Cuối tuần trước, lực lượng Houthi ở Yemen đã dùng tên lửa tấn công 2 tàu chở dầu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ, cho rằng các tàu này đã vi phạm các hạn chế hàng hải do nhóm này thông báo trước đó. Houthi đã gửi cảnh báo trực tiếp tới các hãng vận tải biển quốc tế, yêu cầu ngừng mọi hoạt động vận chuyển hàng hóa tới và đi từ các cảng của Saudi Arabia, đồng thời tuyên bố các tàu vi phạm có thể trở thành mục tiêu tấn công.

Nếu nhìn bề ngoài, cuộc tấn công của Houthi được coi là hành động trả đũa vụ không kích sân bay quốc tế tại thủ đô Sanaa của Yemen mà lực lượng này cho là do Saudi Arabia thực hiện. Tuy nhiên, những ai theo sát tình hình khu vực Trung Đông đều có thể thấy đây là diễn biến nguy hiểm trong cuộc đối đầu căng thẳng kéo dài đã hơn một thập kỷ qua giữa Saudi Arabia và Houthi.

Là phong trào chính trị-quân sự ra đời ở tỉnh Saada phía Tây Bắc Yemen vào thập niên 1990, Houthi có tên chính thức là Ansar Allah, tức là “Những người bảo vệ thượng đế”. Các thành viên của phong trào này chủ yếu là người theo nhánh Zaidi thuộc dòng Shiite của đạo Hồi, chiếm khoảng 25% dân số Yemen. Sự ra đời của Houthi nhằm chống lại ảnh hưởng tôn giáo của quốc gia láng giềng Saudi Arabia, nơi có đa số người dân theo Hồi giáo dòng Sunni.

Năm 2014, Houthi hợp tác với cựu Tổng thống Ali Abdullah Saleh tấn công thủ đô Sanaa, lật đổ Tổng thống Abd-Rabbu Mansour Hadi và buộc ông này phải đi lưu vong ở Saudi Arabia. Từ đó đến nay, Houthi kiểm soát thủ đô Sanaa và hầu hết các khu vực phía Tây Bắc Yemen dọc theo Biển Đỏ. Tháng 3-2015, Saudi Arabia dẫn đầu một liên minh quân sự can thiệp vào Yemen nhằm khôi phục chính phủ được quốc tế thừa nhận của ông Abd-Rabbu Mansour Hadi, đẩy Yemen rơi vào một cuộc nội chiến tàn khốc kéo dài.

Sự can thiệp của Saudi Arabia vào Yemen cùng yếu tố cạnh tranh tôn giáo đã khiến đối đầu giữa Saudi Arabia với Houthi ngày càng thêm căng thẳng. Hai bên thường xuyên mở các cuộc tấn công tên lửa nhằm vào nhau. Tuyên bố áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải với Saudi Arabia và đe dọa mở rộng các cuộc tấn công trên Biển Đỏ, Houthi giải thích rằng quyết định này được đưa ra theo nguyên tắc “bao vây đáp trả bao vây” nhằm trả đũa việc Saudi Arabia đã duy trì lệnh phong tỏa đối với Yemen từ năm 2015 thông qua các biện pháp hạn chế tại các cảng biển và sân bay, làm trầm trọng thêm tình trạng khủng hoảng nhân đạo tại Yemen.

leftcenterrightdel

Vịnh Aqaba thuộc Biển Đỏ / Getty 

Động thái này của Houthi khiến dư luận hết sức lo ngại bởi nó có thể làm bùng lên một cuộc khủng hoảng mới đối với thương mại và năng lượng toàn cầu. Mọi sự chú ý của thế giới giờ đổ dồn về Bab el-Mandeb, eo biển nối giữa Biển Đỏ và vịnh Aden hiện trong tầm kiểm soát của Houthi. Lâu nay, mọi tàu thuyền muốn từ châu Âu sang châu Á đều phải đi qua kênh đào Suez, Biển Đỏ, rồi di chuyển qua Bab el-Mandeb để ra biển Arab. Nếu Bab el-Mandeb bị phong tỏa, tàu thuyền sẽ phải vòng qua Mũi Hảo vọng ở cực Nam châu Phi với quãng đường đi dài thêm hàng nghìn ki-lô-mét.

Theo Diễn đàn vận tải quốc tế (ITF), khoảng 14% tổng giá trị thương mại toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb. Còn theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), trung bình mỗi ngày có khoảng 4,2 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đi qua Bab el-Mandeb, tương đương khoảng 4% sản lượng dầu toàn cầu. Cùng với eo biển Hormuz và Malacca, kênh đào Suez và Panama, eo biển Bab el-Mandeb được xếp trong nhóm các “điểm nghẽn” chiến lược của vận tải biển thế giới.

Sau khi bị Mỹ và Israel tấn công, Iran đã áp đặt lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, làm gián đoạn phần lớn hoạt động xuất khẩu năng lượng từ vùng Vịnh ra thế giới. Để ứng phó, Saudi Arabia-cường quốc dầu lửa hàng đầu khu vực đã chuyển hơn 70% lượng dầu thô xuất khẩu hằng ngày của nước này sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Từ đây, tàu chở dầu tới châu Âu đi về phía Bắc qua kênh đào Suez, trong khi những tàu hướng tới châu Á đi về phía Nam qua eo biển Bab el-Mandeb.

Tuyến đường qua Biển Đỏ đã trở thành “phao cứu sinh” của thị trường năng lượng, giúp hạn chế đà tăng của giá dầu thế giới do eo biển Hormuz bị phong tỏa. Chỉ tính riêng trong tháng 6 vừa rồi, tổng lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển Bab el-Mandeb đã lên tới 7,4 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 7% sản lượng dầu toàn cầu, tăng mạnh so với mức 4,2 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái.

Với việc Houthi đe dọa phong tỏa Biển Đỏ, nguy cơ hình thành hai “nút thắt” chiến lược cùng lúc tại Hormuz và Bab el-Mandeb đã hiện rõ. Nếu kịch bản này xảy ra, chuỗi cung ứng quốc tế sẽ bị gián đoạn mạnh hơn, thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể chứng kiến những biến động mạnh về giá. Trước mắt, hôm 23-7, lần đầu tiên sau nhiều tháng, giá dầu Brent đã vượt ngưỡng 100USD/thùng, đe dọa làm lạm phát gia tăng và khiến kinh tế thế giới phải đối mặt với một cú sốc mới.

Căng thẳng trên Biển Đỏ đã không còn là vấn đề của riêng Saudi Arabia với Houthi mà đã trở thành một “điểm nóng” tác động toàn cầu. 

TƯỜNG LINH