Phóng viên (PV): Thưa nhạc sĩ, thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã cho thấy vai trò, sức mạnh to lớn của quần chúng nhân dân. Vậy, âm nhạc đã có tác động như thế nào với việc khơi dậy, cổ vũ sức mạnh đặc biệt này?
Nhạc sĩ Vũ Minh Vỹ: Một bài hát cách mạng, khi được hàng nghìn người cùng hát, lập tức tạo ra một trạng thái tâm lý hoàn toàn khác: Mỗi cá nhân cảm thấy mình là một phần của cộng đồng to lớn, cộng đồng cách mạng.
Lịch sử về cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 còn ghi lại câu chuyện trong cuộc mít tinh ngày 17-8 tại Nhà hát Lớn Hà Nội có hàng nghìn người tham gia, bài hát “Tiến quân ca” lúc đầu được một người hát lên, rồi cả biển người cùng cất tiếng hưởng ứng, tạo nên một âm hưởng tràn đầy khí thế yêu nước. Đến ngày 19-8, tại Quảng trường Nhà hát Lớn, dàn đồng ca thiếu niên hát “Tiến quân ca” trước đông đảo quần chúng, hàng chục nghìn người cùng hòa tiếng hát trong không khí sục sôi Tổng khởi nghĩa.
Trong giai đoạn ấy còn có những bài hát tràn đầy tinh thần yêu nước và khí thế cách mạng như “Cờ Việt Minh” (Vương Gia Khương), “Lên đàng” (Lưu Hữu Phước), “Du kích ca” (Đỗ Nhuận) hay “Diệt phát xít” (Nguyễn Đình Thi)... với giai điệu hành khúc hào hùng, lời ca như lời hịch vọng vang, đi thẳng vào lòng quần chúng nhân dân, hiệu triệu toàn dân đứng lên giành độc lập dân tộc.
Có thể nói, trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, âm nhạc không trực tiếp tạo ra sức mạnh vật chất, nhưng đã góp phần tạo nên sức mạnh tinh thần vô cùng to lớn, vô cùng quan trọng của quần chúng nhân dân. Bằng giai điệu, tiết tấu và lời ca, những tư tưởng về độc lập, tự do và cứu nước của các bài hát được chuyển hóa thành cảm xúc, hình thành sự cộng hưởng tập thể lớn lao, từ đó góp phần khơi dậy niềm tin, củng cố ý chí và cổ vũ quần chúng nhân dân đoàn kết đứng lên làm cách mạng thành công.
    |
 |
Nhạc sĩ Vũ Minh Vỹ. Ảnh: VIỆT TRUNG
|
PV: Chính quần chúng nhân dân với sự đoàn kết, tinh thần bất khuất trong cách mạng đã trở thành cảm hứng cho âm nhạc cách mạng, thưa nhạc sĩ?
Nhạc sĩ Vũ Minh Vỹ: Đúng vậy. Âm nhạc đã góp phần khơi dậy và cổ vũ sức mạnh quần chúng và chính khí thế sục sôi, ý chí bất khuất của quần chúng cách mạng lại trở thành nguồn cảm hứng trực tiếp, thôi thúc các nhạc sĩ viết nên những tác phẩm có sức sống mãnh liệt, bền lâu.
Điều này thể hiện rất rõ qua câu chuyện về sự ra đời một số bài ca bất hủ trong giai đoạn trước và trong Cách mạng Tháng Tám, mà tiêu biểu là nhạc phẩm “Tiến quân ca”-từ lời hiệu triệu của cách mạng đến bài ca của cả dân tộc. Khi được giao sáng tác một bài hát làm “tiếng kèn xung trận” cho đội quân cách mạng, Văn Cao-vốn nổi tiếng với những ca khúc lãng mạn-trước vận mệnh đất nước, trong khí thế nhiều nơi đang nhen nhóm cho một cuộc Tổng khởi nghĩa, cảm hứng nghệ thuật của ông chuyển mạnh sang lý tưởng cứu nước. Bài hát được hoàn thành và in trên Báo Độc Lập tháng 11-1944, đến tháng 8-1945 đã lan tỏa rộng khắp rồi trở thành bản hòa ca của biển người tại Nhà hát Lớn Hà Nội trong ngày chiến thắng.
“Diệt phát xít” của Nguyễn Đình Thi xuất phát từ hiện thực xã hội vô cùng đau thương và phong trào quần chúng đang chuyển sang cao trào. Nguyễn Đình Thi không viết về một cuộc đấu tranh trừu tượng. Ông đưa vào âm nhạc nỗi đau và sự phẫn nộ của con người đang sống trong chính thời đại ấy. Chất hành khúc mạnh mẽ đan xen với chất trữ tình, bi tráng trong “Diệt phát xít” vừa giống tiếng kèn thúc giục tiến quân, vừa giống tiếng nói của một dân tộc đang chịu đau thương nhưng quyết vùng đứng dậy.
Một tác phẩm nữa có thể nói là minh chứng sinh động nhất về câu chuyện quần chúng nhân dân là nguồn cảm hứng trực tiếp cho âm nhạc cách mạng chính là “Mười chín Tháng Tám” của Xuân Oanh. Ông đã sáng tác ca khúc khi đang hòa mình trong đoàn người tại Hà Hội vào ngày chiến thắng 19-8-1945, vừa viết, vừa hòa nhịp cho mọi người cùng hát...
Còn rất nhiều câu chuyện nữa, nhưng như vậy cũng đủ là minh chứng hùng hồn rằng chính sự đoàn kết, ý chí kiên cường, tinh thần yêu nước bất khuất của quần chúng nhân dân đã trở thành nguồn cảm hứng cho âm nhạc cách mạng.
