Những dấu mốc lịch sử
Năm 1966, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đang bước vào giai đoạn ác liệt, để đáp ứng nhu cầu cán bộ kỹ thuật trình độ cao cho chiến trường ngày càng tăng cao, ngày 8-8, Hội đồng Chính phủ đã ra Quyết định số 146/CP thành lập Phân hiệu II, Đại học Bách khoa với hai khoa giáo viên ban đầu là Khoa Cơ (sau này gọi là Khoa Trang bị cơ điện) và Khoa Vô tuyến (nay là khoa Vô tuyến điện tử). Ngày 5-10-1966, Chi bộ Khoa Cơ được thành lập. Trong thành phần của Khoa Cơ có hai nhóm chuyên môn tiền thân của Viện Cơ khí động lực, Học viện Kỹ thuật Quân sự ngày nay, đó là nhóm Ô tô xe xích và nhóm Động cơ đốt trong. Từ các nhóm chuyên môn này đã hình thành hai bộ môn đầu tiên của ngành cơ khí động lực: Bộ môn Ô tô xe xích và Bộ môn Động cơ đốt trong.
Sau một thời gian, tổ chức lực lượng của Khoa Trang bị cơ điện ngày càng phát triển và hoàn thiện. Đối với lĩnh vực cơ khí động lực đã có sự hội tụ của đầy đủ các bộ môn chuyên ngành như hiện tại: Bộ môn Xe xích (sau đổi tên thành Bộ môn Ô tô quân sự), Bộ môn Động cơ, Bộ môn Xe máy công binh, Bộ môn Xe tăng. Ngày 28-1-1984, Khoa Động lực thành lập trên cơ sở tách ra từ Khoa Trang bị cơ điện. Đây là dấu mốc quan trọng khẳng định sự hình thành một khoa chuyên ngành độc lập, chuyên sâu về lĩnh vực cơ khí động lực, tạo bộ khung vững chắc để phát triển thành Viện Cơ khí động lực vào ngày 21-9-2022 theo Quyết định số 3683/QĐ-BQP của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.
Đại tá, PGS, TS Nguyễn Văn Tần, nguyên Chủ nhiệm Khoa Động lực nhớ lại: “Những ngày đầu mới ra đời, điều kiện cơ sở vật chất rất thiếu thốn, giáo án của các thầy chủ yếu là những trang bị máy móc mang trực tiếp từ chiến trường về. Học viên chuyên ngành xe tăng thì được đưa thẳng xuống các đơn vị để tìm hiểu, làm quen với khí tài. Những giờ lên lớp của thầy trò xe xích, xe tăng sặc mùi khét của dầu mỡ, trong cái nóng hầm hập của buồng lái và tiếng ồn ào của động cơ... Thầy và trò cùng đổ mồ hôi trên khối thép, miệt mài trong những ngày sử dụng, bảo dưỡng, sửa chữa trang bị phục vụ chiến đấu...”.
    |
 |
Lãnh đạo Học viện Kỹ thuật Quân sự cùng tập thể Viện Cơ khí động lực nhân dịp công bố quyết định thành lập, tháng 8-2023.
|
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975, cũng như nhiều cán bộ, giảng viên khác của Trường Đại học Kỹ thuật Quân sự (nay là Học viện Kỹ thuật Quân sự), các thầy của Khoa Trang bị cơ điện tạm gác công tác giảng dạy, khoác ba lô lên đường cùng đoàn quân thần tốc hướng về miền Nam. Họ trực tiếp cầm cờ-lê, mỏ-lết, tham gia khắc phục sửa chữa, bảo đảm kỹ thuật cho các phương tiện cơ giới của ta, cũng như làm chủ hàng loạt phương tiện, khí tài cơ giới khổng lồ thu được của địch, phục vụ chiến đấu, góp phần làm nên Chiến thắng 30-4-1975.
Đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật trình độ cao
Từ thuở ban đầu chỉ có một số cán bộ nòng cốt, đến nay, đội ngũ cán bộ, giảng viên của Viện Cơ khí động lực không ngừng được củng cố, lớn mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng. Hiện nay, 100% cán bộ, giảng viên, nghiên cứu viên của Viện đều đạt trình độ đại học và sau đại học, trong đó có 2 giáo sư, 9 phó giáo sư, nhiều chuyên gia đầu ngành về lĩnh vực cơ khí động lực, xe quân sự. Nhiều cán bộ của Viện trực tiếp tham gia thiết kế, thử nghiệm xe quân sự, pháo tự hành trong những nhiệm vụ phối hợp với các đơn vị của Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, Tổng cục Hậu cần-Kỹ thuật như nghiên cứu, thiết kế, chế tạo xe thiết giáp chở quân chiến đấu XTC-03, XTC-02, xe tăng hạng nhẹ T-1, pháo tự hành PTH-130, PTH-01, sản xuất vật tư kỹ thuật...
Với đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao, giàu kinh nghiệm nên Viện Cơ khí động lực nhiều năm qua là một trong những khoa, viện tiêu biểu về công tác đào tạo của Học viện Kỹ thuật Quân sự. Đến nay, Viện đã đào tạo thành công hơn 4.500 kỹ sư chuyên ngành, hơn 800 thạc sĩ và 63 tiến sĩ. Gần 60 khóa học viên quân sự dài hạn tốt nghiệp trở thành lực lượng nòng cốt xây dựng ngành hậu cần-kỹ thuật trong toàn quân. Rất nhiều chuyên gia kỹ thuật cơ khí động lực, xe quân sự, máy tàu được ươm mầm từ môi trường Viện Cơ khí động lực rồi tỏa đi khắp các quân khu, quân chủng, binh chủng, quân đoàn, các viện nghiên cứu và trở thành cán bộ nòng cốt ngành kỹ thuật của các đơn vị trong toàn quân.
