Những ngày trinh sát địch ở Nam Lào

Tháng 4-2024, trong một lần về thăm chiến trường xưa ở Saravane (Lào), chúng tôi được nghe các cựu chiến binh kể lại kỷ niệm những ngày bộ đội ta tham gia trinh sát địch ở Nam Lào năm 1972. Trong đoàn hôm ấy có Đại tá Trương Quang Thành, nguyên trinh sát Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 19, Sư đoàn 968.

Anh Thành kể: Theo kế hoạch, Tiểu đoàn 2 hành quân đánh chiếm đầu cầu bốt Bolapha, phía bờ Đông sông Sedone, tạo điều kiện để các đơn vị của Trung đoàn 19 tiến công giải phóng Khongxedone. Sau hai ngày đêm, Tiểu đoàn cơ động đến điểm tạm dừng làm công tác chuẩn bị chiến đấu, cách bốt Bolapha chừng 10km. Vừa đào xong công sự thì Tiểu đoàn trưởng Đoàn Hạp đến giao nhiệm vụ cho tổ trinh sát. Anh nhấn mạnh rằng: Trận đánh bốt Bolapha có ý nghĩa quyết định cho việc tạo thế, lập bàn đạp để Tiểu đoàn triển khai lực lượng tiến công địch ở Khongxedone và là trận đánh mật tập đầu tiên của Tiểu đoàn nhằm tạo thế bất ngờ tiến công địch từ hướng đông. Trinh sát là tai mắt của chỉ huy, các đồng chí phải nhanh chóng nắm được tình hình... Trong thời gian 3 ngày, các đồng chí phải hoàn thành nhiệm vụ.

Chiều hôm đó, tại khu rừng ở phía Đông Khongxedone, Tổ trưởng trinh sát Nguyễn Xuân Liêm chỉ tay lên tấm bản đồ nhỏ, giao nhiệm vụ cho hai trinh sát viên là Trương Quang Thành và Hoàng Trung Thông: Tổ trinh sát chúng ta có nhiệm vụ điều tra nắm địch ở bốt Bolapha bên bờ Đông sông Sedone, bốt này là lực lượng cảnh giới của địch. Từ nơi đứng chân của ta đến điểm trinh sát khoảng chục cây số, địa hình tương đối bằng phẳng nhưng là rừng khộp cây cỏ ken dày, nhiều lá khô, việc cơ động dễ bị lộ nên cần bí mật tiếp cận địch. Công tác chuẩn bị phải hoàn thành trước 16 giờ, đến 17 giờ sẽ kiểm tra lần cuối và xuất phát làm nhiệm vụ...

Đại tá Trương Quang Thành (thứ sáu, từ phải sang) về thăm lại Khongxedone, tỉnh Saravane (Lào), tháng 4-2024. Ảnh: LÊ LỢI

Sau khi phổ biến một số tình huống dự kiến có thể xảy ra và kinh nghiệm xử trí khi đi trinh sát, đồng chí Liêm nói thêm: Riêng đồng chí Thành, đây là lần thử thách để có thể được kết nạp Đảng tại trận địa.

Trang bị của lính trinh sát thật gọn nhẹ, mỗi người mang 1 khẩu AK báng gập, 1 quả lựu đạn, 1 địa bàn, túi cơm, túi thuốc, cọc chống, que tiêu, dây buộc... đủ để khắc phục, chui luồn hàng rào địch và được đeo gọn gàng vào dây lưng. Khi mỗi người nhận một vắt cơm bằng quả cam kèm theo mấy hạt muối từ anh nuôi, anh Liêm còn dặn đây là cơm dùng cho cả hai ngày, khi có lệnh mới được ăn. 

Trời vừa sẩm tối, tổ trinh sát xuất phát xuyên rừng đi về hướng đã xác định. Do rừng nhiều lá cây khô nên mọi người phải tháo dép đeo vào thắt lưng, đi bằng chân đất để giữ bí mật. Sau nhiều lần điều chỉnh hướng đi do gặp phải đường mòn, bãi trống, đến khoảng 1 giờ sáng, tổ trinh sát mới đến điểm tạm dừng cách bốt Bolapha khoảng 500m.

Nghe ngóng, quan sát không thấy động tĩnh gì, không thấy địch bắn cầm canh và pháo sáng, anh Liêm quyết định tiếp tục tiềm nhập vào bốt địch. Vào càng gần địch, mọi hành động của tổ trinh sát càng cẩn trọng, chân dò dẫm từng bước không phát ra tiếng động dù là nhỏ nhất, miệng phải ngậm một cọng cỏ đề phòng ho, tín hiệu cho nhau bằng vẫy tay, mọi người vừa quan sát địch vừa theo dõi tín hiệu của tổ trưởng. Chỉ hơn 500m mà tổ trinh sát phải tiềm nhập hơn một giờ đồng hồ mới vào được hàng rào ngoài cùng.

Sau khi dừng lại quan sát, Tổ trưởng Liêm rỉ tai đồng chí Thành: "Theo quan sát thì bốt này chỉ có 3 hàng rào, gồm 1 hàng rào đơn và 2 hàng rào bùng nhùng. Ta nhanh chóng khắc phục vật cản để luồn sâu vào trong nắm địch, hoàn thành hướng này rồi mới cơ động điều tra hướng khác...".

