Lịch sử nước Mỹ cho thấy đảng kiểm soát Nhà Trắng thường mất nhiều ghế tại Quốc hội trong các cuộc bầu cử giữa kỳ và cuộc bầu cử năm nay cũng không phải ngoại lệ. Nhưng thất bại lần này của Đảng Cộng hòa không đơn thuần là một trận thua bầu cử mà là cuộc sụp đổ quyền lực trên quy mô toàn quốc, từ các cuộc đua vào Hạ viện và Thượng viện đến chức vụ thống đốc các bang. Màu xanh truyền thống của Đảng Dân chủ tràn ngập các bang vốn được xem là thành trì của Đảng Cộng hòa như Georgia, Iowa, Ohio và đặc biệt là Texas đã tạo nên “Cơn lốc xanh” áp đảo trên đồi Capitol (trụ sở Quốc hội Mỹ).

leftcenterrightdel
Ứng cử viên Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ, Hạ nghị sĩ bang Texas James Talarico phát biểu tại một sự kiện đêm bầu cử ở Austin, Texas, ngày 3-11. Ảnh: AP

Kết quả này đã làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực ở Washington, mang lại cho Đảng Dân chủ lợi thế áp đảo trong Quốc hội, thậm chí có thể định hình lại bản đồ chính trị Mỹ trong nhiều năm tới. Màn trình diễn yếu kém của các ứng cử viên Đảng Cộng hòa tệ hại đến mức Thống đốc bang Florida Ron DeSantis-người của Đảng Cộng hòa, phải thốt lên: “Đây là một thảm họa chính trị tương đương với một vụ va chạm thiên thạch, gần như một sự kiện dẫn đến sự diệt vong của Đảng Cộng hòa ở nhiều vùng trên cả nước trong vòng 100 năm qua”.

Trong bối cảnh đó, Đảng Cộng hòa không có thời gian để nghỉ ngơi. Lấy lại uy tín với cử tri là yêu cầu cấp bách nếu không muốn đà trượt dốc của đảng tiếp tục kéo dài. Không khó khăn gì để hiểu vì sao nhiều cử tri lại ngoảnh mặt với các ứng cử viên của Đảng Cộng hòa. Những con số kinh tế vĩ mô vẫn cho thấy thị trường chứng khoán tăng vọt, thu nhập trung bình đạt mức cao kỷ lục và tỷ lệ nghèo đói ở mức thấp kỷ lục. Những dữ liệu đó đúng nhưng nó không phản ánh toàn bộ câu chuyện. Với người dân bình thường, chi phí sinh hoạt tăng cao mới là yếu tố quyết định tác động tới tâm lý của họ trước hòm bỏ phiếu.

Khi giá xăng trung bình trên toàn nước Mỹ vọt lên tới 4,61USD/gallon, tăng 44% so với mức 2,98USD vào đầu năm, sức hút với khẩu hiệu “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” bắt đầu giảm dần. Thượng nghị sĩ John Cornyn của Đảng Cộng hòa thừa nhận: “Cử tri muốn cải tổ các mối quan hệ thương mại nhưng lại nhận được các mức thuế tùy tiện làm giá cả tăng cao. Cử tri muốn biên giới an toàn và đường phố yên bình, nhưng lại nhận được việc thực thi luật nhập cư quá cứng nhắc. Trong khi xung đột với Iran diễn ra mà không có bất kỳ nỗ lực nào để thuyết phục công chúng”. Ngay trong nội bộ Đảng Cộng hòa, nhiều người trung thành với phong trào “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” cũng bắt đầu nghi ngờ về tương lai của đảng.

Trong chính trị có câu “Về cơ bản, mỗi cuộc bầu cử đều hướng đến cuộc bầu cử tiếp theo”. Thất bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ đương nhiên sẽ tác động tiêu cực tới cuộc bầu cử tổng thống vào năm 2028. Quá khứ cho thấy một thất bại quy mô tương tự như với Đảng Cộng hòa hiện nay có thể khiến đảng thất cử phải mất vài thập kỷ mới khôi phục lại được sự cân bằng lực lượng trên chính trường. Vì thế, nếu không ngăn được đà suy giảm uy tín, Đảng Cộng hòa khó có thể giữ chiếc ghế quyền lực trong Nhà Trắng ở nhiệm kỳ sắp tới.

Trong khi đó, Đảng Dân chủ đã sẵn sàng cho các cuộc phản công để giành lại quyền lực ở Washington. Với ưu thế ở cả hai viện của Quốc hội, Đảng Dân chủ dự kiến sẽ tiến hành hàng loạt cuộc điều tra nhằm vào chính quyền của Tổng thống Donald Trump. Ủy ban giám sát Hạ viện Mỹ có thể mở các cuộc điều tra nhằm vào những cáo buộc xung đột lợi ích, trục lợi doanh nghiệp, hoạt động của Bộ An ninh nội địa, Cơ quan thực thi di trú và hải quan Mỹ (ICE) cũng như cách chính quyền xử lý hồ sơ liên quan đến tỷ phú bị kết án về tội tình dục Jeffrey Epstein.

Sức ép bủa vây khiến các đồng minh và chiến lược gia của Đảng Cộng hòa phải lên tiếng kêu gọi Tổng thống Donald Trump tiến hành cải tổ toàn diện bộ máy Nhà Trắng và điều chỉnh lại thành phần nội các để ngăn chặn sự bất ổn trong quản trị. Các cuộc thăm dò và phân tích sau bầu cử chỉ ra rằng, cử tri bất mãn lớn nhất với tình trạng giá cả leo thang, chi phí sinh hoạt và lạm phát. Vì thế, việc cần thiết với Đảng Cộng hòa lúc này là đưa các vấn đề kinh tế thiết thực làm trọng tâm trong chương trình nghị sự của chính quyền, thay vì sa đà vào các tranh cãi chính trị.

Trong lĩnh vực đối ngoại, việc định hình lại các chính sách vốn gây tranh cãi, bao gồm cuộc chiến kéo dài với Iran cùng các chính sách thuế quan đang gây áp lực lên nền kinh tế, sẽ là các vấn đề được ưu tiên. Thực tế cho thấy cuộc chiến với Iran không chỉ là vấn đề đối ngoại mà còn gắn với giá năng lượng, chi phí sinh hoạt và tương quan quyền lực giữa Nhà Trắng với Quốc hội. Dù vẫn bảo vệ quyết định tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, cho rằng hành động này cần thiết để ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng ông Donald Trump tỏ ra bớt gay gắt hơn khi cho rằng không có lý do cần thiết phải leo thang và có thể tiến tới một thỏa thuận với Iran.

Làm thế nào để nhanh chóng vực dậy sau “Cơn sóng xanh” sẽ quyết định tương lai của Đảng Cộng hòa, để đảng này có thể sẵn sàng bước vào cuộc đua bầu cử tổng thống sắp tới vốn rất khốc liệt.

TƯỜNG LINH