Sự sáng tạo của mỹ thuật trẻ Việt Nam

Từ tìm tòi chất liệu đến tư duy sáng tạo

Quy tụ 211 tác phẩm của 185 tác giả được tuyển chọn trong tổng số 866 tác phẩm gửi về từ khắp cả nước, không gian trưng bày các tác phẩm tham dự Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 phác họa khá rõ diện mạo mỹ thuật trẻ Việt Nam hôm nay; sự đa dạng về chất liệu, phong phú về đề tài và cởi mở hơn trong cách biểu đạt. Sơn mài, lụa, gốm, đá ong... được các nghệ sĩ trẻ khai thác bằng tư duy đương đại để kể nên những câu chuyện về bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, môi trường và những biến đổi của con người trong xã hội hiện đại.

Trong số 3 tác phẩm đoạt giải nhất, “Dòng chảy S'tiêng” của tác giả Nguyễn Thúy Hằng (tỉnh Vĩnh Long) thực hiện trên 6 tấm sơn mài ghép, hình ảnh người phụ nữ S'tiêng vừa địu con vừa chăn trâu hiện lên giữa núi rừng. Bên cạnh đó, người con còn lại mải mê chơi đùa cùng cánh diều. Bố cục trải dài cùng gam nâu, đen và vàng son đặc trưng của sơn mài tạo nên nhịp điệu liền mạch, gợi vẻ đẹp bình dị và sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc S'tiêng.

Tác giả Nguyễn Thúy Hằng bên tác phẩm “Dòng chảy S'tiêng” (đoạt giải nhất) trưng bày tại Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026. Ảnh do nhân vật cung cấp

Nếu “Dòng chảy S'tiêng” tôn vinh những giá trị truyền thống thì “Tồn tại mờ ảo” của Lê Quỳnh Anh (TP Hà Nội), đồng giải nhất, lại mang hơi thở của nghệ thuật đương đại. Từ những vỏ hộp sữa tái chế, tác giả sử dụng kỹ thuật collagraph tạo nên những lớp hình ảnh kiến trúc và bóng người. Các lớp in đan xen, mờ-tỏ nối tiếp nhau khiến người xem có cảm giác về sự hiện hữu mong manh của con người trong không gian đô thị.

Tác giả Lê Quỳnh Anh chia sẻ: “Từ những vỏ hộp sữa bỏ đi, tôi muốn kiến tạo nên một không gian nghệ thuật, nơi sự tồn tại mong manh và tinh thần bảo vệ môi trường cùng hồi sinh. Việc tôi lựa chọn vật liệu tái chế không đơn thuần là một thử nghiệm về kỹ thuật tạo hình, mà còn là cách để nghệ thuật cất lên tiếng nói trước những vấn đề của cuộc sống hôm nay”.

Ở lĩnh vực điêu khắc, “Giữa hai thời” của tác giả Dương Đức Duy gây ấn tượng bởi sự kết hợp giữa đá ong và thép không gỉ, hai chất liệu đối lập cả về bề mặt lẫn cảm giác thị giác. Một bên là sự thô mộc, trầm mặc của vật liệu gắn với kiến trúc truyền thống; một bên là vẻ sáng lạnh của kim loại. Tác phẩm lựa chọn ngôn ngữ tạo hình tối giản để tạo nên cuộc đối thoại giữa truyền thống và hiện đại.

Nhiều sáng tác khác cũng để lại dấu ấn bằng sự tìm tòi riêng như: Tác phẩm “Vũ lân” của Trần Bích Thuyền sử dụng bao bì nhựa xé dán để tạo nên hình tượng múa lân đầy sức sống; tác phẩm “Ngủ say giữa mây và sóng” của Nguyễn Thị Mai Anh kết hợp gỗ với inox, tạo nên sự tương phản giữa chất liệu tự nhiên và công nghiệp; tác phẩm “Hành trình vững bước” của Nguyễn Ngọc Long mang đến những khối gốm khỏe khoắn, liên tục vươn lên, gợi cảm giác chuyển động và khát vọng tiến về phía trước; tác phẩm “Bản thể-Hiện sinh” của Nguyễn Thị Thùy Dung mở rộng không gian thưởng lãm bằng nghệ thuật sắp đặt đa chất liệu, giúp người xem bước vào một trải nghiệm thị giác đa chiều thông qua các cấu kiện treo, mặt phẳng màu và hình khối đan xen...

Ông Ngô Tuấn Phong, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, Phó trưởng ban tổ chức, Phó chủ tịch Hội đồng nghệ thuật Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026, chia sẻ: “So với các kỳ trước, festival năm nay có thể thấy rõ tinh thần sáng tạo của các tác giả trẻ. Các tác giả đã mạnh dạn thử nghiệm, kết hợp các chất liệu khác nhau và mở rộng ngôn ngữ tạo hình. Chính những tìm tòi ấy đã góp phần tạo nên diện mạo đa dạng của Festival Mỹ thuật trẻ lần này”.

