Ra đời ở ATK
Theo cuốn sách "Cục Quân lực thời kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược" (do Ban liên lạc Cựu chiến binh Cục Quân lực giai đoạn 1945-1958 biên soạn), các đơn vị tiền thân của Cục Quân lực (Bộ Tổng Tham mưu) ra đời tháng 9-1945, từ ban đầu là Tổ Nhân sự, sau phát triển thành Phòng Nhân sự thuộc Bộ Tổng Tham mưu. Những năm 1946-1951, bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, các đơn vị này được di chuyển từ các điểm tạm thời, phân tán trong rừng đèo ra một quả đồi ở xã Bộc Nhiêu (thuộc ATK Định Hóa, Thái Nguyên).
Nhờ điều kiện làm việc, sinh hoạt thuận lợi hơn nên các chiến sĩ dễ dàng tìm được “nửa kia” của mình. Các câu khẩu hiệu: “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ”, “Hạnh phúc gia đình nằm trong hạnh phúc chung” cũng ra đời trong hoàn cảnh ấy.
Đôi câu khẩu hiệu phản ánh triết lý sống và lý tưởng cách mạng cao đẹp của quân nhân trong kháng chiến chống giặc ngoại xâm. Đó là, gắn kết cá nhân với tập thể, tổ chức. Đặc biệt, khi kết hôn không sao nhãng nhiệm vụ. Sự bình yên chan hòa yêu thương trong ngôi nhà nhỏ gắn kết keo sơn với độc lập, tự do, hòa bình và thịnh vượng của quốc gia, dân tộc. Mỗi gia đình riêng không thể thực sự hạnh phúc nếu đất nước còn chiến tranh, loạn lạc, lầm than...
Theo cụ Trình kể, tại cơ quan Cục Quân vụ, một trong những đám cưới đầu tiên trưng đôi khẩu hiệu ấy là đám cưới của cô dâu Vũ Thanh Vân và chú rể Phan Phúc Tường (khi đó đang là Cục trưởng Cục Quân vụ, đến năm 1951, khi Cục Quân lực ra đời trên cơ sở sáp nhập các tổ chức tiền thân, ông tiếp tục được bổ nhiệm là Cục trưởng Cục Quân lực). Kể từ đấy, như một nếp quen “mặc định”: Cưới tức là “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ”, là “Hạnh phúc gia đình nằm trong hạnh phúc chung”, hiện nguyên văn bằng giấy đỏ dán trên băng vải hoặc bảng gỗ, treo ở hai biên tấm phông ghép từ những mền chăn chiến sĩ. Giữa phông nổi bật tên của cô dâu, chú rể kiểu chữ phăng-tê-di (fantaisie) màu trắng tinh.
Một trong những người chuyên đảm nhiệm việc kẻ vẽ, trang trí phông cho các đám cưới tại Cục Quân lực một thời được nhiều người biết đến có ông Phạm Tấn Phú, sinh năm 1932, vốn có năng khiếu ký họa (về sau có khá nhiều tranh được đăng trên Báo Quân đội nhân dân). Ông Phú là em ruột, cùng cơ quan với ông Phạm Tấn Trình, khi đó là cán bộ Phòng Trang bị cấp dưỡng, Cục Quân lực. Nhờ bàn tay tài hoa của ông Phú nên phông cưới ở đơn vị được “nâng cấp” lên nhiều. Nhất là bức họa đôi chim bồ câu ngậm dải lụa hồng đứng cạnh nhau trên cần của chiếc đàn ghi-ta, như cùng hẹn thề: “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ”, “Hạnh phúc gia đình nằm trong hạnh phúc chung”...
Lan tỏa trong “kháng chiến kiến quốc”
Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, trên đường hành quân xuất hiện những cụm từ "con Cụ Hồ", "Bộ đội Cụ Hồ" để chỉ các chiến sĩ làm nhiệm vụ chiến đấu vì độc lập dân tộc. Câu ca “Tội gì mà lấy chồng non/ Nước nhà độc lập lấy con Cụ Hồ” nảy ra trong các cuộc giao lưu đối đáp giữa bộ đội và dân công tiếp vận.
Khi những vần thơ như: “... Chúng tôi đi/ Nắng mưa sờn mép ba lô/ Tháng năm bạn cùng thôn xóm/ Nghỉ lại lưng đèo/.../ Quờ chân tìm hơi ấm đêm mưa/ Đằng nớ vợ chưa?/ Đằng nớ?/ Tớ còn chờ Độc lập...” (“Nhớ”-Hồng Nguyên) đi vào cuộc sống thì khẩu hiệu “Hạnh phúc gia đình nằm trong hạnh phúc chung” được nhiều đám cưới quân nhân ghi là “Hạnh phúc gia đình nằm trong hạnh phúc dân tộc”.