Trương Quang Thành nhận nhiệm vụ, bắt đầu dùng tay rà phát hiện dây mìn và cố định chúng ở hai đầu, chống hàng rào để chui luồn vào trong. Theo lần lượt, khi Thành vào đến hàng rào thứ hai thì anh Liêm mới vượt qua hàng rào thứ nhất và Thông còn ở ngoài. Cứ như thế, hơn 3 giờ sáng, 3 anh em mới lọt qua hàng rào vào mép hào ngoài cùng để quan sát vị trí chỉ huy, lô cốt, trận địa cối của địch.

Sau hơn một giờ trinh sát phía trong bốt địch, Tổ trưởng Liêm ra tín hiệu cho các tổ viên rút quân thì bỗng địch trong bốt thức dậy, chúng đi lại nhìn rõ từng tên. Anh Liêm nhanh chóng ra hiệu: "Chưa rút lui mà phải tìm chỗ nấp, chờ trời tối mới ra ngoài được". Vậy là cả 3 anh em tổ trinh sát phải ngồi trong bụi rậm. Đến gần trưa, cơn khát bắt đầu hoành hành, miệng khô và đắng ngắt, nắm cơm còn ở thắt lưng nhưng chưa có lệnh được ăn. Khoảng giữa trưa, trời đổ cơn mưa, 3 anh em bẻ cành cây dựng lên và ngậm vào miệng để uống từng giọt nước, thấy tỉnh táo trở lại, lúc này, anh Liêm mới ra lệnh ăn cơm.

Một ngày dài rồi cũng qua, khoảng 8 giờ tối, cả tổ trinh sát cơ động trở lại đơn vị. Đi được khoảng 3 cây số thì họ dừng lại nghỉ ngơi dưới một gốc cây và nghe báo cáo kết quả trinh sát. Tổ trưởng Liêm kết luận địch ở bốt Bolapha có khoảng một đại đội thiếu, hướng phòng ngự chủ yếu là hướng Đông, hỏa lực chỉ có DKZ, cối 81, cối 61 và đại liên...

Phong cảnh Bolaven (Nam Lào). Ảnh: LÊ LỢI

10 giờ đêm, tổ trinh sát mới về tới đơn vị. Sau khi nghe Tổ trưởng Liêm báo cáo, Tiểu đoàn trưởng Đoàn Hạp khen ngợi tổ trinh sát và nhắc lại còn hai ngày đêm nữa, các đồng chí tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ đã giao. Sau đêm đầu tiên ấy, tổ tiếp tục trinh sát hai đêm nữa để xác định hướng đánh, đường tiềm nhập, vị trí triển khai của bộ binh, vị trí chỉ huy ...

Đêm thứ tư, tổ trinh sát được giao dẫn đường cho Đại đội 6 triển khai chiến đấu. Anh Liêm theo hướng chủ yếu, Trương Quang Thành theo hướng thứ yếu và Hoàng Trung Thông theo hướng chặn viện, đón lõng. 4 giờ sáng, tổ khắc phục xong hoàn toàn vật cản, đưa các mũi tiến công vào đến chiến hào ngoài cùng, chỉ mục tiêu và trở ra vị trí chỉ huy báo cáo. Nửa tiếng sau, tiếng bộc phá nổ vang trời, chớp lóe sáng rực, tiếng AK bắn găm nghe rát rạt. Bị bất ngờ, địch không kịp trở tay, lác đác vài tiếng "cắc, bụp" từ súng AR-15 của những tên địch chạy thoát xuống bờ sông, nhưng nhanh chóng bị mũi đón lõng của ta tiêu diệt.

Trận đánh mật tập “bán đặc công”, “nở hoa trong lòng địch” của Đại đội 6 giành thắng lợi, ta tiêu diệt gọn đại đội địch, chiếm giữ đầu cầu, tạo bàn đạp cho Tiểu đoàn 2 và Trung đoàn 19 triển khai lực lượng vượt sông, tấn công giải phóng Khongxedone.

Sau thất bại ở Khongxedone, để giành lại thế chủ động trên hướng Nam Lào, chống bị chia cắt, địch dùng trực thăng chở 2 GM (mỗi GM tương đương một trung đoàn) đổ quân đánh chiếm thị xã Saravane, mở ra chiến dịch 128 ngày đêm. Trong chiến dịch này, tổ còn đi trinh sát phục vụ hàng chục trận đánh khác nữa. Một lần khác, Trương Quang Thành đi trinh sát tại bản Nakhoixao thì không may bị thương vào đùi và được đồng chí Liêm trực tiếp băng bó, hỗ trợ đưa về đơn vị. Mặc dù rất đau đớn nhưng anh vẫn kiên cường, vượt qua khó khăn, nêu cao phẩm chất, tinh thần, bản lĩnh của người lính Cụ Hồ. Với những thành tích trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ được giao, tháng 6-1973, Trương Quang Thành được kết nạp Đảng.

Những năm ở chiến trường với tình đồng chí, đồng đội gắn bó, sống chết có nhau, nắm cơm sẻ nửa, hạt muối cắn đôi đã hun đúc nên một Trương Quang Thành-người chiến sĩ trinh sát bản lĩnh, bình tĩnh, dũng cảm, tỉ mỉ, chu đáo, mưu trí sáng tạo trong quá trình công tác. Sau này, đồng chí Trương Quang Thành được cử đi đào tạo lần lượt tại Học viện Lục quân và Học viện Quốc phòng, được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng Sư đoàn 337, Đoàn trưởng Đoàn Kinh tế-Quốc phòng 337 (Quân khu 4). Năm 2010, anh nghỉ hưu với quân hàm Đại tá.

LÊ LỢI