Trước hết, xin khẳng định đây là kết quả của quá trình tích lũy tư duy, tổng kết thực tiễn và dự báo tương lai trong bối cảnh thế giới biến động sâu sắc. Nội dung nghị quyết mở ra cánh cửa tư duy nhận thức đặt đúng vị trí, vai trò của văn hóa trong bối cảnh xã hội bị chi phối mạnh mẽ bởi khoa học-công nghệ, đồng thời tạo điều kiện để người dân, xã hội có thêm sinh kế mới, thúc đẩy Việt Nam phát triển bền vững hơn trong tương lai.

Ngược dòng lịch sử ta thấy, trong bối cảnh đấu tranh giành độc lập, Đảng ta đã có cách tiếp cận phù hợp khi đặt văn hóa vào vị trí đồng hành với sự nghiệp giải phóng dân tộc. Điều này thể hiện rõ trong "Đề cương Văn hóa Việt Nam" năm 1943. Tại đề cương này, Đảng đã xác lập 3 nguyên tắc nền tảng: Dân tộc, khoa học, đại chúng. Khi đó, văn hóa được nhìn nhận như một mặt trận với người làm văn hóa là chiến sĩ.

leftcenterrightdel

Trụ cột kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia. Minh họa: QUANG CƯỜNG

Trong thời kỳ đổi mới, tư duy về phát triển văn hóa đã được điều chỉnh phù hợp hơn. Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc được phát triển thành một nhận thức có tính chiến lược; là nền tảng tinh thần của xã hội, là phần gốc rễ nuôi dưỡng sự phát triển lâu dài.

Tiếp đó, đến Nghị quyết số 33-NQ/TW (2014) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã làm sâu sắc hơn tư duy về vấn đề xây dựng văn hóa gắn chặt với xây dựng con người. Nghị quyết xác định con người là đối tượng thụ hưởng, là trung tâm, là chủ thể sáng tạo và bảo vệ văn hóa.

Đến Đại hội XIII của Đảng (2021), văn hóa được khẳng định rõ ràng là sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước. Và mới đây, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đưa tư duy ấy lên một nấc thang mới: Văn hóa trở thành trụ cột phát triển và sức mạnh mềm quốc gia, với tầm nhìn đến năm 2045.

Văn hóa là giá trị quan trọng để tạo ra chuẩn mực hành vi, bồi đắp đạo đức xã hội, nuôi dưỡng khát vọng cống hiến và tinh thần trách nhiệm, giúp công dân đứng vững trước những biến động và cám dỗ. Văn hóa lành mạnh giúp xã hội phát triển đúng hướng, không bị trượt sang cực đoan, chủ nghĩa thực dụng, là rào cản để ngăn ngừa con người chạy theo tốc độ tăng trưởng. Chính vì vậy, việc Đảng nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, văn hóa trong không gian số là những yêu cầu mang tính cốt yếu để gia cố trụ cột phát triển ở bên trong.

Lịch sử dựng nước và giữ nước đã hun đúc nên một Việt Nam giàu bản sắc với kho tàng văn hóa phong phú: Truyền thống nhân ái, tinh thần cộng đồng, sự linh hoạt và khả năng thích ứng bền bỉ của con người Việt Nam. Nghị quyết 80 xác định rõ nhiệm vụ chuyển hóa những giá trị ấy từ tiềm năng sang sức mạnh hiện hữu thông qua số hóa di sản, xây dựng thương hiệu văn hóa quốc gia và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Đây là bước đi để văn hóa nhanh trở thành nguồn lực sống động, có khả năng tạo sinh kế, nâng cao vị thế quốc gia, lan tỏa hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Ngày nay, cạnh tranh giữa các quốc gia trên thế giới về văn hóa ngày càng mạnh, trở thành yếu tố quyết định vị thế quốc gia. Văn hóa là nguồn gốc để hấp dẫn nhân dân các dân tộc khác, qua đó tạo sự đồng cảm và niềm tin, khiến người khác tự nguyện tìm đến, học hỏi và hợp tác. Đây là nguồn cơn khiến những quốc gia có “nội lực văn hóa” không đủ mạnh rơi vào trạng thái thụ động, bị dẫn dắt về thị hiếu, lối sống, hệ giá trị và bị đồng hóa văn hóa.