Cần không gian, điều kiện để đổi mới

Nếu các tác phẩm trưng bày mang đến một bức tranh đa sắc về sức sáng tạo của thế hệ nghệ sĩ trẻ thì những ý kiến tại festival lại gợi mở nhiều vấn đề về con đường phát triển của mỹ thuật Việt Nam trong thời gian tới. Từ góc độ quản lý đến giới chuyên môn, các ý kiến đều cho rằng, điều quan trọng mà festival mang lại chính là môi trường để nghệ sĩ trẻ thử sức, đối thoại và từng bước khẳng định bản sắc sáng tạo.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông đánh giá: Festival Mỹ thuật trẻ không chỉ là nơi trưng bày những tác phẩm tiêu biểu mà còn là diễn đàn để các nghệ sĩ trẻ trao đổi học thuật, kết nối với công chúng, khẳng định bản lĩnh sáng tạo và phản ánh diện mạo của mỹ thuật trẻ Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Festival góp phần tạo động lực để thế hệ nghệ sĩ trẻ tiếp tục sáng tạo, đóng góp vào sự phát triển của nền mỹ thuật Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Nhìn lại 8 kỳ tổ chức, họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cho rằng: Festival ngày càng khẳng định vai trò là sân chơi nghề nghiệp quan trọng đối với lực lượng nghệ sĩ trẻ. Tại đây, các tác giả trẻ được tiếp cận những xu hướng mỹ thuật đương đại, đồng thời lắng nghe ý kiến phản biện từ hội đồng nghệ thuật, giới chuyên môn và công chúng để tiếp tục hoàn thiện tư duy sáng tác.

Nhận định này cũng phản ánh một thực tế mà nhiều nghệ sĩ trẻ đang đối diện. Trong điều kiện tiếp cận ngày càng thuận lợi với các xu hướng nghệ thuật trên thế giới, cơ hội học hỏi và thử nghiệm được mở rộng hơn bao giờ hết. Song, cùng với đó là yêu cầu phải biết chọn lọc, tiếp biến để xây dựng bản sắc riêng, tránh sự lặp lại hoặc chạy theo những khuynh hướng nhất thời.

Khách tham quan tại Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026.

Theo họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Lê Thu Huyền, sự phát triển của mỹ thuật trẻ không nên chỉ nhìn nhận qua số lượng tác phẩm, quy mô triển lãm hay những thử nghiệm về chất liệu và ngôn ngữ tạo hình. Giá trị cốt lõi của một nền mỹ thuật luôn được quyết định bởi sự hình thành những cá tính sáng tạo độc lập, có tư duy thẩm mỹ riêng và đủ năng lực đối thoại với thời đại. Một nghệ sĩ trẻ chỉ thực sự trưởng thành khi biết biến trải nghiệm sống thành trải nghiệm nghệ thuật, biến cảm xúc cá nhân thành giá trị có khả năng chạm tới cộng đồng.

Họa sĩ Nguyễn Huy Lộc bày tỏ: “Điều đáng quý ở festival lần này không chỉ là những tác phẩm xuất sắc mà còn là tinh thần của người trẻ. Đó là sự nhiệt huyết, dám thử nghiệm, dám thất bại, không ngừng tìm kiếm con đường biểu đạt của riêng mình. Đằng sau mỗi tác phẩm là rất nhiều tháng ngày lao động, học tập và tự vượt qua giới hạn bản thân. Có thể hôm nay tác phẩm của họ chưa thật sự lớn. Có thể vẫn còn dấu vết ảnh hưởng từ người thầy, từ các bậc đàn anh hay từ những khuynh hướng nghệ thuật đương đại trên thế giới. Đó là điều gần như tất yếu trong quá trình trưởng thành của bất kỳ nghệ sĩ nào. Nghệ thuật chưa bao giờ được tạo nên chỉ bằng năng khiếu. Nó được bồi đắp bằng thời gian, trải nghiệm, va chạm với cuộc sống và sự kiên trì theo đuổi sáng tạo”.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, người nghệ sĩ càng cần giữ vững bản lĩnh văn hóa, không chạy theo những xu hướng ngắn hạn hay hiệu ứng thị trường. Nghệ thuật chân chính không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần kiến tạo những giá trị nhân văn, nuôi dưỡng bản sắc văn hóa và mở rộng nhận thức của con người. Bởi vậy, hành trình của mỹ thuật trẻ là hành trình xây dựng bản lĩnh sáng tạo đủ chiều sâu, để mỗi tác phẩm trở thành dấu ấn của cá nhân, đồng thời đóng góp vào diện mạo mỹ thuật Việt Nam đương đại trong dòng chảy văn hóa và nghệ thuật của thế giới.

Bài và ảnh: THÁI PHƯƠNG