Văn hóa Bộ đội Cụ Hồ trong kỷ nguyên mới

Trong kháng chiến và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, hình ảnh người lính gắn với sự chịu đựng gian khổ và lòng dũng cảm nơi chiến trường bom rơi đạn nổ ác liệt, nơi ranh giới giữa sự sống và hy sinh chỉ cách nhau gang tấc. Hiện nay, những phẩm chất ấy của người lính tiếp tục được thử thách và khẳng định cả trong một không gian mới, không gian của KHCN, của trí tuệ và sáng tạo.

Từ những năm tháng còn nhiều khó khăn, khi vũ khí, trang bị kỹ thuật còn thô sơ, chủ yếu dựa vào viện trợ và tiếp nhận, Quân đội nhân dân Việt Nam đã sớm lựa chọn một con đường không dễ: Vừa tiếp thu, vừa học hỏi, vừa từng bước làm chủ công nghệ. Ban đầu là sửa chữa, bảo dưỡng, kéo dài niên hạn từng loại vũ khí, khí tài; sau đó là cải tiến, nâng cấp để đánh thắng kẻ thù xâm lược ở các hình thái chiến tranh vệ quốc mới, hiện đại hơn. Dần dần, từ trong các nhà máy quốc phòng, viện nghiên cứu quân sự, những sản phẩm mang dấu ấn trí tuệ Việt đã ra đời, giản dị, chắc chắn, bền bỉ, đúng như phong cách của người lính Việt Nam.

Vũ khí, khí tài hiện đại của Quân đội nhân dân Việt Nam, biểu hiện văn hóa Bộ đội Cụ Hồ trong kỷ nguyên mới. Ảnh: TUẤN HUY

Người lính hôm nay không chỉ khai thác, quản lý, sử dụng vũ khí, mà đã hiểu bản chất công nghệ lõi, làm chủ quy trình nghiên cứu, cải tiến, sản xuất các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật mới. Từ phòng thí nghiệm đến thao trường, từ bản vẽ kỹ thuật đến sản phẩm hoàn chỉnh, dấu ấn trí tuệ của người lính ngày càng rõ nét, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp của Quân đội và khả năng tự chủ quốc phòng của đất nước ở một tầm cao mới.

Hiện nay, việc ứng dụng KHCN trong quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả vũ khí trang bị trở thành một yêu cầu mang tính văn hóa. Kỷ luật, tiết kiệm, chính xác vốn là những giá trị truyền thống của Bộ đội Cụ Hồ thì nay được thể hiện bằng sự say mê nghiên cứu với tác phong làm việc khoa học, làm chủ hệ thống dữ liệu, bằng quy trình chuẩn, hạn chế đến mức thấp nhất lãng phí và sai sót. Mỗi trang bị được bảo quản tốt, mỗi khí tài được khai thác, vận hành đúng và phát huy tối đa công năng đã phản ánh tri thức, trình độ kỹ thuật, ý thức trách nhiệm và nhân cách nghề nghiệp của người lính trong thời đại mới.

Ở chiều sâu hơn, làm chủ KHCN còn là biểu hiện của bản lĩnh tự cường, của khát vọng vươn lên bằng trí tuệ Việt Nam. Khi người lính biết biến tri thức thành sức mạnh, biến công nghệ thành công cụ bảo vệ Tổ quốc, thì văn hóa Bộ đội Cụ Hồ được bồi đắp thêm một lớp giá trị mới, bền vững, hiện đại nhưng không xa rời cốt lõi “vì nước, vì dân”. Chính lớp giá trị ấy đang góp phần làm cho hình ảnh người quân nhân cách mạng hôm nay vừa quen thuộc trong truyền thống, vừa thuyết phục trong chinh phục đỉnh cao trí tuệ ở kỷ nguyên phát triển mới.

Hải quân nhân dân Việt Nam tham gia diễu binh kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9. Ảnh: VIẾT CHUNG

Đặc biệt, trong các nhà máy, xí nghiệp quốc phòng, hình ảnh người lính thợ bên dây chuyền sản xuất, máy móc hiện đại đã trở nên quen thuộc. Họ vừa là người lính, vừa là thợ lành nghề, vừa là kỹ sư, vừa là nhà khoa học mang trong mình tác phong Quân đội và tư duy công nghiệp. Chính sự kết hợp ấy đã tạo nên một diện mạo văn hóa mới: Cần mẫn, sáng tạo, tiết kiệm, không ngừng cải tiến để nâng cao chất lượng sản phẩm quốc phòng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Những minh chứng sống động ấy cho thấy, làm chủ và phát triển vũ khí, khí tài mới không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay kinh tế thuần túy, mà là thành tố của văn hóa giữ nước. Đó là văn hóa học tập suốt đời, văn hóa lao động sáng tạo, văn hóa trách nhiệm với từng trang bị, từng sản phẩm gắn liền với sinh mệnh con người và sức mạnh mềm của quốc gia-dân tộc. Khi KHCN thấm vào nếp nghĩ, cách làm của người lính thì phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ được mở rộng thêm một chiều kích mới: Hiện đại, trí tuệ nhưng vẫn bền chặt với cốt lõi truyền thống.