Song song với nhiệm vụ đào tạo quân sự, Viện đã biên soạn và xuất bản gần 200 đầu sách chuyên khảo, giáo trình và tài liệu học tập, góp phần chuẩn hóa tri thức và thực hiện mục tiêu xây dựng Học viện Kỹ thuật Quân sự theo mô hình đại học nghiên cứu hiện đại.
Không chỉ đào tạo nhân lực cho Quân đội, Viện Cơ khí động lực qua các thời kỳ còn đào tạo nhiều khóa kỹ sư dân sự, góp phần quan trọng vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đến nay, Viện đã đào tạo 15 khóa sinh viên dân sự chuyên ngành ô tô, gần 10 khóa chuyên ngành máy xây dựng, đồng thời đào tạo hàng trăm cán bộ, sĩ quan kỹ thuật cho quân đội Lào và quân đội Hoàng gia Campuchia, góp phần thắt chặt tình đoàn kết quốc tế cao cả.
Đặc biệt, học viên chuyên ngành của Viện luôn tích cực tham gia các sân chơi trí tuệ khác và gặt hái thành công như: Giải nhất và giải ba cuộc thi robocon cấp học viện năm 2024, vào vòng 16 đội cuộc thi robocon Việt Nam năm 2025 và gặt hái nhiều giải thưởng tại cuộc thi lái xe sinh thái... Qua đó khẳng định tư duy kỹ thuật nhạy bén và tinh thần đổi mới sáng tạo của thế hệ trẻ.
|
 |
| Đội robocon của Viện Cơ khí động lực giành giải nhất cuộc thi robocon Học viện Kỹ thuật Quân sự năm 2024. Ảnh do đơn vị cung cấp |
Tham gia các nhiệm vụ thiết kế, chế tạo sản phẩm
Cùng với nhiệm vụ đào tạo nhân lực chất lượng cao cho Quân đội và đất nước, công tác nghiên cứu khoa học của Viện Cơ khí động lực thời gian qua có nhiều bứt phá với những đề tài ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn Quân đội. 10 năm qua, Viện đã chủ trì thực hiện thành công hàng chục đề tài cấp Nhà nước và cấp Bộ Quốc phòng, công bố hàng nghìn bài báo, trong đó có 272 bài báo quốc tế thuộc danh mục WoS/Scopus, 6 giải pháp hữu ích cùng 35 sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, phần mềm và thiết bị tự làm được ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn.
Viện Cơ khí động lực từng bước khẳng định được uy tín trong một lĩnh vực thiết kế, chế tạo các sản phẩm công nghiệp quốc phòng phục vụ nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của Quân đội. Trong đó, nhiều cán bộ, chuyên gia của Viện trực tiếp tham gia giám sát cải tiến xe tăng T-54B; tham gia các dự án khoa học-công nghệ trọng điểm của Bộ Quốc phòng về thiết kế, chế tạo xe thiết giáp bánh xích, bánh lốp, pháo tự hành như: XCB-01, XTC-02, XTC-03, T-1, PTH-01, PTH-130. Đặc biệt, cán bộ, giảng viên của Viện đã làm chủ công nghệ thiết kế, chế tạo cơ cấu bơi dẫn động điều khiển bằng thủy lực cho các dòng xe quân sự với tốc độ ngang với tốc độ bơi của các dòng xe lội nước hiện đại trên thế giới...
Trải qua 60 năm xây dựng và phát triển, Viện Cơ khí động lực đã có đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Viện đã được Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba (năm 2021), Cờ thi đua của Thủ tướng Chính phủ, Cờ thi đua của Bộ Quốc phòng...
Đại tá, PGS, TS Nguyễn Trung Kiên, Viện trưởng Viện Cơ khí động lực cho biết: "Phát huy truyền thống 60 năm qua, trong giai đoạn tới, Viện Cơ khí động lực định hướng phát triển thành một trong những khoa, viện hàng đầu của Học viện về đào tạo và nghiên cứu khoa học, có uy tín về lĩnh vực cơ khí động lực. Mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao bậc đại học và sau đại học cho Quân đội các chuyên ngành ô tô quân sự, tăng thiết giáp, xe máy công binh, máy tàu. Đồng thời, Viện tích cực tham gia nghiên cứu, thiết kế, chế tạo các loại xe quân sự, trang bị công binh, máy tàu và nghiên cứu làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi trong lĩnh vực xe quân sự, động cơ cỡ nhỏ cho phương tiện không người lái".
Với định hướng trên và giữ vững phương châm “đoàn kết-kỷ cương-sáng tạo-phát triển” của Học viện, Viện Cơ khí động lực tự tin bước vào kỷ nguyên mới, thắp sáng ngọn lửa tri thức, đóng góp thiết thực không chỉ đào tạo đội ngũ kỹ sư có năng lực làm chủ công nghệ mà còn trực tiếp tham gia tạo ra những giải pháp, sản phẩm khoa học-công nghệ phục vụ Quân đội.
MINH THÀNH