Quân khu 1 là địa bàn chiến lược, có bề dày lịch sử văn hóa, là đầu nguồn cách mạng và phong trào đấu tranh vũ trang. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, cũng như trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, Quân khu 1 đã đóng góp rất lớn cả người, phương tiện và vật chất. Đến nay, trong công tác chính sách nói chung và công tác về liệt sĩ nói riêng, các cơ quan, đơn vị, địa phương của Quân khu đã tiến hành đúng đối tượng, chặt chẽ, hiệu quả, công bằng, khách quan và bảo đảm ý nghĩa. Từ năm 2020 đến nay, Quân khu 1 đã tiếp nhận 2.456 thông tin liệt sĩ; cung cấp, trả lời 3.389 thông tin bộ đội hy sinh trong các cuộc chiến tranh cho công dân bảo đảm kịp thời, đúng quy định.

leftcenterrightdel

Trung tướng La Công Phương (bên trái) thắp hương tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Yên Trạch, tỉnh Thái Nguyên. Ảnh: ĐỨC THÚY 

Giai đoạn 2021-2025, Quân khu đã chỉ đạo các tỉnh phối hợp, hiệp đồng với các cơ quan, ban, ngành tổ chức lực lượng tiến hành quy tập được 56 hài cốt liệt sĩ (HCLS) và di chuyển, bàn giao, an táng chặt chẽ, chu đáo, trang nghiêm, phù hợp với phong tục, tập quán của từng địa phương; thể hiện sự tôn vinh, kính trọng, biết ơn các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, được thân nhân liệt sĩ, nhân dân và dư luận xã hội đánh giá cao.

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân khu đã chỉ đạo kiện toàn ban chỉ đạo (BCĐ) các cấp và ban hành quy chế hoạt động; tổ chức hội nghị quán triệt và xây dựng kế hoạch triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm của Quân khu, tỉnh. Xây dựng kế hoạch hoạt động năm 2026, chương trình hoạt động của BCĐ Quân khu giai đoạn 2026-2030. Xây dựng kế hoạch tổ chức lấy mẫu, số hóa thông tin mẫu và bàn giao mẫu HCLS; thành lập tổ công tác Quân khu và các tỉnh. Quân khu cũng chỉ đạo tỉnh Lạng Sơn xây dựng kế hoạch, triển khai làm trước công tác lấy mẫu, số hóa thông tin mẫu vào ngày 26-5-2026 tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đình Lập. Kết quả, đã khai quật lấy mẫu 20 mộ (trong đó có 13 mộ đủ điều kiện giám định, 7 mộ không đủ điều kiện giám định). Tham gia khảo sát phục vụ bổ sung thông tin mộ liệt sĩ trong hai nghĩa trang (Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn và Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng) bằng phương pháp thực chứng.

Đến nay, trên địa bàn Quân khu đã triển khai các tỉnh đồng loạt lấy mẫu giám định, xác định danh tính HCLS. Dự kiến hết năm 2026, Bộ tư lệnh Quân khu sẽ quy tập 60 HCLS; triển khai công tác kết luận địa bàn, lập bản đồ tìm kiếm, quy tập giai đoạn 2. Phấn đấu đến tháng 12-2026 lấy được 4.016/4.722 mẫu, với 251/277 nghĩa trang liệt sĩ. Riêng tỉnh Lạng Sơn phấn đấu hoàn thành trong năm 2026.

Việt Bắc nói chung và địa bàn Quân khu 1 nói riêng luôn giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng-"thủ đô kháng chiến", phên giậu vững chắc của Tổ quốc. Nơi đây từng chứng kiến những giai đoạn gian khổ nhưng vô cùng oanh liệt của dân tộc. Đất và người Quân khu 1 đã đùm bọc, cưu mang biết bao thế hệ người con ưu tú từ mọi miền đất nước dâng hiến thanh xuân cho sự nghiệp bảo vệ từng tấc đất biên cương, giữ gìn độc lập dân tộc. Cũng chính tại mảnh đất này đã có biết bao người con ưu tú của dân tộc đã anh dũng hy sinh và nằm lại nơi đây.