Hồi ấy, cán bộ quân lực không thể vắng mặt trong các chiến dịch, để nắm diễn biến quân số, trang bị của các đơn vị, tham mưu cách giải quyết từng vấn đề, cùng quân lực các đơn vị rút kinh nghiệm công tác trong chiến đấu. Bởi vậy, thời điểm đám cưới được cân nhắc kỹ để không ảnh hưởng đến nhiệm vụ. Trường hợp đột xuất thì các quân nhân sẵn sàng hoãn đám cưới để đi chiến dịch. Cô dâu, chú rể thi đua lập công mừng hôn nhân. Cặp uyên ương Phạm Tấn Trình và Bùi Thị Bích khi đó cũng không ngoại lệ. Tình yêu “chín muồi” là lúc anh Trình cùng các đồng đội tham gia Chiến dịch Biên giới (từ ngày 16-9 đến 14-10-1950). Khi trở về, hai người định cưới vào dịp Tết Tân Mão 1951 thì lại phải hoãn để chờ kết thúc Chiến dịch Trần Hưng Đạo (còn gọi là Chiến dịch Trung du, từ ngày 25-12-1950 đến 17-1-1951), rồi lại chờ đến kết thúc Chiến dịch Hoàng Hoa Thám (từ ngày 23-3 đến 7-4-1951), hai người mới làm lễ thành hôn tại cơ quan...
Năm 1953, đồng chí Lê Thế Tục làm Trưởng trạm thu dung (trực thuộc Cục Quân lực), đặt ở bản Trú, xã Bộc Nhiêu. Trạm chuyên tiếp nhận cán bộ, chiến sĩ ở các cơ quan của Bộ thực hiện chủ trương “tinh binh, tinh cán”, “giản chính cơ quan”, tăng cường lực lượng chiến đấu cho cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953-1954; đồng thời tổ chức đưa anh em về các đơn vị theo lệnh điều động của Cục Quân lực.
Lần đón quân ở Sóc Đăng (Đoan Hùng, Phú Thọ), có một chiến sĩ tên là Ca, người cao lớn, hiền lành, bị cô vợ trẻ mắt đỏ hoe bám riết. Cô kéo Ca lên gặp Trạm trưởng Lê Thế Tục, xin cho anh ở lại vì mẹ già, con thơ. Còn chiến sĩ Ca thì gặp thủ trưởng, nói rất hồn nhiên: “Hôm cưới, có anh bộ đội ở ATK về đón quân, tặng đôi khẩu hiệu “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ", "Hạnh phúc gia đình nằm trong hạnh phúc chung”, vợ em thích lắm, còn đứng lên dặn em: “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ. Anh lên đơn vị chân cứng đá mềm. Mọi sự ở nhà đã có em... Vậy mà... Biết thế này thì không cưới!”... Anh Lê Thế Tục cười và động viên đôi vợ chồng trẻ, rồi gửi cô ấy sang nhóm các bà, các chị ở bản vá quần áo cho chiến sĩ mới đến. Cô ấy khâu vá cũng khéo, vài hôm sau, cô vui vẻ để chồng lên đường làm nhiệm vụ.
Hoa đơm, trái kết
Tháng 9-1995, trong dịp kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Bộ Tổng Tham mưu, cựu chiến binh Nguyễn Thục Phán, nguyên cán bộ Cục Quân lực từng viết những vần thơ vui và đọc tại buổi lễ như sau: “... Và từ Việt Bắc, trước, sau/ Cục ta (Quân lực) có những cô dâu tuyệt vời/... Thế rồi một loạt thiếu nhi/ Cùng về tiếp quản thành trì Thăng Long/ Bây giờ: Con cái, vợ, chồng/ Kỹ sư, tiến sĩ, “thần nông” quê nhà/ Nhiều anh nối nghiệp mẹ cha/ Quân hàm đại tá sáng lòa tương lai”...
Theo các cựu chiến binh kể thì trong bối cảnh chiến tranh với điều kiện khó khăn, gian khổ, các gia đình quân nhân cũng như các gia đình khác trong xã hội thời ấy đều phải hy sinh niềm hạnh phúc riêng, tất cả vì nhiệm vụ chung, quyết tâm kháng chiến kiến quốc thành công. Có 10 người con của các cặp vợ chồng thuộc Cục Quân lực được sinh ra trong những năm 1949-1953 tại khu căn cứ Bộc Nhiêu, trong đó có 6 người đã tiếp bước lớp cha chú vào quân ngũ rồi cùng cha chú tham gia kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, có người nghỉ hưu với quân hàm Thiếu tướng, một số người là Đại tá; 4 người là cán bộ thuộc các ngành giáo dục, khoa học, kinh tế. Tất cả đều làm tròn nhiệm vụ do Đảng, Nhà nước, Quân đội giao phó.
Giờ đây, theo hoàn cảnh và điều kiện sống, khẩu hiệu "Vui duyên mới không quên nhiệm vụ”, “Hạnh phúc gia đình nằm trong hạnh phúc chung” vẫn còn in đậm trong ký ức một thời. Ý nghĩa của đôi câu khẩu hiệu vẫn nhắc nhớ về một giai đoạn lịch sử gian khó nhưng hào hùng, lãng mạn cách mạng của ông cha ta. Và dù trong hoàn cảnh nào, thời đại nào, người chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam đều xác định bất di bất dịch: Vui duyên mới không thể bỏ bê nhiệm vụ chính trị mà cá nhân đảm nhiệm. Hạnh phúc gia đình không thể tốt đẹp, trọn vẹn khi Tổ quốc lâm nguy, trong chiến tranh, loạn lạc.
PHẠM XƯỞNG