Đầu những năm 50 của thế kỷ 20, Hồ Bắc công tác tại Sư đoàn 316. Là chiến sĩ văn nghệ trong Quân đội, ông được đi nhiều, biết nhiều, qua các chiến dịch, qua nhiều làng quê, thấy nhiều nơi bị giặc Pháp tàn phá dã man, ngay cả làng quê vùng Kinh Bắc của ông cũng bị giặc xây đồn, thôn xóm tan hoang... Thời kỳ này, nhiều tác phẩm đầu tay của Hồ Bắc ghi lại những ấn tượng, hình ảnh về làng quê kiên cường chống giặc, bật lên thành những lời ca thiết tha đã đến với bộ đội, dân công, đồng bào các dân tộc và những người yêu nước với tình cảm anh em, bạn bè, đồng chí. Đó là những tác phẩm như: “Giữ mãi tuổi xuân”; “Gặt nhanh tay”; “Làng tôi”; “Vùng trung du”; “Bên kia sông Đuống” (thơ Hoàng Cầm)...

Hòa bình lập lại, năm 1956, Hồ Bắc rời Đoàn Văn công Tổng cục Hậu cần về Đài Tiếng nói Việt Nam làm biên tập âm nhạc và công tác đến khi nghỉ hưu năm 1990. Được phân công phụ trách chuyên mục ca nhạc quốc tế, nhờ vậy, ông có cơ hội tìm hiểu thêm những tác phẩm âm nhạc nổi tiếng của nhiều nhà soạn nhạc vĩ đại như: Beethoven, Mozart, Chopin... Hồ Bắc biên dịch gần 500 ca khúc và nhạc không lời nước ngoài để phát sóng. Thời gian ở Đài, bên cạnh công tác biên tập, ông vẫn giữ đều tay sáng tác. Từ thập niên 1960, Hồ Bắc khẳng định phong cách của mình với hàng loạt tác phẩm, mở đầu là hợp xướng “Ca ngợi Tổ quốc”; “Dòng nước mát”, rồi đến “Giữa biển trời Xô viết Nghệ An”; “Trên đường Hà Nội”; “Gửi anh chiến sĩ thông tin trên đảo”; “Sài Gòn quật khởi”... Có thể nói, đây là giai đoạn nở rộ sáng tác và tự khẳng định mình của nhạc sĩ Hồ Bắc với nhiều tác phẩm mang dáng vẻ khác nhau để rồi đặc điểm này ngày một bộc lộ rõ nét qua nhiều tác phẩm ở thập niên 1970. Đó là chất trữ tình nhẹ nhàng trong những ca khúc như: “Bến cảng quê hương tôi”; “Mùa xuân qua Trường Sơn”; “Gửi Việt Trì thành phố ngã ba sông” (thơ Nguyễn Chí Vượng); “Tổ quốc yêu thương”... Phong cách âm nhạc này tiếp tục được thể hiện qua một số lượng ca khúc đáng kể ông viết những năm tiếp theo. Các sáng tác của Hồ Bắc lúc này được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, từ cách khai thác đề tài, cách đặt vấn đề đến ngôn ngữ, hình tượng âm nhạc.

leftcenterrightdel

Ca khúc "Làng tôi" của nhạc sĩ Hồ Bắc gợi nhớ tới những làng quê đầy mến thương, trân trọng. Ảnh: DƯƠNG THU

Là nhạc sĩ, biên tập viên công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam, Hồ Bắc có dịp đi thực tế nhiều miền quê hương, đất nước, chính điều này đã đem tới cho ông nguồn cảm xúc và đề tài dồi dào, từ đó dễ tiếp cận với đời sống. Có thể thấy rõ qua những ca khúc: “Có một tình yêu không thể nào quên”; “Đến với biển quê em”; “Hát dưới cây đào Tô Hiệu”; “Mời bạn thăm thành Huế”; “Bình Dương làng biển quê em”; “Hoa hồng trên điểm tựa”; “Mùa xuân qua cầu Thăng Long”; “Tình yêu Hải Phòng”...

Trong mảng đề tài dành cho thiếu niên, nhi đồng, ông cũng có nhiều bài hát được các em nhỏ yêu thích như: “Ánh trăng hòa bình” (lời Mộng Lân); “Hoa Tổ quốc”; “Buổi sáng đến trường”...

Ngoài ra, Hồ Bắc còn thử sức viết nhạc cho phim truyện như các phim: “Bình minh trên rẻo cao”; “Mắt trẻ thơ”; “Sẽ đến một tình yêu”; phim tài liệu: “Một ngày Hà Nội”; “Những người giữ biển”; “Hoa Tây Bắc”...; phim hoạt hình: “Em bé và lọ hoa”; “Thành phố tùy ý muốn”; “Rừng hoa”... và âm nhạc cho vở múa rối “Thạch Sanh”.