PV: Trong giai đoạn hiện nay, âm nhạc đã cổ vũ, khơi dậy tinh thần dân tộc, sức mạnh quần chúng hướng về Tổ quốc ra sao, thưa nhạc sĩ?
Nhạc sĩ Vũ Minh Vỹ: Tiếp nối truyền thống âm nhạc cách mạng trong thời kỳ chiến tranh, sang giai đoạn hòa bình, âm nhạc vẫn tiếp tục cổ vũ, khơi dậy tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, ý chí độc lập, tự do của nhân dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ta có thể thấy rất rõ điều đó qua nhiều tác phẩm tiêu biểu của các nhạc sĩ ở đủ lứa tuổi, vùng miền.
Đặc biệt, gần đây nhất, trong những sự kiện nổi bật của đất nước như A50, A80, âm nhạc yêu nước đang được một lớp nhạc sĩ trẻ tiếp nhận, làm mới và đưa trở lại đời sống đại chúng bằng ngôn ngữ pop, rock, rap, EDM, giao hưởng và công nghệ sân khấu hiện đại. Trong đó có những tác phẩm được hàng nghìn khán giả, mà đa số thuộc thế hệ Gen Z hưởng ứng hòa nhịp hát theo, tạo nên những cảnh tượng hoành tráng, âm hưởng hào hùng, làm hăng say, nao nức lòng người. Có thể kể đến các ca khúc: “Viết tiếp câu chuyện hòa bình” (Nguyễn Văn Chung), “Việt Nam ơi, cùng bước tới vinh quang” (Lê Tự Minh), “Còn gì đẹp hơn” (Nguyễn Hùng)...
Vậy là, từ những đoàn người vừa đi vừa hát trên đường phố Hà Nội tháng 8-1945 đến hàng vạn người trẻ cùng hòa giọng trong các sự kiện lớn của đất nước thời gian gần đây, hình thức biểu hiện của âm nhạc đã thay đổi sâu sắc, nhưng sức mạnh cốt lõi vẫn không thay đổi: Âm nhạc có khả năng biến tình cảm riêng của mỗi người thành cảm xúc chung của cộng đồng. Từ đó khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tình yêu quê hương và khát vọng hướng về Tổ quốc.
PV: Sức mạnh từ khối đại đoàn kết toàn dân tộc đã trở thành nhân tố, vũ khí quan trọng chiến thắng mọi kẻ thù. Nếu nói không khí, tinh thần của âm nhạc giai đoạn chiến tranh là những hành khúc-bản hùng ca khơi dậy tinh thần đấu tranh, sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc thì giai đoạn hôm nay có thể nhìn nhận đó là tinh thần gì?
Nhạc sĩ Vũ Minh Vỹ: Âm nhạc thời chiến, bên cạnh những bản tình ca đặc sắc còn một số lượng lớn tác phẩm mang tinh thần cổ vũ chiến đấu, ngợi ca chiến thắng, đó là những bản hành khúc-hùng ca. Sang đến âm nhạc thời bình đã mang một sắc thái tinh thần khác-vẫn hướng về Tổ quốc, song là những bản tình ca trong lao động, dựng xây và bảo vệ đất nước. Hiện nay, khi đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, những tác phẩm âm nhạc vô cùng phong phú, đa dạng, song chủ yếu vẫn toát lên niềm tự hào, tinh thần đoàn kết, hòa hợp, tấm lòng tri ân và ý chí vươn lên.
Ta có thể thấy rõ sự đổi khác ấy qua những bản pop, rock, ballade, không còn là nhịp điệu hành khúc như thời chiến, mà là nhịp điệu mang tính trẻ trung phổ biến của âm nhạc thế giới. Lời ca đặt ra một trách nhiệm: Phải biết giữ gìn hòa bình và phải xây dựng đất nước xứng đáng với những hy sinh của cha ông.
PV: Theo nhạc sĩ, để âm nhạc khơi dậy, khích lệ được tinh thần của đông đảo quần chúng nhân dân đòi hỏi những gì, nhất là hiện nay, khi đất nước đang trong giai đoạn phát triển?
Nhạc sĩ Vũ Minh Vỹ: Tôi cho rằng, để âm nhạc có thể khơi dậy, quy tụ và khích lệ tinh thần của đông đảo quần chúng, người nhạc sĩ cả trong thời chiến cũng như thời bình, cả xưa và nay, trước hết cần có tài năng sáng tạo, có tình yêu thực sự với đất nước và con người, có sự hiểu biết sâu sắc về dân tộc và thời đại, có sự nhạy cảm đặc biệt với tâm tư và ước vọng của nhân dân. Đồng thời, cần có bản lĩnh vững vàng và nhãn quan biết lựa chọn, phát hiện “cái lớn” trong những điều bình dị. Riêng với người nhạc sĩ hôm nay còn phải hiểu biết, học hỏi, tiếp thu chọn lọc những cái mới, tiên tiến của âm nhạc thế giới và sử dụng nó trong sáng tác để phù hợp với khán giả trẻ, theo kịp yêu cầu phát triển của thời đại.
Song, dù thời đại có tiến triển đến đâu, công nghệ có phát triển đến mức nào, vẫn không thay thế được tâm hồn, tài năng, xúc cảm của người sáng tác, mà những điều đó, ngoài năng khiếu còn là sự học hỏi không ngừng trong bất kỳ giai đoạn, hoàn cảnh nào. Chỉ như thế, người nhạc sĩ của kỷ nguyên mới mới có thể góp phần đánh thức khát vọng của quần chúng nhân dân, để dân tộc cùng vươn tới tương lai tươi đẹp nhất.
PV: Trân trọng cảm ơn nhạc sĩ!
DƯƠNG THU (thực hiện)