Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam hiện lưu giữ nhiều BVQG, phản ánh những thành tựu tiêu biểu của mỹ thuật Việt Nam qua các thời kỳ. Mỗi tác phẩm đều mang một câu chuyện riêng về lịch sử sáng tạo, ngôn ngữ tạo hình và giá trị văn hóa.
Tác phẩm “Bình phong” là một kiệt tác của họa sĩ Nguyễn Gia Trí, sáng tác năm 1939, chất liệu sơn mài (được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2017). Ông đã đưa sơn mài từ một chất liệu thủ công truyền thống trở thành chất liệu của hội họa hiện đại. Tác phẩm gồm 8 tấm vóc được sáng tác trên cả hai mặt, là sự kết hợp hài hòa giữa lối tạo hình hiện đại phương Tây với nghệ thuật truyền thống. Bà Vũ Thị Hằng, Phó trưởng phòng Nghiên cứu, sưu tầm, giám định tác phẩm của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam chia sẻ: “Kỹ thuật khắc, đắp nổi, dát vàng, mài được thực hiện nhuần nhuyễn, tạo nên hiệu quả tuyệt vời. Kỹ thuật gắn trứng điêu luyện của họa sĩ khiến vỏ trứng khô cứng biến hóa linh hoạt trên tranh. Tác phẩm đã khẳng định rằng sơn mài cũng có khả năng tả thật, sinh động như các chất liệu khác trong hội họa Việt Nam”.
    |
 |
| Tác phẩm "Hai thiếu nữ và em bé" - Bảo vật quốc gia trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. |
Bức tranh sơn dầu “Hai thiếu nữ và em bé” của họa sĩ Tô Ngọc Vân, sáng tác năm 1944 (được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2013) lại lưu giữ vẻ đẹp thanh lịch của người phụ nữ Việt Nam. Bức tranh tái hiện khung cảnh thanh bình của hai thiếu nữ trong tà áo dài và một em bé bên hiên nhà. 3 nhân vật được bố cục dạng tam giác trong khung hình dọc theo lối thức hội họa phương Tây kết hợp hài hòa với không gian thuần Việt qua chiếc chõng tre, mành tre, cây phù dung và gam màu vàng ấm... Theo nhận xét của Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam Lương Xuân Đoàn: “Họa sĩ Tô Ngọc Vân đã “hóa thạch” vẻ đẹp của người phụ nữ Việt ở không gian ngoài hiên. Đó là điều ấn tượng mà con mắt nghệ thuật của ông khi chọn đúng không gian, khoảnh khắc để tôn lên vẻ đẹp của thiếu nữ thị thành".
Đằng sau vẻ đẹp nguyên vẹn của các bảo vật quốc gia là quá trình bảo quản khắt khe của các bảo tàng. Mục tiêu không chỉ giữ nguyên hình thức bên ngoài mà còn bảo vệ tối đa chất liệu gốc và giá trị của từng bảo vật. Được biết, quá trình phục dựng luôn được thực hiện hết sức cẩn trọng. Tác phẩm “Bình phong” được vận chuyển từ Đà Lạt (Lâm Đồng) về Hà Nội qua nhiều chặng bằng ô tô và tàu hỏa trong hơn một tuần để bảo đảm an toàn tuyệt đối. Trước khi phục chế, tranh có lỗ thủng khoảng 5cm do đạn bắn trong chiến tranh, Bảo tàng đã gia cố lỗ thủng vị trí đạn bắn để nhằm tránh bị hư hại nhưng vẫn bảo toàn được giá trị lịch sử của bức tranh.
Tác phẩm “Em Thúy” sáng tác năm 1943, chất liệu sơn dầu của họa sĩ Trần Văn Cẩn (được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2013) cũng từng xuống cấp do bụi bẩn, muội thuốc lá, phân côn trùng và tác động của khí hậu nóng ẩm khiến lớp toan chùng, lớp sơn xuất hiện nhiều vết nứt. Năm 2004, Bảo tàng đã mời chuyên gia Caroline Fry (Trung tâm Phục chế vật phẩm văn hóa, Đại học tổng hợp Melbourne, Australia) cùng cán bộ Bảo tàng phục chế tác phẩm theo quy trình 7 bước, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cũng rất coi trọng việc bảo quản phòng ngừa. Mọi thao tác từ phân loại, sắp xếp, đóng gói đến vận chuyển hiện vật đều thực hiện theo quy trình thống nhất, cẩn thận. Các bảo vật được trưng bày trong môi trường kiểm soát nghiêm ngặt, duy trì nhiệt độ từ 20-25 độ C, độ ẩm 50-55% và hệ thống chiếu sáng đạt tiêu chuẩn nhằm hạn chế tối đa tác động đến chất liệu tác phẩm... Việc lập và lưu trữ hồ sơ hiện vật được chú trọng để theo dõi, tích lũy kinh nghiệm, làm cơ sở xây dựng quy trình bảo quản phù hợp. Ngoài ra, Bảo tàng còn mời các chuyên gia tư vấn, trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật và đào tạo tại chỗ cho đội ngũ cán bộ.
Ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam chia sẻ: “Bảo tàng sẽ tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản và tu sửa, phục chế hiện vật, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ hiện đại vào các hoạt động chuyên môn. Đây là hướng đi nhằm gìn giữ ký ức nghệ thuật dân tộc, kết nối các giá trị văn hóa truyền thống với đời sống đương đại và các thế hệ tương lai. Dự kiến Bảo tàng sẽ khởi công dự án xây dựng Trung tâm tu sửa phục chế và Trưng bày nghệ thuật đương đại".
Thời đại công nghệ số đang làm thay đổi cách con người tiếp cận di sản. Do vậy, không chỉ gìn giữ các hiện vật gốc mà còn từng bước mở rộng không gian bảo tồn hiện vật trên nền tảng số, ứng dụng công nghệ trong trưng bày của Bảo tàng sẽ giúp công chúng tiếp cận Bảo vật quốc gia và các di sản thuận tiện hơn, đồng thời góp phần quảng bá mỹ thuật Việt Nam tới bạn bè quốc tế.
PHƯƠNG NGÂN