù chỉ là một chiếc vòng bi được hàn thêm vào đầu đồ gá hay một hệ thống đánh lửa mới cho xe thiết giáp, đều là một bước tiến trên hành trình làm chủ công nghệ, làm chủ trang bị. Và chính những bước tiến lặng thầm ấy đang góp phần giữ cho những bánh xe quân sự luôn vững vàng lăn về phía trước.

ĐỨC TÂM