Có thể nói, trong cuộc đời sáng tác của mình với 30 năm làm biên tập âm nhạc ở Đài Tiếng nói Việt Nam, Hồ Bắc luôn là một nhạc sĩ viết sung sức và đều tay. Tập ca khúc “Ca ngợi Tổ quốc” là sự ghi nhận một phần đóng góp của nhạc sĩ trên con đường sáng tạo nghệ thuật.

Ông còn nhận được sự tín nhiệm của đồng nghiệp khi được bầu là Ủy viên Hội Văn nghệ Hà Nội từ khóa I đến khóa IV, nguyên Phó tổng thư ký Hội Văn nghệ phát thanh-truyền hình. Ngoài ra, ông còn tham gia giảng dạy sáng tác tại nhiều nơi.

Ca khúc “Làng tôi” của nhạc sĩ Hồ Bắc là một trong những nhạc phẩm đã để lại nhiều cảm xúc cho người yêu nhạc, như những chia sẻ dưới đây của Đỗ Chí Nam, sinh viên Trường Cao đẳng Thái Nguyên:

"Làng tôi, tên gọi quen thuộc, thân thương ấy đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người dân Việt Nam. Với nhạc sĩ Hồ Bắc, ông đã tạo nên một "Làng tôi" có hồn, giàu sức cuốn hút đến kỳ lạ mà mọi thế hệ người Việt Nam đều yêu thích, mến thuộc. Đó là một "Làng tôi" những ngày trước và sau kháng chiến chống thực dân Pháp hết sức gian nan mà vô cùng oanh liệt, hào hùng. Ca khúc ra đời khi dân tộc ta đang sục sôi kháng chiến. Bài hát là sự kết hợp hài hòa, khéo léo giữa giai điệu và ca từ. Nhạc sĩ Hồ Bắc đã kể rất chân thực, thật đến mức chúng ta như thấy trước mắt làng quê yên ả như chính quê hương của mình: Làng tôi sau lũy tre mờ xa/ Tình quê yêu thương những nếp nhà... Làng tôi bát ngát cánh đồng/ Mỗi khi thu sang nặng vàng bông lúa chín/ Làng mạc vui sống êm đềm/ Người nông dân hăng hái tăng gia cho đời no.

Những ca từ giản dị, mộc mạc, chân chất của con người nơi đồng đất, đậm hương đồng gió nội... cho thấy một vẻ đẹp bình dị: Sau lũy tre mờ xa hiện ra một làng quê trù phú, đầm ấm, hiền lành từ cảnh vật đến con người, với những nếp nhà thân thương, làn khói chiều mỏng manh, bảng lảng, mùi khói ngái quyện với mùi rơm thơm rất đặc trưng. Nhưng chưa hết, "Làng tôi" còn đọng lại hình ảnh đám trẻ thơ ngây đùa nghịch, thả diều, chăn trâu.

Nhưng rồi tất cả chỉ còn trong ký ức, trong niềm xót xa bởi: Nhưng ngày nào quân Pháp tràn qua/ Đốt phá tan hoang quê nhà tôi xơ xác.

Đến đây, âm hưởng ca khúc chùng xuống, giai điệu xót xa như chia sẻ cùng quê hương niềm bi thương.

Ca khúc kết thúc trong niềm vui đón những “đoàn du kích quân về” giải phóng quê hương... Trong đêm khuya rộn ràng nghe tiếng bước... Đón quân về giải phóng quê hương.

Giai điệu bài hát đã dừng nhưng lời ca, điệu nhạc vẫn vang mãi trong lòng người nghe, giúp chúng ta cảm nhận được sự sục sôi của những ngày kháng chiến chống thực dân Pháp gian nan nhưng rất đỗi hào hùng".

Đỗ Chí Nam khép lại bài viết của mình bằng dòng tâm sự: “Làng quê của tôi là làng quê trung du, nửa đồng bằng nửa núi, khác với làng quê của nhạc sĩ Hồ Bắc. Nhưng dù là đồng bằng hay miền núi trung du, lòng ta vẫn luôn gắn bó, trân trọng và yêu mến "Làng tôi". Phải chăng, đó cũng chính là thông điệp mà nhạc sĩ muốn gửi gắm, nhắc nhở chúng ta”.

Những đóng góp của nhạc sĩ Hồ Bắc với nghệ thuật âm nhạc đã được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Lao động hạng Nhất (năm 1997); Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật (năm 2001) cho các tác phẩm: “Làng tôi”; “Giữ mãi tuổi xuân”; “Sài Gòn quật khởi”; “Bến cảng quê hương tôi” và hợp xướng “Ca ngợi Tổ quốc”. 

MINH HÀ