Quá khứ hào hùng

Mùa xuân năm 1966, để chi viện cho chiến trường miền Nam, Bộ đội Trường Sơn đã mở tuyến Đường 20 Quyết Thắng. Con đường dài 125km từ Phong Nha tới Lùm Bùm qua nhiều địa hình hiểm trở. Bộ đội và TNXP đã “chọc thủng Trường Sơn” để hoàn thành tuyến đường này. Binh trạm 14 là một trong những đơn vị chiến đấu, mở đường và được giao nhiệm vụ quản lý Đường 20. Sở chỉ huy của đơn vị được đặt trong một cái hang tại Km12. Thời ấy, bộ đội công binh và TNXP với khẩu hiệu “Sống bám đường, chết kiên cường dũng cảm” nên Sở chỉ huy đặt ở nơi hứng chịu nhiều bom đạn nhất cũng là điều dễ hiểu.

Phát hiện thấy vị trí quan trọng của tuyến đường này, không quân Mỹ tập trung đánh phá với tần suất cao, có ngày tới 30 lần với đủ loại máy bay. Chỉ tính riêng 15 ngày cuối tháng 11-1969, chúng đã ném hơn 2 tấn bom xuống mỗi mét đường. Mặc cho đạn bom khốc liệt, Hang Chỉ huy vẫn vững vàng, truyền đi những mệnh lệnh chính xác, kịp thời và đảm nhận thêm nhiều chức năng quan trọng khác.

Trước đây, cái hang rộng, đẹp và kín đáo này chưa có tên trong hệ thống các hang động ở Phong Nha. Là nơi tập kết vũ khí, đạn dược và các loại hàng hóa nên bộ đội gọi nôm na là Hang Tổng kho. Khi Binh trạm 14 vào đóng quân thì gọi là Hang Chỉ huy. Dù máy bay Mỹ có giội xuống hàng nghìn tấn bom thì hang vẫn không lay chuyển. Vòm hang rộng có thể tập kết cả trung đoàn, bộ đội đã cải tạo thành 7 tầng, với chiều dài 200m. Đầu tiên là Trạm phẫu để cứu chữa thương binh. Tầng 2 là nơi cất chứa vũ khí, đạn dược và hàng hóa hậu cần chiến lược. Tầng 3 là trạm thông tin liên lạc. Tầng 4 là nơi hội họp, giao ban và Sở chỉ huy. Tầng 5 dùng để tập kết đạn pháo, khí tài quan trọng. Tầng 6 cất chứa vũ khí, lương thực và trưng bày các hiện vật được tìm thấy trong hang. Tầng cao nhất làm khu huấn luyện, hội trường và nghỉ ngơi.

leftcenterrightdel

Cựu chiến binh, cựu TNXP trải nghiệm lái xe Trường Sơn tại khu di tích Hang Chỉ huy. 

Vừa là Sở chỉ huy vừa là Tổng kho, nhộn nhịp quân vào, quân ra nhưng rất an toàn. Với sự sáng tạo của bộ đội công binh, nơi làm việc và hàng hóa được sắp xếp gọn gàng, khoa học. Tuy có cải tạo thêm cho phù hợp công năng sử dụng nhưng không phá vỡ cấu trúc tuyệt đẹp của thiên nhiên. Giờ phút nghỉ ngơi, cán bộ, chiến sĩ tha hồ ngắm nhìn vẻ đẹp muôn hình của các khối thạch nhũ. Tuy cả tuyến đường bị đạn bom cày xới nhưng vẻ đẹp hoang sơ trong hang vẫn được giữ nguyên vẹn... Hàng trăm tấn vũ khí, hàng hóa từ đây vẫn tỏa đi khắp chiến trường, góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc.

Không để quá khứ bị lãng quên

Sau giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Hang Chỉ huy đã làm tròn sứ mệnh lịch sử, song có một thời gian dài hầu như nó bị lãng quên giữa đại ngàn Trường Sơn. Cửa hang và lòng hang bị cây cối và bụi thời gian phủ dày. Mãi đến đầu năm 2025, Công ty TNHH T20 Quyết Thắng xin phép cơ quan chức năng được tôn tạo lại Hang Chỉ huy để làm du lịch sinh thái và trải nghiệm lịch sử. Sau hơn một năm thi công với chi phí hơn 20 tỷ đồng, công trình đã hoàn thành và mở cửa phục vụ khách tham quan vào tháng 7-2025.