Thực tiễn cho thấy, nhiều quốc gia không sở hữu tài nguyên thiên nhiên vượt trội hay quy mô dân số lớn, nhưng vẫn tạo dựng được ảnh hưởng toàn cầu nhờ chiến lược phát triển văn hóa bài bản. Trong bối cảnh đó, việc Đảng ta xác định văn hóa là trụ cột kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia là lựa chọn mang tính nội sinh, là sự hội nhập tư duy phát triển hiện đại, có tính toán dài hạn và phù hợp với xu thế thời đại.

Một điểm nhấn giàu ý nghĩa nhân văn của Nghị quyết 80 là chủ trương xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam. Đây là dấu mốc mang tính biểu tượng, là thông điệp chính trị-xã hội rõ ràng: Văn hóa không phải việc riêng của ngành văn hóa mà là trách nhiệm và quyền lợi của mỗi người dân và toàn xã hội. Đây cũng là cách Đảng kiến tạo ý thức công dân văn hóa, để mỗi hành vi, lối sống, cách ứng xử của mỗi cá nhân đều được nhìn nhận như một phần cấu thành sức mạnh quốc gia.

Nghị quyết 80 đã thể hiện rõ tư duy đột phá về giáo dục con người bằng văn hóa khi xác định văn hóa có vai trò nuôi dưỡng con người thông qua môi trường sống, giáo dục và sáng tạo. Điều này giúp thế hệ trẻ sẽ có điều kiện hình thành hệ giá trị sống hài hòa giữa tri thức, đạo đức và cảm xúc.

Đặc biệt, nghị quyết mở ra những cơ hội sinh kế mới cho người dân. Nghệ nhân và người làm nghề truyền thống được bảo vệ và tiếp sức; người trẻ có thể khởi nghiệp từ thiết kế, phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, du lịch văn hóa. Văn hóa bản địa, nếu được tổ chức và khai thác đúng cách, sẽ trở thành tài sản sinh lợi bền vững, không bị thương mại hóa thô bạo hay khai thác cạn kiệt.

Khi văn hóa được xác định là trụ cột, môi trường sống và phẩm giá con người được đặt lại đúng vị trí. Những lệch chuẩn về lối sống, bạo lực, vô cảm không còn bị xem là chuyện cá nhân thuần túy. Chuẩn mực ứng xử nơi công cộng, trên không gian mạng và trong hoạt động công vụ được tái thiết lập trên nền tảng giá trị chung.

Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu xây dựng và bảo vệ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và bản sắc văn hóa Việt Nam trong không gian số, coi không gian số như một môi trường văn hóa đặc thù cần được xây dựng và quản lý bằng tư duy văn hóa. Đây chính là căn cốt để giữ cho trụ cột văn hóa không bị xói mòn từ bên trong. Nghị quyết 80 chính là “khung xương sống” cho quá trình giữ gìn và phát huy bản sắc trong điều kiện mới.

Tới đây, khi Nghị quyết 80 đi vào cuộc sống, nhân dân sẽ cảm nhận được sự thay đổi trong đời sống văn hóa hằng ngày. Môi trường sống nhân văn hơn, cơ hội sáng tạo nhiều hơn, sinh kế gắn với văn hóa bền vững hơn và niềm tự hào về bản sắc dân tộc được củng cố mạnh mẽ hơn. Khi văn hóa thực sự trở thành trụ cột, nó sẽ thẩm thấu vào mọi lĩnh vực: Từ cách hoạch định chính sách đến cách tổ chức đời sống cộng đồng; từ giáo dục thế hệ trẻ đến xây dựng đội ngũ cán bộ; từ phát triển kinh tế đến bảo vệ Tổ quốc bằng sức mạnh tinh thần.

Khẳng định văn hóa là trụ cột kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia chính là khẳng định một lựa chọn phát triển có chiều sâu, có bản lĩnh và có tầm nhìn xa. Đó là lựa chọn không chạy theo hào quang ngắn hạn mà phải là kiên trì bồi đắp những giá trị bền vững, để Việt Nam vừa mạnh lên về vật chất, vừa được đối tác tôn trọng, tin cậy và yêu mến trên trường quốc tế.

Đại tá NGUYỄN HỮU HÙNG, Chính ủy Trung đoàn 351, Vùng 3 Hải quân