Lần đầu tiên tại Đại hội VII, trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) (Cương lĩnh năm 1991), Đảng ta đề cập đến nền tảng tư tưởng của Đảng với mệnh đề: "Đảng lấy Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động". Đại hội IX chỉ rõ: "Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa (XHCN) trên nền tảng Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh". Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) được thông qua tại Đại hội XI tiếp tục tục khẳng định: "Đảng lấy Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động".

Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng, trong 5 “quan điểm chỉ đạo” thì quan điểm đầu tiên có 4 “kiên định”, trong đó đứng đầu là “Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới". Điểm nhấn khác biệt lần này so với nhận thức trước đây là ở từ khóa “lý luận”-“lý luận về đường lối đổi mới” chứ không chỉ là “đường lối đổi mới” như nhận thức của Đảng ở Đại hội XIII và được gắn liền với Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để trở thành nền tảng tư tưởng của Đảng.

“Lý luận về đường lối đổi mới” là những nhận thức lý luận quan trọng về các quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, lý tưởng, vai trò của nhân dân, những vấn đề cơ bản về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế, xây dựng hệ thống chính trị... Lý luận đó là sự vận dụng và phát triển sáng tạo, cụ thể hóa các nguyên tắc, nguyên lý phổ quát của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với thực tiễn 40 năm đổi mới ở Việt Nam, thể hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn; sự đột phá lý luận cơ bản của Đảng ta về tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế cho phát triển, khơi dậy mọi tiềm năng, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, nguồn lực nội sinh và nguồn lực ngoại sinh cho sự phát triển nhanh, bền vững.

"Lý luận về đường lối đổi mới" là tổng thể các quan điểm, tầm nhìn, định hướng phát triển đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN. Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc với ý nghĩa mọi chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; lấy hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu. Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH. Xác lập mô hình CNXH Việt Nam với 3 trụ cột nền tảng là “nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; nền dân chủ XHCN” gắn với các đột phá chiến lược là thể chế, nguồn nhân lực và kết cấu hạ tầng.

leftcenterrightdel
Tiết mục văn nghệ ca ngợi Đảng, Bác Hồ trong chương trình "Rạng rỡ Việt Nam" năm 2017. Ảnh: TUẤN HUY

3 bộ phận cấu thành nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là phép cộng đơn giản của 3 thành tố mà là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và "lý luận về đường lối đổi mới". Điều này tỏ rõ sức sống mãnh liệt, trường tồn của từng thành tố và gắn kết 3 thành tố. Khi Đảng ta khẳng định nền tảng tư tưởng là Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, điều đó thể hiện sự gắn quyện giữa Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Không có Chủ nghĩa Mác-Lênin thì không có tư tưởng Hồ Chí Minh. Chủ nghĩa Mác-Lênin tạo ra bước ngoặt, đóng vai trò quyết định bước phát triển mới về chất của tư tưởng Hồ Chí Minh; làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh mang bản chất khoa học, cách mạng và nhân văn triệt để. Tư tưởng Hồ Chí Minh nằm trong hệ tư tưởng Mác-Lênin, nhưng đã có bước phát triển mới, làm phong phú thêm Chủ nghĩa Mác-Lênin trên một loạt vấn đề cơ bản và cấp bách của dân tộc, thời đại và Chủ nghĩa Mác-Lênin là nguồn gốc chủ yếu nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh. Mặt khác, phải nhận thức sâu sắc rằng nhờ Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh phát triển trên mảnh đất thực tiễn Việt Nam mà hình thành "lý luận về đường lối đổi mới". Và "lý luận về đường lối đổi mới" làm phong phú thêm, một minh chứng hùng hồn, tỏ rõ sức sống trường tồn, sinh khí của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

Công cuộc đổi mới là một giai đoạn lịch sử mang tầm vóc và ý nghĩa cách mạng, là quá trình cải biến sâu sắc, toàn diện, triệt để, tạo ra những bước tiến quan trọng cả về nhận thức lý luận, thực tiễn và tổ chức thực hiện. Đảng ta khẳng định thành tựu của đổi mới là “sản phẩm kết tinh sáng tạo, là kết quả của một quá trình nỗ lực phấn đấu bền bỉ, liên tục qua nhiều nhiệm kỳ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta; tiếp tục khẳng định con đường đi lên CNXH của chúng ta là đúng đắn, phù hợp với quy luật khách quan, với thực tiễn Việt Nam và xu thế của thời đại; đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, sáng tạo; sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Cương lĩnh chính trị của Đảng tiếp tục là ngọn cờ tư tưởng, lý luận dẫn dắt dân tộc ta vững vàng tiếp tục đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; là nền tảng để Đảng ta hoàn thiện đường lối xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN trong giai đoạn mới”.

Những khẳng định trên là cơ sở để Đảng ta bổ sung "lý luận về đường lối đổi mới" cùng với Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tạo thành nền tảng tư tưởng của Đảng và công cuộc đổi mới, tiếp tục dẫn dắt đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới của dân tộc. 3 thành tố tạo thành một chỉnh thể nền tảng tư tưởng của Đảng vừa khẳng định sức sống trường tồn của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vừa cho thấy bước trưởng thành vượt bậc, phát triển quan trọng trong nhận thức và tư duy lý luận của Đảng. Bằng trí tuệ, bản lĩnh, đổi mới sáng tạo, Đảng ta đúc kết thực tiễn, phát triển lý luận, gắn chặt lý luận với thực tiễn, đặt cách mạng Việt Nam trong dòng chảy những thay đổi mang tính thời đại của thế giới và sinh khí, sinh lực của dân tộc để làm giàu thêm kho tàng lý luận của Đảng.

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng CNXH và tiến hành công cuộc đổi mới đạt được những thành tựu vĩ đại đều phải dựa trên nền tảng tư tưởng. Hiện nay, khi đất nước tiến vào kỷ nguyên mới, Đảng ta bổ sung “lý luận về đường lối đổi mới” vào nền tảng tư tưởng của Đảng chứng tỏ Đảng ta luôn tự chỉnh đốn, tự đổi mới, không giáo điều, rập khuôn-như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ rõ: Đảng biết tiếp thu, bổ sung một cách có chọn lọc trên tinh thần phê phán và sáng tạo những thành tựu mới nhất về tư tưởng và khoa học để chủ nghĩa, học thuyết của chúng ta luôn luôn tươi mới, luôn được tiếp thêm sinh lực mới, mang hơi thở của thời đại, không rơi vào xơ cứng, trì trệ, lạc hậu so với cuộc sống.

Việc bổ sung nền tảng tư tưởng của Đảng có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi đất nước qua 40 năm đổi mới với những thành tựu to lớn, toàn diện, có ý nghĩa lịch sử. Trong bối cảnh quốc tế có nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó đoán định, đất nước tạo được một cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế chưa từng có, được quốc tế ghi nhận, đánh giá cao; chúng ta đang chuẩn bị hành trang để tiến vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc thì nền tảng tư tưởng càng giữ một vai trò hết sức quan trọng và cần thiết. Với nền tảng tư tưởng được khẳng định trong dự thảo văn kiện Đại hội XIV, chúng ta tin tưởng dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân chung sức, đồng lòng, tự chủ chiến lược, tự lực, tự cường, tự tin, tự hào dân tộc tiến mạnh trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên CNXH.

PGS, TS BÙI ĐÌNH PHONG