Mạc Thị Bưởi sinh năm 1927, tại thôn Long Động, xã Nam Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương (nay là xã Hợp Tiến, TP Hải Phòng), một miền quê văn hiến ở nước ta. Chị thuộc hậu duệ của Trạng nguyên Mạc Hiển Tích thời Lý, Mạc Đĩnh Chi thời Trần, là những trí thức tiêu biểu của các triều đại phong kiến Việt Nam.
Theo lịch sử địa phương, với lòng căm thù giặc sâu sắc và chế độ áp bức, bóc lột, đồng chí Mạc Thị Bưởi luôn khắc phục khó khăn, kiên trì xây dựng cơ sở, vận động và lãnh đạo quần chúng đấu tranh chống giặc trong những năm 1946-1947, tham gia công tác phụ nữ địa phương, rồi trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
Năm 1949, địch về đóng bốt Trung Hà gần quê hương của chị Mạc Thị Bưởi, làm hàng rào, tháp canh càn quét, vây bắt cán bộ, vì vậy, cán bộ xã Nam Tân bị bật sang các vùng lân cận. Trong điều kiện khó khăn ấy, đồng chí Mạc Thị Bưởi vẫn bám dân, bám đất, kiên trì hoạt động, giác ngộ nhân dân, xây dựng cơ sở kháng chiến, đào hầm bí mật, đón cán bộ về chỉ đạo kháng chiến. Kết quả là chị đã xây dựng được 3 tổ nữ du kích, 35 cơ sở ở 3 thôn của xã, vận động quần chúng chống nộp thuế, chống đi phu cho giặc...
Năm 1950, lúc bộ đội ta nổ súng đánh chiếm đồn bốt giặc, đồng chí Mạc Thị Bưởi khi ấy làm liên lạc đã bò qua 3 hàng rào dây thép gai tiến sát vào vị trí địch mấy lần để nắm tình hình. Nhiều lần chị cùng cán bộ huyện về các xã để diệt tề, trừ gian bảo vệ cơ sở... Năm 1951, Mạc Thị Bưởi làm nhiệm vụ vận động nhân dân vùng tạm chiếm, chuẩn bị gạo, đường, sữa chuyển ra vùng tự do phục vụ Chiến dịch Trần Hưng Đạo, đánh Đường 18.
    |
 |
| Nữ anh hùng, liệt sĩ Mạc Thị Bưởi. Ảnh tư liệu |
Từ những năm đầu kháng chiến, Mạc Thị Bưởi đã thể hiện rõ là một chiến sĩ xuất sắc trên nhiều phương diện nên địch treo thưởng lớn cho ai bắt được chị. Trong chuyến cuối cùng, đồng chí Mạc Thị Bưởi không may bị địch phục kích bắt được. Khi sa vào tay giặc, mặc dù bị chúng tra tấn cực kỳ tàn bạo, chị cắn răng chịu đựng, không khai báo một lời, trung thành tuyệt đối với tổ chức.
Biết không thể khuất phục được người con gái kiên cường này, giặc treo chị lên bụi tre và giết chị rất dã man. Khi đó, chị mới 24 tuổi. Nhân dân địa phương và đồng đội vô cùng thương tiếc người con gái kiên trung, bất khuất. Tấm gương của chị đã thôi thúc đồng đội dũng cảm chiến đấu, tiêu diệt giặc để trả thù cho đồng chí, đồng bào bị giặc giết hại, quyết tâm kháng chiến đến cùng để giải phóng quê hương, đất nước.
Theo "Tiểu sử các anh hùng LLVT nhân dân Hải Dương" thì ngày 31-8-1955, chị Mạc Thị Bưởi được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân và Huân chương Quân công hạng Nhì. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương đã góp công sức dựng tượng Mạc Thị Bưởi tại xã Ái Quốc, huyện Nam Sách, cạnh Quốc lộ 5. Đồng thời, xây dựng nhà lưu niệm đồng chí Mạc Thị Bưởi bên cạnh Đền thờ Mạc Đĩnh Chi tại làng Long Động để ghi công, tưởng nhớ và phát huy ý chí, thành tích của người anh hùng chống thực dân Pháp trên quê hương.
