Quả thực, ngày 18-9, Tổng thống D.Trump đã ký đạo luật mang tên cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham trừng phạt Nga và Iran. Cả hai viện của Quốc hội Mỹ đã thông qua với sự ủng hộ khá cao. Theo nhiều nhà quan sát, có khả năng đạo luật mới làm tăng sức ép và tạo động lực cho tiến trình thương lượng hòa bình ở Ukraine. Thực tế cho thấy, vượt qua các đòn cấm vận khốc liệt từ phía Mỹ và phương Tây đối với người Nga từ lâu đã là “chuyện thường ngày ở huyện”. Tổng thống Nga Vladimir Putin từ lâu đã nhấn mạnh không chỉ một lần: Càng nhiều biện pháp trừng phạt thì càng tệ cho những người áp đặt các biện pháp trừng phạt đó. Nguyên Tổng thống Nga và hiện là đương kim lãnh đạo Đảng Nước Nga thống nhất, Phó chủ tịch Hội đồng An ninh quốc gia Nga, ông Dmitry Medvedev trong ngày 19-9 đã thẳng thừng tuyên bố: Ở bên kia đại dương, họ chỉ nghe hiểu ngôn ngữ của sự răn đe quân sự trực tiếp và đó là ngôn ngữ mà chúng ta nên dùng để đáp trả những kiểu bài Nga ghê rợn như đạo luật mang tên Lindsey Graham... 

leftcenterrightdel

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại cuộc gặp bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York, ngày 23-9. Ảnh: Azernews

Còn theo tuyên bố của Đại sứ quán Nga tại Washington, đạo luật trên sẽ lợi bất cập hại đối với chính nơi đã tạo ra nó, một kiểu “giúp đỡ của gấu”, theo cách nói dân gian của người Slav, gây tác động ngược lại, gậy ông đập lưng ông đối với chính người Mỹ!

Đạo luật Lindsey Graham cho phép áp đặt các biện pháp hạn chế cứng rắn hơn đối với Moscow và mức thuế lên tới 100% đối với những nước mua lượng lớn dầu khí của Nga. Tuy nhiên, sự hoài nghi về công dụng của đạo luật Lindsey Graham vẫn còn khá lớn. Bởi lẽ, tác động của đạo luật phụ thuộc rất lớn vào cách Tổng thống D.Trump thực thi nó trong tương lai. Nhiều chuyên gia cho rằng, về bản chất, đạo luật Lindsey Graham đã được thiết kế như một đòn bẩy thương lượng chứ không chỉ là công cụ trừng phạt. Theo đó, Tổng thống Mỹ có quyền miễn áp dụng một số biện pháp nếu chứng nhận với quốc hội rằng việc miễn trừ phục vụ lợi ích quốc gia Mỹ. Một chi tiết đáng chú ý là, điều 117 trong đạo luật này quy định việc chấm dứt các biện pháp đối với Nga gắn với việc Nga ký một thỏa thuận hòa bình được Chính phủ Ukraine chấp nhận và chấm dứt các hoạt động quân sự. Vì thế, Washington hiện nay có cả “cây gậy”-tăng trừng phạt-lẫn “củ cà rốt” là khả năng đưa nới lỏng trừng phạt vào một gói thương lượng.

Hiệu quả từ việc đạo luật Lindsey Graham được thực thi ngay cả trong trường hợp nghiêm trọng nhất cũng rất khó đạt được tác động kinh tế thực chất tới Moscow. Ai cũng biết rằng, thị trường dầu thế giới diễn biến hiện rất bất thường vì khủng hoảng Trung Đông. Trong bất luận tình huống nào, như chính ông Putin tuyên bố ngày 17-9 vừa qua, nguồn thu dầu khí những tháng tới theo dự kiến sẽ vẫn tăng nhờ giá thế giới cao hơn. Vì thế, nếu các biện pháp trừng phạt bất công của Mỹ có thể làm giảm một phần khối lượng xuất khẩu năng lượng từ Nga thì nhìn từ góc độ khác, vẫn vô hình trung khiến giá dầu tiếp tục bị đẩy lên cao và phần thiệt hại doanh thu của Nga vì đạo luật Lindsey Graham vẫn có thể được bù đắp lại một phần không nhỏ.

Cũng phải nói thêm rằng, mặc dù đã thông qua đạo luật Lindsey Graham nhưng đó vẫn chưa có nghĩa là Washington ngay lập tức có thể áp thuế 100% lên tất cả các nước mua dầu của Nga. Điều 113 của đạo luật này yêu cầu trong vòng 30 ngày, tổng thống áp mức thuế “lên tới 100%” đối với hàng hóa nhập vào Mỹ từ những nước thuộc nhóm 5 nhà nhập khẩu dầu hoặc khí của Nga lớn nhất và tiếp tục mua sau thời hạn luật định, cũng như các nước thuộc nhóm lớn nhất hỗ trợ né tránh trừng phạt. Mức thuế cụ thể có thể được điều chỉnh tùy hành vi của nước đó. Có thể nhìn thấy ở đây những điểm nhấn cho sự điều chỉnh “khiêu vũ tùy theo nhịp điệu của các cây đàn”.

Và ngay cả khi ông D.Trump quyết định làm như từng nói thì ông vẫn không thể không tính tới phản ứng từ phía các đối tác của Moscow, đặc biệt là từ Trung Quốc, Ấn Độ cùng những khách hàng lớn nhập khẩu năng lượng Nga. Ấn Độ đã lên tiếng cảnh báo, các mức thuế liên quan đến việc mua dầu Nga có thể gây tổn hại quan hệ Mỹ-Ấn. Đồng thời, New Delhi cũng khẳng định: Ưu tiên an ninh năng lượng hướng về phía Moscow. Với Trung Quốc, vấn đề dầu mỏ nhập từ Nga hiện còn gắn với các cuộc đàm phán Mỹ-Trung rộng hơn về thuế quan, đất hiếm, nông sản và thương mại... Điều đó làm cho Washington khó đơn giản áp mức tối đa 100% mà không tính tới những hệ lụy liên đới khác.

Điểm quan trọng nhất hiện nay là nút thắt của đàm phán Nga-Ukraine về hòa bình không chỉ nằm ở những đồng tiền được mất nhất thời mà ở các mục tiêu chính trị dài lâu hơn. Các “sứ giả hòa bình” từ Mỹ là ông Steve Witkoff và Jared Kushner-con rể của Tổng thống D.Trump, sau hơn 3 giờ gặp Tổng thống Putin ngày 5-9 tại Moscow cho rằng, họ đã có cuộc trao đổi “hữu ích”, nhưng không có dấu hiệu đột phá. Tổng thống Nga vẫn như trước đây đã nhấn mạnh những điều Moscow gọi là “nguyên nhân gốc rễ” của xung đột và cho rằng Nga đang đạt tiến triển trên chiến trường, chẳng có lý do gì thay đổi những mục đích ban đầu khi Moscow triển khai “chiến dịch quân sự đặc biệt” tháng 2-2022. Phía Ukraine dường như vẫn bác bỏ việc nhượng thêm lãnh thổ như một điều kiện hòa bình. Đây là những vấn đề mà một đạo luật trừng phạt, dù mạnh như đạo luật Lindsey Graham, cũng không thể tự thân giải quyết. Ép dầu ép mỡ, khó ép hòa giải, dù bằng bất cứ biện pháp cấm vận khốc liệt nào

HỒNG THANH QUANG