Các đơn vị thuộc lực lượng hải quân, không quân, cũng như các đơn vị đặc nhiệm và thủy quân lục chiến của 3 nước đã sử dụng nhiều hệ thống cảm biến và thông tin liên lạc khác nhau để phối hợp hoạt động tại khu vực Bắc Cực. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov ngày 8-9 đã tuyên bố, tình trạng tích cực hoạt động như thế từ phía NATO tại Bắc Cực “đe dọa trực tiếp nước Nga và làm gia tăng nguy cơ đụng độ quân sự”.

Từ không chỉ một năm nay, NATO đã bắt tay vào việc đẩy mạnh các hoạt động quân sự ở Bắc Cực. NATO tuyên bố mục tiêu chính thức là bảo vệ lãnh thổ đồng minh, duy trì các tuyến liên lạc xuyên Đại Tây Dương và đối phó với hoạt động quân sự ngày càng tăng của Nga cũng như sự hiện diện ngày càng lớn của Trung Quốc.

leftcenterrightdel
Chiến lược của châu Âu tại Bắc Cực cần kết hợp tăng cường năng lực răn đe với NATO, thúc đẩy ngoại giao, luật pháp quốc tế và kiểm soát rủi ro. Ảnh: Reuters

Tháng 3 vừa qua, NATO từng tiến hành cuộc tập trận Phản ứng lạnh (Cold Response) 26 tại Bắc Na Uy và Bắc Phần Lan với khoảng 32.500 quân từ 14 nước NATO. Trong đó có khoảng 25.000 người tại Na Uy và 7.500 người tại Phần Lan. Cuộc tập trận bao gồm lục quân, không quân, hải quân, không gian và lực lượng tác chiến mạng, diễn ra từ ngày 9 đến 19-3, nhằm kiểm tra khả năng tác chiến trong điều kiện khắc nghiệt ở Bắc Cực và cận Bắc Cực. Đây là một cuộc tập trận quân sự mùa đông quy mô lớn, được tổ chức hai năm một lần và do Na Uy chủ trì.

Đánh giá về cuộc tập trận này của NATO, tháng 4-2026, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nga Alexander Grushko đã tuyên bố trong bài trả lời phỏng vấn hãng tin RIA Novosti: “Các biện pháp đáp trả của chúng tôi trước những thách thức này sẽ không phải chờ đợi lâu. Chúng tôi có đủ khả năng để kịp thời và thích đáng ứng phó với những mối đe dọa từ phía NATO đối với an ninh và lợi ích của chúng tôi”. Tại Bắc Cực, Nga vẫn tiếp tục giữ thế thượng phong về địa lý và đang sở hữu một mạng lưới căn cứ được xây dựng từ nhiều năm nay. Lực lượng Hạm đội phương Bắc, tàu ngầm hạt nhân, phòng không-tên lửa bờ biển của Nga có nhiều kinh nghiệm hoạt động trong điều kiện tại Bắc Cực...

Theo các chuyên gia, hiện nay, NATO không chú trọng việc đưa một đội quân thường trực khổng lồ lên vùng cực mà thiên về xây dựng một mạng lưới trinh sát-không quân-hải quân-lực lượng phản ứng nhanh ở Bắc Cực. Mạng lưới này nối Alaska, Canada, Greenland, Iceland, Na Uy, Thụy Điển và Phần Lan thành một không gian tác chiến tương đối liên tục. Với "Người gác Bắc Cực", NATO đã đặt ra mục tiêu đẩy mạnh các “hoạt động tăng cường cảnh giới/giám sát” để gom các hoạt động quốc gia và liên minh vốn trước đây khá phân tán ở Bắc Cực vào một khuôn khổ chỉ huy và nhận thức tình huống chung.

Theo lời Tổng thư ký NATO Mark Rutte, lần đầu tiên NATO đã đưa những gì mình từng làm tại Bắc Cực vào một cách tiếp cận tác chiến bao trùm, qua đó vừa tận dụng tốt hơn các lực lượng hiện có, vừa xác định những “khoảng trống năng lực” để sau đó bổ sung. Các chuyên gia cũng đánh giá bản chất cách tân của "Người gác Bắc Cực" là ở chỗ, NATO đang cố tạo ra một chu trình, từ phát hiện sang chia sẻ dữ liệu để cùng đánh giá các mối đe dọa và điều thêm lực lượng tăng viện vào quá trình tác chiến chung khi cần thiết. Để đạt được mục tiêu này, NATO đang xây dựng một “hệ thần kinh quân sự” cho toàn bộ Bắc Cực phía Tây. Nếu trước đây Na Uy, Greenland, Iceland, Phần Lan và Bắc Mỹ là những mắt xích tương đối riêng biệt, thì "Người gác Bắc Cực" đang cố nối chúng lại thành một mạng thống nhất. Và chính điều đó mới có khả năng làm thay đổi cán cân quân sự lâu dài giữa NATO và Nga tại Bắc Cực.

Trong cách nhìn từ Moscow, các hành xử hiện nay của NATO ở Bắc Cực đang thách thức chủ quyền của nước Nga tại đó. Giám đốc Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga (SVR) Sergei Naryshkin cho rằng, trong những cuộc tập trận mùa thu vừa diễn ra, các nước NATO đang mô phỏng kịch bản phong tỏa tỉnh Kaliningrad. Trong bối cảnh đó, Moscow dĩ nhiên không thể khoanh tay thúc thủ.

Ngày 1-9 vừa qua, ông Grushko đã nhấn mạnh: “Chúng tôi thấy rằng Bắc Cực đang bị biến thành một khu vực cạnh tranh quân sự. Chúng tôi chứng kiến một số lượng lớn các cuộc tập trận của NATO, đồng thời thấy những hành động mang tính khiêu khích liên quan đến việc các máy bay ném bom chiến lược bay tới khu vực này”. Theo ông Grushko, những gì mà NATO đã tạo ra ở Bắc Cực cho thấy đang diễn ra việc chuẩn bị từ phía NATO cho một sự đụng độ với nước Nga. Ông cho rằng, những cuộc tập trận như thế có thể được coi là một tín hiệu nào đó nhằm trưng diễn những khả năng quân sự. 

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov ngày 8-9 cũng tuyên bố rằng các cuộc tập trận của NATO ở Bắc Cực làm gia tăng nguy cơ đụng độ quân sự trực tiếp giữa hai bên. Theo ông Lavrov, Moscow luôn muốn duy trì không khí hòa bình trong khu vực. Nước Nga không muốn Bắc Cực trở thành chiến trường. Tuy nhiên, như thực tế cho thấy, ở đời lắm lúc vẫn hay xảy ra tình huống “cây muốn lặng mà gió chẳng đừng”. Trong tương lai, Bắc Cực có thể không còn là “hậu phương an toàn” của Moscow mà hóa thành một chiến trường NATO-Nga thực sự, dù rằng, ở giai đoạn hiện nay, NATO vẫn chưa tạo ra được ưu thế áp đảo ở đó.

HỒNG THANH QUANG