Lúc sinh thời, hành động của chị Mạc Thị Bưởi được Bác Hồ đặc biệt quan tâm. Bác Hồ rất xúc động khi biết về thành tích của đồng chí Mạc Thị Bưởi, vì đây là một điển hình trong hoàn cảnh muôn vàn gian khó. Bác Hồ đã viết một bài thơ dài, ca ngợi ý chí khí kiên cường trước quân thù của đồng chí Mạc Thị Bưởi với bút danh là C.B:
Trong bài thơ có đoạn viết:
"Từ ngày giặc đánh vào làng,
Chị đánh du kích tỏ gan anh hùng.
Việc gì chị cũng xung phong,
Khiến cho đồng đội càng hăng thêm nhiều.
Chiến tranh càng khó bao nhiêu,
Tinh thần càng vững, càng nhiều chiến công.
Khi đánh giặc, khi giao thông,
Tuyên truyền, tổ chức, chị không ngại nề...".
17 năm sau, năm 1968, Trần Đăng Khoa khi đó mới 10 tuổi đã có bài thơ "Em dâng cô một vòng hoa" viết về Mạc Thị Bưởi. Bài thơ có những câu xúc động và hào sảng:
"Cô ơi!
Sông nước gọi tên,
Nắng mưa phục kích, trăng lên đánh đồn.
Thương cô sóng cuộn quanh cồn,
Nhát dao giặc giết... em còn thấy đau!
Em nghe mẹ kể đêm sâu,
Hoe hoe đôi mắt, mái đầu phơ phơ.
Thương cô bông lúa thêm mùa
Quả na bớt hạt, buồng dừa trĩu cây
........
Em dâng cô một vòng hoa,
Thoảng nghe tiếng súng trời xa vọng về...".
|
 |
Bộ tem Anh hùng Mạc Thị Bưởi do bưu chính Việt Nam phát hành năm 1956. Ảnh tư liệu
|
Để vinh danh công trạng của nữ anh hùng, tại phường Hải Dương, TP Hải Phòng đã có đường phố mang tên Mạc Thị Bưởi. Nhưng chị còn được vinh danh trên một lĩnh vực khác, đó là trong danh bạ Tem bưu chính Việt Nam. Anh hùng Mạc Thị Bưởi là người phụ nữ đầu tiên được in trên bộ tem thứ 19 của bưu chính Việt Nam kể từ sau khi nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời. Bộ tem gồm 4 mẫu, với tiêu đề Anh hùng Mạc Thị Bưởi (1927-1951), phát hành ngày 3-11-1956, để tưởng nhớ tới công ơn nữ Anh hùng Mạc Thị Bưởi. Đây là bộ tem do họa sĩ Bùi Trang Chước vẽ và cũng là bộ tem có giá tài chính cao nhất trong số hơn 3.000 mẫu tem đã phát hành.
Ngày cuối tháng 3 vừa qua, chúng tôi đến thăm làng Long Động-quê hương của Anh hùng Mạc Thị Bưởi. Cảnh quan nay đã khác xưa rất nhiều. Đền thờ danh nhân họ Mạc ở Long Động được khôi phục từ năm 1991 và được xếp hạng Di tích lịch sử-văn hóa quốc gia năm 1995 nay cũng được chính quyền địa phương và nhân dân tôn tạo khá khang trang. Trong đó có Đống Lăng, tức nơi để mộ phần 3 danh nhân họ Mạc: Mạc Hiển Tích, Mạc Kiến Quang, Mạc Đĩnh Chi, tạo thành 3 khu di tích trọng điểm của họ Mạc Việt Nam. Nhà lưu niệm Anh hùng Mạc Thị Bưởi nay đã có dự án xây dựng thành nhà tưởng niệm. Ban thờ chị được đưa vào đền Long Động rất trịnh trọng, có tượng đồng khá uy nghi..
Đất nước ta phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử nhờ có phẩm chất anh hùng và lòng yêu nước nồng nàn của quân và dân ta, trong đó có những người phụ nữ điển hình, tiêu biểu cho tinh thần kiên trung, bất khuất như chị Mạc Thị Bưởi để con cháu hôm nay tự hào và tiếp bước truyền thống yêu nước của thế hệ cha ông.
TĂNG BÁ HOÀNH