Ngày nay, ở mức độ cho phép công bố, có thể thấy rõ Quân đội đã tự sản xuất được nhiều loại vũ khí bộ binh, đạn dược, trang bị cá nhân phục vụ huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu; nghiên cứu, chế tạo và cải tiến nhiều loại khí tài kỹ thuật, thiết bị thông tin, chỉ huy, trinh sát, giám sát; từng bước làm chủ các công nghệ mới trong lĩnh vực radar, tác chiến điện tử, công nghệ thông tin quân sự. Đặc biệt, việc nghiên cứu và chế tạo các phương tiện không người lái, các sản phẩm phục vụ bảo vệ an ninh mạng, mô phỏng huấn luyện đã mở ra một không gian hoàn toàn mới, nơi người lính Việt Nam đứng giữa giao điểm của kỷ luật Quân đội và tư duy khoa học hiện đại.

Cùng với sản xuất, việc ứng dụng KHCN vào quản lý, khai thác và sử dụng vũ khí, trang bị cũng tạo nên một chuyển biến mang tính văn hóa. Từ quản lý thủ công sang số hóa dữ liệu; từ kinh nghiệm cá nhân sang quy trình khoa học; từ bảo quản thụ động sang chủ động dự báo, phòng ngừa... tất cả đều cho thấy một tư duy mới đang hình thành. Kỷ luật truyền thống của người lính nay được “hiện đại hóa” bằng công nghệ, bằng phương pháp làm việc khoa học, minh bạch và hiệu quả. Đó là sự tiếp nối tự nhiên giữa quá khứ và hiện tại, giữa phẩm chất chịu đựng gian khổ và năng lực làm chủ tri thức.

Quan trọng hơn, đằng sau những sản phẩm vũ khí, khí tài cụ thể là sự hình thành một năng lực nội sinh: Năng lực làm chủ của con người, làm chủ quy trình, làm chủ công nghệ. Quân đội không chỉ “có” vũ khí mà làm chủ vũ khí, không chỉ sử dụng mà biết cải tiến, phát triển cho phù hợp với điều kiện Việt Nam. Chính năng lực ấy tạo nên bản lĩnh tự cường, giúp đất nước giảm dần sự phụ thuộc, chủ động hơn trong bảo đảm quốc phòng. Điều đó đã khẳng định vị thế trí tuệ Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Nhìn ở chiều sâu văn hóa, việc tự sản xuất vũ khí, khí tài thông minh, hiện đại không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật hay kinh tế mà là câu chuyện về trí tuệ và nhân cách người lính. Đó là văn hóa học tập suốt đời, khi tri thức trở thành hành trang không thể thiếu; là văn hóa lao động sáng tạo, khi mỗi sáng kiến đều được trân trọng; là văn hóa trách nhiệm, khi từng sản phẩm được làm ra bằng ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Trong môi trường ấy, người lính không chỉ trưởng thành về chuyên môn mà còn được bồi đắp chiều sâu của tinh thần yêu nước.

Từ phòng thí nghiệm đến thao trường, từ nhà máy quốc phòng đến đơn vị cơ sở, một nấc thang giá trị văn hóa mới đang được hình thành trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Nấc thang giá trị ấy không thay thế truyền thống mà nâng truyền thống lên một tầm cao mới, tầm cao của giá trị, vị thế, uy tín quốc gia, dân tộc trên trường quốc tế.

Trong dòng chảy thầm lặng ấy, hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ hiện lên vừa quen thuộc, vừa mới mẻ, nhưng vẫn giản dị, khiêm nhường, ngày càng vững vàng, hiện đại, đủ bản lĩnh để đứng vững, vượt qua thử thách. Vì vậy, quán triệt và thực hiện khâu đột phá phát huy giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới là cơ sở quan trọng hàng đầu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII và tư tưởng chỉ đạo chiến lược “5 vững": Chính trị vững-Kỷ luật vững-Công nghệ vững-Nghệ thuật quân sự vững-Đời sống bộ đội vững” của Tổng Bí thư Tô Lâm, Bí thư Quân ủy Trung ương về xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đại tá, TS PHẠM DUY VỤ