Chính vì thế, mỗi số liệu thống kê trong báo cáo của BCĐ 515 Quân khu 1 chính là nỗi trăn trở canh cánh qua nhiều thế hệ lãnh đạo, chỉ huy và chiến sĩ LLVT Quân khu. Bởi vì trải qua nhiều thập kỷ, sự thay đổi khốc liệt của địa hình do quá trình phát triển kinh tế-xã hội, tác động nặng nề của thiên tai cùng sự ra đi của các nhân chứng lịch sử đã biến công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ trở thành một cuộc chạy đua với thời gian.

Chiến dịch 500 ngày đêm là cơ hội lịch sử, là đòn bẩy hành động mang tính tổng lực. Đây không chỉ là việc thực hiện một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước mà cao hơn hết, đó là "mệnh lệnh từ trái tim" của người lính hôm nay dành cho thế hệ cha anh đã ngã xuống. Khát vọng tìm lại tên cho liệt sĩ, mang lại niềm an ủi cho những người mẹ, người vợ đang mòn mỏi ngóng trông ở quê nhà chính là động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy toàn bộ hệ thống chính trị và LLVT Quân khu 1 vào cuộc với tinh thần thần tốc, triệt để nhất.

Để chuyển hóa quyết tâm thành kết quả cụ thể trên thực địa, Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân khu 1 xác định phải huy động sức mạnh tổng hợp, không "khoán trắng" cho lực lượng quân sự mà phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy, sự điều hành của chính quyền địa phương và sự phối hợp đồng bộ của các sở, ban, ngành, đoàn thể. Sự phối hợp chặt chẽ này được thể hiện rõ nét qua việc xây dựng mạng lưới thông tin rộng khắp từ cấp Quân khu đến tận các thôn, bản, tổ dân phố.

Thực tế triển khai thời gian qua cho thấy, việc kết nối thông tin giữa các cơ quan chức năng, cựu chiến binh, ban liên lạc các đơn vị bạn và các tầng lớp nhân dân đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Các tỉnh trên địa bàn Quân khu đã chủ động lồng ghép công tác tìm kiếm, quy tập HCLS với các chương trình phát triển kinh tế-xã hội, quản lý đất đai và xây dựng nông thôn mới. Việc thành lập các tổ công tác chuyên trách bám nắm địa bàn, sâu sát đến từng người dân, từng nhân chứng lịch sử để thu thập thông tin bằng phương pháp thực chứng đã giúp kiểm chứng và chuẩn hóa dữ liệu một cách khoa học, hạn chế tối đa những thông tin sai lệch, gây lãng phí nguồn lực.

Với một khối lượng công việc đồ sộ bao gồm rà soát hàng vạn hồ sơ, quản lý 419 nghĩa trang với 46.805 phần mộ, Bộ tư lệnh Quân khu 1 đã đưa nguyên tắc “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ sản phẩm, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ thẩm quyền) trở thành phương châm hành động cốt lõi, xuyên suốt trong toàn chiến dịch.

Theo đó, từng cán bộ chỉ huy, từng chiến sĩ trong các tổ công tác lấy mẫu sinh học đều nắm vững chức trách của mình, thực hiện rõ người, rõ việc, rõ sản phẩm. Sản phẩm đầu ra của mỗi ngày làm việc phải được định lượng cụ thể bằng số lượng mộ được khảo sát, số lượng mẫu được bảo quản đúng tiêu chuẩn kỹ thuật hình sự, không chấp nhận báo cáo chung chung, định tính.

Tiến độ chiến dịch được kiểm soát chặt chẽ theo từng tuần, từng tháng theo quan điểm rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ thẩm quyền. Việc lựa chọn tỉnh Lạng Sơn triển khai làm trước công tác lấy mẫu và số hóa thông tin mẫu vào ngày 26-5-2026 tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đình Lập là một bước đi chiến lược mang tính thực tiễn cao. Kết quả khai quật lấy mẫu 20 mộ tại đây giúp rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu về mặt kỹ thuật, làm rõ thẩm quyền xử lý các tình huống phát sinh trên thực địa, tạo cơ sở pháp lý và quy trình chuẩn để nhân rộng ra toàn Quân khu một cách vững chắc, tự tin.

