Vào tháng 9, báo cáo của Vụ Kinh tế và Xã hội Liên hợp quốc (UNDESA) dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu chỉ ở mức khoảng 2,5% trong năm 2025, thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu trước đại dịch Covid-19 (khoảng 3,5-4,02%). Báo cáo “Triển vọng kinh tế thế giới” xuất bản tháng 10-2025 của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) thì tỏ ra lạc quan hơn khi đánh giá tốc độ tăng trưởng GDP toàn cầu chỉ thấp hơn một chút so với mức 3,2% của năm 2024.

Mặc dù các con số dự báo của UNDESA và IMF có khác nhau nhưng nó có điểm chung là sự đồng thuận trong đánh giá rằng kinh tế thế giới đang trong cảnh “hồi phục yếu” hoặc “tăng trưởng chững lại”. Cho đến cuối tháng 3, kinh tế toàn cầu vận hành gần như trùng khớp với những dự kiến hồi đầu năm. Thế nhưng bước sang đầu tháng 4, mọi chuyện bắt đầu diễn ra theo chiều không thuận do sự gia tăng căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn. Theo thời gian, các dự báo dần ngả theo hướng bi quan khi cho rằng tăng trưởng GDP toàn cầu trong năm 2025 sẽ bị cắt giảm 0,4 điểm phần trăm.

leftcenterrightdel

Năm 2025, kinh tế Mỹ tiếp tục đứng đầu thế giới. Ảnh: Fox 

 “Cơn bão” bắt đầu nổi lên khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố sắc lệnh áp thuế đối ứng ít nhất 10% đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, đồng thời nâng mức thuế với hơn 60 quốc gia, kể cả những đối tác thương mại lớn như Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Ấn Độ... Quyết định mà ông Donald Trump mô tả là “ngày giải phóng” của nước Mỹ đã phá bỏ hoàn toàn nguyên tắc cơ bản giúp định hình nên thương mại tự do toàn cầu. Bằng việc tuyên chiến thương mại với phần còn lại của thế giới, ông Donald Trump đã khiến thị trường tài chính toàn cầu hoảng loạn, các thể chế toàn cầu suy yếu, còn làn sóng bảo hộ thì trỗi dậy.

Trong vòng 30 năm kể từ khi Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) ra đời năm 1995, mở đường cho thương mại tự do, trao đổi thương mại toàn cầu đã tăng gấp hơn 5 lần, lên 33 nghìn tỷ USD vào năm 2024. Thế nhưng “bức tường” thuế quan mà Washington dựng lên đã tạo ra những lực cản nghiêm trọng với dòng chảy thương mại của thế giới. Không những thế, thuế đối ứng cao buộc các doanh nghiệp phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng, tìm kiếm những thị trường ngách hoặc chuyển sản xuất về gần thị trường tiêu thụ để giảm chi phí, khiến mọi chuyện rối bung lên.

Đặc biệt, thuế đối ứng của Washington đã làm bùng lên các cuộc chiến thương mại, dẫn đến phản ứng đáp trả từ các đối tác lớn của Mỹ, đặc biệt là phía Trung Quốc. Khác với cuộc chiến thương mại lần thứ nhất vào năm 2018 chỉ xoay quanh những đòn thuế quan đối với hàng hóa từ Trung Quốc sang thị trường Mỹ, chiến tranh thương mại Mỹ-Trung năm 2025 là một cuộc chiến toàn diện trên tất cả các khía cạnh của “chiến tranh mềm” thời hiện đại. Không sử dụng sức mạnh quân sự nhưng hai siêu cường hàng đầu thế giới đã làm cho nền kinh tế của đối phương, của chính họ và của cả thế giới chao đảo. 

Trong cuộc chiến thương mại do Mỹ khơi mào, chiến lược cô lập Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, là kim chỉ nam của chính quyền ông Donald Trump. Không chỉ sử dụng các biện pháp thuế quan, các biện pháp phi thuế quan cũng được Washington sử dụng triệt để nhằm kiểm soát xuất khẩu những ngành hàng chiến lược của mình sang Trung Quốc, trong đó có chất bán dẫn, phần mềm thiết kế và thiết bị hàng không. Có thể thấy, Washington đang làm mọi cách để ngăn sự “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc. 

Ở bên kia chiến tuyến, Trung Quốc cũng sẵn sàng có những đòn đáp trả thuế quan, thể hiện tư thế của một quốc gia không phải thế yếu trong cuộc cạnh tranh với Mỹ. Không chỉ trả đũa thuế quan, Bắc Kinh còn sử dụng “quân bài chiến lược” đất hiếm rất nhiều lần trong chiến tranh thương mại lần này. Hiện Trung Quốc kiểm soát tới hơn 92% sản lượng đất hiếm qua tinh chế. Chính vì thế, việc Bắc Kinh áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu có thể gây ra một cuộc khủng hoảng cho các siêu cường công nghệ sản xuất chip trên toàn thế giới, kể cả Mỹ.

Trong bối cảnh không thuận đó, kinh tế toàn cầu và nhiều nền kinh tế lớn tỏ ra thiếu động lực tăng trưởng. Tăng trưởng kinh tế của Mỹ dự kiến giảm xuống 1,8% năm 2025 và 1,5% vào năm 2026, thấp hơn so với mức trung bình 2,5% trong giai đoạn 2015-2019. Tốc độ tăng trưởng của Trung Quốc cũng chậm lại, dự báo chỉ ở mức khoảng 5% vào năm 2025 so với mức trung bình 6,7% trong giai đoạn 2015-2019.

Với EU, dù thị trường lao động sôi động và sức mua tăng trưởng trở lại, trong khi lạm phát giảm xuống gần mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), kinh tế khu vực này chỉ tăng trưởng vừa phải, ở mức khoảng 1,4%. Những thách thức dài hạn, bao gồm chi phí năng lượng cao, thiếu hụt lao động và dân số già hóa dự kiến sẽ làm chậm tốc độ tăng trưởng tiềm năng của EU trong những năm tới.

Tất nhiên, chính sách mà các siêu cường kinh tế Mỹ, Trung thông qua trong năm 2025 có độ trễ nên tác động trước mắt vẫn ở mức vừa phải. Với nhiều nền kinh tế, hoạt động vẫn duy trì ở mức ổn định trong năm 2025. Tuy nhiên, chặng đường dài phía trước sẽ không tránh khỏi sự hụt hơi.

TƯỜNG LINH