Đất tiên, đất học

Dưới nắng thu, Trường THPT Tiên Du số 1 hiện lên khang trang khiến chúng tôi, những học trò năm xưa không khỏi ngỡ ngàng khi được trở lại. Cánh cổng cũ bằng sắt hàn thưa thớt màu xanh da trời và hai trụ cổng xây bằng gạch, quét ve vàng nhạt trong ký ức thế hệ học trò 7X, 8X nay không còn nữa. Ký ức trường xưa, thầy cô năm cũ và bạn bè như dòng suối nhỏ trong lành chảy về.

Thuở mới thành lập, trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ngôi trường mang tên Trường cấp 3 Tiên Du, ở xã Việt Đoàn, huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc (nay là xã Liên Bão, TP Bắc Ninh). Trường nằm tựa núi, phía trước là dòng kênh, những cánh đồng lúa cùng con đường trải dài. Có một điều mà nhiều thế hệ học trò ở ngôi trường này luôn tự hào, đó là được sinh ra trên vùng "đất tiên" và truyền thống hiếu học đã bồi lắng trong lịch sử thành trầm tích văn hóa. 

Học sinh Trường THPT Tiên Du số 1 với hoạt động đổi sách cũ lấy cây xanh. Ảnh: THU QUỲNH

Đến nay, tên gọi về vùng đất Tiên Du đã ăn sâu vào nhiều thế hệ. Tương truyền, xưa có người tên là Vương Chất lên núi kiếm củi, thấy hai ông lão đánh cờ dưới gốc cây thông, liền đặt rìu đứng xem. Đến khi tàn cuộc, người tiều phu chợt thấy cán rìu đã mục nát. Từ đó nhân dân gọi là núi Tiên Du và xây dựng chùa. Có lẽ từ đây người xưa gọi vùng đất này là Tiên Du.

Về học, Tiên Du là vùng đất giàu truyền thống hiếu học, khoa bảng nổi tiếng. Điển hình trong số đó là Nguyễn Đăng Đạo. Ông là đại diện cho tinh thần hiếu học và bản lĩnh ngoại giao của người Việt. Nguyễn Đăng Đạo quê ở làng Hoài Bão (tục gọi là Bịu), tổng Nội Duệ, huyện Tiên Du (nay là thôn Hoài Thượng, xã Liên Bão, TP Bắc Ninh). Ông là con trai của Tiến sĩ Nguyễn Đăng Minh, anh của Tiến sĩ Nguyễn Đăng Tuân và là cháu của Thám hoa Nguyễn Đăng Cảo.

Vào thập niên 1980, 1990, dù điều kiện kinh tế còn rất nhiều khó khăn nhưng người Tiên Du vẫn phát huy truyền thống hiếu học. Nhiều gia đình đã chắt chiu từng đồng tiền lẻ để cho con được học hành đến nơi đến chốn. Ngay lứa chúng tôi, thế hệ học trò đầu thập niên 1990 cũng thế. Thường thì sau khi kết thúc buổi học sáng, lũ học trò mang theo cơm nắm, muối vừng ra đồi thông sau trường để ăn trưa, nghỉ ngơi, chờ giờ học buổi chiều. Những bữa cơm đạm bạc giữa gió đồi, những câu chuyện không đầu không cuối của tuổi học trò đã trở thành ký ức bền lâu.

Học sinh Trường THPT Tiên Du số 1 tham gia hoạt động xây dựng ý thức văn hóa giao thông và an toàn giao thông. Ảnh: THU QUỲNH