Tôi đến thăm Hang Chỉ huy vào một ngày mùa thu nắng đẹp. Trò chuyện với ông Nguyễn Châu Mỹ, Giám đốc Công ty TNHH T20 Quyết Thắng, tôi được ông cho biết: "Để hoàn thành công trình này, Công ty đã dành rất nhiều thời gian cho việc nghiên cứu, kiểm chứng và hoàn thiện nội dung lịch sử liên quan đến Hang Chỉ huy và Đường 20 Quyết Thắng. Chúng tôi đã làm việc với các chuyên gia sử học, các bảo tàng và đơn vị lưu trữ, như: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh, Bảo tàng Quảng Bình, Bảo tàng Quảng Trị, cùng nhiều nhân chứng lịch sử để thu thập, đối chiếu và xác minh tư liệu. Mục tiêu là để những câu chuyện, hình ảnh và thông tin được đưa vào công trình bảo đảm sự chính xác, thể hiện đúng giá trị lịch sử của Hang Chỉ huy và Đường 20 Quyết Thắng, qua đó nhằm "chạm" vào cảm xúc người xem... Chính vì thế, từ khi mở cửa đến nay, đã có hơn 25.000 lượt khách đến tham quan, trong đó khách nước ngoài chiếm gần 50%. Xem các “ông Tây” trải nghiệm làm chiến sĩ lái xe vượt trọng điểm Cua chữ A trên công nghệ 9DVR xong, tôi hỏi cảm xúc thế nào, một ông chìa ngón tay cái rồi nói: "Admire, admire!". Ông ta tỏ ý khâm phục bản lĩnh và ý chí của bộ đội lái xe Trường Sơn.

leftcenterrightdel
 Cựu chiến binh, cựu TNXP tham quan Hang Chỉ huy.

Không gian trước hang là nơi trưng bày các hiện vật chiến tranh, như một bảo tàng ngoài trời rất sống động. Đó là những chiếc xe ZIL, xe GAZ-những "con tuấn mã" một thời tung hoành trên tuyến đường máu lửa; những khẩu cao xạ vươn nòng bảo vệ con đường. Tại khu trưng bày các loại bom đã giội xuống cung đường, các cựu TNXP đang chăm chú lắng nghe thuyết trình. Trên đường đến cửa hang, khách đi xe điện hoặc rảo bước trên “đường kín”, là con đường bí mật dưới vòm cây để che mắt không quân Mỹ. Thấy các cựu TNXP tỉnh Thanh Hóa đang chăm chú xem những tấm ảnh mở đường năm xưa, tôi hỏi vui: "Có chị nào ở trong hình không?". Một chị cười bảo: "Không có, vì lúc ấy chúng tôi bận cắm đầu san lấp hố bom"...

Sự công phu và tâm huyết của những người tái tạo khu di tích thể hiện rõ trong việc sưu tầm và tái hiện các phương tiện xe quân sự, súng, pháo, đạn dược. Khéo léo lồng ghép giữa tính lịch sử, văn hóa, tâm linh và công nghệ tiên tiến đã tạo nên tính độc đáo để khu di tích thu hút nhiều du khách. Vào mùa du lịch, lượng khách tham quan tăng cao, trong đó có nhiều cựu chiến binh và cựu TNXP về thăm chiến trường xưa. Những ngày cao điểm, nhân viên làm việc hết công suất. Đội ngũ phục vụ chỉ có 30 người, hầu hết đều trẻ khỏe và tận tình hết mực. Họ hiểu rõ vừa làm du lịch để phát triển kinh tế, vừa giữ gìn và phát huy giá trị lịch sử, vừa góp phần tri ân những người đã ngã xuống trên mảnh đất linh thiêng này, đó là niềm vinh dự.      

leftcenterrightdel
Đoàn viên, thanh niên cùng du khách tham quan phòng họp của Hang Chỉ huy. 

Trong Hang Chỉ huy, tôi gặp các em học sinh Trường THPT Đồng Hới (tỉnh Quảng Trị). Các em đang háo hức nghe hướng dẫn viên mô tả cảnh làm việc trong Sở chỉ huy. Được tận mắt nhìn thấy các hiện vật biết nói, là những giáo cụ trực quan sinh động nhất, đã giúp các em hiểu hơn về lịch sử chiến đấu đầy gian khổ, hy sinh của cha ông, từ đó thôi thúc các em sống tốt hơn, có trách nhiệm hơn với cộng đồng.

Lượng khách đến tham quan Hang Chỉ huy ngày càng đông là tín hiệu vui, song cũng đặt ra yêu cầu phục vụ ngày càng chuyên nghiệp, chu đáo với du khách và việc giữ gìn môi trường sinh thái. Lần nào đến thăm tôi cũng bắt gặp các đoàn cựu chiến binh, cựu TNXP. Các ông, các bà tuổi đã cao, sức khỏe hạn chế nhưng vẫn vượt hàng trăm cây số về thăm chiến trường xưa. Bên những chiếc xe ZIL hay tham quan các hiện vật, nhiều người xúc động không nói nên lời.

Để khu di tích đáp ứng tốt nhu cầu tham quan, thời gian qua, Công ty TNHH T20 Quyết Thắng đã hợp tác với Công ty du lịch Oxalis Adventure đẩy mạnh công tác truyền thông và đầu tư công nghệ, như lắp đặt thêm các cabin dùng công nghệ 9DVR; làm đẹp các tuyến "đường kín"; nâng cao chất lượng phục vụ khách lưu trú... Những đoạn suối đẹp và rừng cây nguyên sinh được chăm chút làm du lịch sinh thái. Cách làm sáng tạo và hiệu quả đó đã khiến khu di tích Hang Chỉ huy trở thành một điểm nhấn giàu cảm xúc khi đến tham quan “Vương quốc hang động” ở dải đất miền Trung nước ta.

 Bài và ảnh: XUÂN VUI