Điểm nhấn mang tính đột phá của Quân khu 1 trong chiến dịch này là việc đoạn tuyệt với các phương thức quản lý thủ công, thay vào đó là đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ hiện đại và chuyển đổi số toàn diện. Việc phối hợp chặt chẽ với Cục Chính sách-Xã hội (Tổng cục Chính trị) và các cơ quan chuyên môn để số hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ định vị toàn cầu (GPS) và hệ thống thông tin địa lý (GIS) đã giúp xây dựng bản đồ tìm kiếm, quy tập một cách chính xác.

Đặc biệt, trong khâu quản lý mẫu HCLS phục vụ giám định ADN, tính khoa học được đặt lên hàng đầu. Tất cả mẫu sinh học sau khi khai quật đều được mã hóa bằng công nghệ mã vạch (barcode), số hóa toàn bộ thông tin đi kèm và quản lý tập trung trên nền tảng số liên thông. Quy trình này bảo đảm tính bảo mật, đồng bộ và liên thông tuyệt đối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về người có công. Sự tích hợp dữ liệu này cho phép các thuật toán công nghệ đối khớp tự động, chính xác giữa thông tin di truyền của mẫu HCLS với cơ sở dữ liệu sinh học của thân nhân liệt sĩ trên phạm vi cả nước. Đây chính là giải pháp căn cơ, mở ra hy vọng lớn trong việc trả lại tên cho hàng nghìn liệt sĩ còn thiếu thông tin trong thời gian ngắn nhất.

Là địa bàn đa dân tộc với nhiều phong tục, tập quán, tín ngưỡng phong phú, Quân khu 1 luôn quán triệt sâu sắc việc tổ chức khai quật, lấy mẫu và an táng HCLS phải được thực hiện với thái độ thành kính, trang trọng và chu đáo nhất. Mỗi công đoạn, từ lúc mở nắp mộ, lấy mẫu đến việc hoàn trả, tôn tạo lại phần mộ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật chuyên ngành và phù hợp với văn hóa tâm linh của từng địa phương.

Các buổi lễ đón nhận, di chuyển và an táng HCLS được cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức trang nghiêm, thành kính, trở thành những buổi sinh hoạt chính trị-xã hội có sức lay động lòng người sâu sắc. Sự tôn vinh, kính trọng đối với các anh hùng liệt sĩ không chỉ làm yên lòng thân nhân, gia đình liệt sĩ mà còn nhận được sự đồng thuận, đánh giá rất cao từ dư luận xã hội, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

Để chiến dịch lan tỏa mạnh mẽ, đạt hiệu quả cao, công tác thông tin, tuyên truyền được triển khai một cách chủ động, nhạy bén và rộng khắp. Các cơ quan thông tấn, báo chí trong và ngoài Quân đội đã mở các chuyên trang, chuyên mục, đẩy mạnh thời lượng phát sóng về diễn biến và kết quả của Chiến dịch 500 ngày đêm.

Qua công tác tuyên truyền, BCĐ các cấp tích cực vận động nhân dân, cựu chiến binh cung cấp tài liệu, kỷ vật, sơ đồ mộ chí còn lưu giữ. Đồng thời, các cơ quan chức năng luôn chủ động định hướng dư luận xã hội, kịp thời phát hiện và đấu tranh, phản bác các luận điệu sai trái, những hành vi lợi dụng tâm linh, lợi dụng công tác tìm kiếm HCLS để lừa đảo, trục lợi, gây hoang mang trong nhân dân. Việc công khai, minh bạch hóa quy trình, số liệu lấy mẫu chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ ý nghĩa cao đẹp của chiến dịch.

Trung tướng LA CÔNG PHƯƠNG, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Quân khu 1