Tôi từng gặp không ít học sinh Trường cấp 3 Tiên Du hiện công tác, làm việc ở khắp các vùng miền trên cả nước. Trong lần trò chuyện với Đại tá, bác sĩ chuyên khoa II Đỗ Thiện Quảng, Bí thư Đảng ủy, Phó giám đốc Bệnh viện Quân y 110, Cục Hậu cần-Kỹ thuật Quân khu 1, quê ở khu phố Tam Tảo, phường Tiên Du, TP Bắc Ninh, tôi hiểu thêm đôi điều.  Anh kể rằng đã học tại ngôi trường này từ năm 1985 đến 1988. Ngày đi học rất đói nhưng vẫn luôn cố gắng. Dù đói khổ nhưng bấy giờ anh cùng với đội tuyển toán của nhà trường vẫn đoạt giải học sinh giỏi của tỉnh Hà Bắc. Rồi anh thi đỗ vào Học viện Quân y với điểm số cao. Khi anh nhận giấy báo nhập học, cả làng kéo đến nhà chúc mừng. Học ở trường, anh từng đoạt giải nhì Giải thưởng Sinh viên nghiên cứu khoa học của Bộ Giáo dục và Đào tạo và giải nhì Quỹ Hỗ trợ sáng tạo kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC). Gần đây, trong lĩnh vực chuyên môn, anh đã đoạt giải nhất nghiên cứu khoa học năm 2015 của Trường Đại học Y dược, Đại học Thái Nguyên với đề tài "Điều trị polip đại trực tràng bằng thòng lọng điện qua nội soi".

Học trò các thế hệ của Trường THPT Tiên Du số 1 đã trưởng thành, công tác, làm việc ở các vị trí, lĩnh vực khác nhau. Trong đó, nhiều người hiện giữ những vị trí quan trọng ở các đơn vị Quân đội. Đại tá Nguyễn Đình Mạnh, Phó chỉ huy trưởng Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh, là một trong những học sinh tiêu biểu của Trường cấp 3 Tiên Du khóa học 1991-1994. Rồi Đại tá Nguyễn Trường Thi, Giám đốc Nhà máy X56 Hải quân, học sinh Trường cấp 3 Tiên Du, khóa học 1993-1996. Khóa học của anh Thi có Đại tá, PGS, TS Nguyễn Thế Quang, Phó chủ nhiệm Khoa Vô tuyến điện tử (Học viện Kỹ thuật Quân sự); Đại tá, TS Nguyễn Văn Luyến, Trưởng phòng Khí tài, Viện Vũ khí, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng...

Giáo viên Tổ Hóa-Lý-Công nghệ Trường THPT Tiên Du số 1 tập huấn kỹ năng khai thác, sử dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy. Ảnh: THU QUỲNH

Trò chuyện với cô Ngô Thị Hồng Thúy, Hiệu trưởng nhà trường, cô trải lòng, để tiếp truyền thống quê hương, những năm qua, nhà trường rất chú trọng nâng cao chất lượng "Dạy tốt-Học tốt-Quản lý tốt". Nhà trường tăng cường giáo dục kỹ năng sống, tổ chức nhiều hoạt động thiết thực để tạo môi trường học đường an toàn, thân thiện, bình đẳng giúp mỗi học sinh được thỏa sức với đam mê, phát triển bản thân. Các hoạt động giáo dục diễn ra trong nhà trường đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là đào tạo thế hệ "công dân toàn cầu" trong thời đại công nghệ số. Để tạo động lực học tập cho các em, nhà trường đã tổ chức Quỹ học bổng "Nâng bước em tới trường" do Đoàn Thanh niên khởi xướng từ năm học 2023-2024. Đến nay quỹ trở thành nhịp cầu nhân ái, tiếp sức cho hàng chục học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn vững bước đến trường.

60 năm đã qua từ ngày trường được thành lập, cổng trường nay đã khác, những thế hệ học trò đã nối nhau tỏa đi muôn nơi. Đồi thông phía sau trường, những bữa cơm nắm, muối vừng của chúng tôi vẫn ở lại trong ký ức. Có lẽ, truyền thống hiếu học không chỉ nằm trong những trang sử hay bảng thành tích của nhà trường mà còn hiện diện trong hành trình của bao thế hệ học trò đã bền bỉ học tập, trưởng thành và sống có ích. Đó là cách mà người Tiên Du tiếp tục giữ mạch đất học.

MẠNH THẮNG