Phát biểu tại cuộc tọa đàm về giải pháp cho vấn đề Ukraine, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov khẳng định Nga sẵn sàng tham gia các cuộc đàm phán song phương hoặc 3 bên nếu các bên liên quan thể hiện thiện chí và chấp nhận đối thoại. Ông cũng để ngỏ khả năng Moscow sẵn sàng tìm kiếm thỏa hiệp trên bàn đàm phán.

Về phía Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelensky tỏ ra lạc quan hơn khi cho biết đàm phán 3 bên Nga-Ukraine-Mỹ có thể diễn ra tại Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Thổ Nhĩ Kỳ, Thụy Sĩ hoặc một quốc gia khác ngay trong tháng 9 hoặc tháng 10. Ông Volodymyr Zelensky thậm chí còn gợi ý Moscow và Kiev có thể thúc đẩy lệnh ngừng bắn từng phần, như trong vấn đề ngũ cốc và năng lượng.

Với nhà trung gian hòa giải Mỹ, sau thời gian dài dành sự quan tâm cho cuộc chiến với Iran, chính quyền Washington có dấu hiệu tái khởi động các vận động ngoại giao nhằm tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt xung đột Nga-Ukraine. Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner của Tổng thống Mỹ đã tới Moscow và Kiev với “bản đề xuất chấm dứt chiến tranh” trong nỗ lực đưa hai bên đối đầu trở lại bàn đàm phán.

leftcenterrightdel
Đặc phái viên Steve Witkoff (bên trái) và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong cuộc họp báo chung sau cuộc hội đàm tại Kiev, tháng 9-2026. Ảnh: Getty 

Xem ra, thế bế tắc trên chiến trường đang khiến các bên đối đầu phải suy tính thiệt hơn. Sau hơn 4 năm xung đột, cả Nga và Ukraine đều chịu tổn thất lớn nhưng chưa bên nào đạt được mục tiêu tối đa của mình. Trong khi Nga chiếm ưu thế trên không và có những bước tiến nhất định trên chiến trường, Ukraine vẫn duy trì khả năng tấn công tầm xa, gây cho Nga những thiệt hại, nhất là trong lĩnh vực năng lượng. Chưa bên nào tung ra những đòn đánh quyết định có thể xoay chuyển cục diện trên chiến trường.

Xung đột Nga-Ukraine đã trở thành cuộc chiến tiêu hao thử thách sức chịu đựng của cả hai phía. Với Nga, xung đột kéo dài đồng nghĩa với việc chi phí quân sự, kinh tế và nhân lực tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng đến mục tiêu toàn cầu của Moscow. Trong khi đó, việc duy trì chiến tranh cường độ cao trong nhiều năm là thách thức khổng lồ với Ukraine, gây nguy cơ bóp nghẹt triển vọng phát triển của nước này.

Ngay cả với Mỹ, xung đột Nga-Ukraine kéo dài không chỉ tiêu tốn nguồn lực mà còn hạn chế khả năng Washington tập trung vào những ưu tiên chiến lược khác. Hàng trăm tỷ USD cho các gói viện trợ quân sự và tài chính với Ukraine cùng việc giá dầu lửa tăng cao do nguồn cung từ Nga sụt giảm và những biến động trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang gia tăng áp lực lên nền kinh tế Mỹ, khiến Đảng Cộng hòa của ông Donald Trump có thể đánh mất ưu thế trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.

Nguy hiểm hơn, xung đột Nga-Ukraine càng kéo dài thì đối đầu và thù địch sẽ càng tích tụ, khiến cơ hội tìm kiếm một kết quả có thể chấp nhận được trên bàn đàm phán càng khó khăn. Trong bối cảnh đó, dù mỗi bên đều giữ cho mình một cách hiểu khác nhau về nội hàm của mô hình “hòa bình chấp nhận được”, nhưng việc tìm kiếm một thỏa thuận đã trở thành nhu cầu cấp thiết từ cả hai phía.

Nếu các cuộc đàm phán song phương hoặc 3 bên có thể diễn ra vào tháng 10 như dự báo, đây sẽ là tín hiệu rất đáng khích lệ, bởi nó sẽ giúp phá vỡ thế bế tắc kéo dài kể từ khi vòng đàm phán 3 bên Nga-Ukraine-Mỹ tại Geneva (Thụy Sĩ) hồi tháng 2-2026 thất bại. Tất nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc xung đột sắp kết thúc, bởi khoảng cách quan điểm giữa Nga và Ukraine vẫn còn rất lớn. Trong khi Moscow khẳng định cần giải quyết “nguyên nhân gốc rễ” dẫn đến xung đột và tính đến thực tế trên chiến trường, thì Kiev kiên quyết không thỏa hiệp với một thỏa thuận buộc Ukraine phải từ bỏ chủ quyền với những vùng lãnh thổ mà nước này tuyên bố thuộc về mình.

Không những thế, xung đột Nga-Ukraine không đơn thuần là đối đầu song phương mà là cuộc thử sức giữa Nga và khối quân sự Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Chính những tham vọng của NATO mở rộng ảnh hưởng sang Đông Âu, áp sát biên giới Nga đã khiến Moscow coi đó như hành động vượt “lằn ranh đỏ”. Một nền hòa bình lâu dài và bền vững ở châu Âu không thể không tính đến những lợi ích an ninh của nước Nga. Hiện châu Âu vẫn tỏ ra cứng rắn, muốn dùng xung đột Ukraine và các lệnh cấm vận để làm suy yếu nước Nga, thậm chí là tạo một thất bại chiến lược với Moscow.

Vì vậy, điều quan trọng không phải là đưa hai phía Nga và Ukraine ngồi lại với nhau trên bàn đàm phán, mà là làm sao tìm ra điểm giao thoa giữa những yêu cầu hiện đang còn đối nghịch nhau. Trong bối cảnh giải pháp hòa bình toàn diện rất khó có thể sớm đạt được, công thức phù hợp để đi đến một thỏa thuận sẽ phải là quá trình “hạ nhiệt” từng bước, từ giảm giao tranh trên chiến trường, mở rộng trao đổi tù binh, thiết lập lệnh ngừng bắn từng phần, rồi mới đi vào những vấn đề nhạy cảm như lãnh thổ và bảo đảm an ninh.

Tiến trình này có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí lâu hơn. Con đường phía trước vẫn còn nhiều rủi ro, nhưng cánh cửa đến bàn đàm phán đã hé mở.

TƯỜNG LINH