Phóng viên (PV): Thưa đồng chí, có nhận xét rằng, hơn 67 năm qua, người chiến sĩ biên phòng luôn là một trong những hình tượng đẹp và bền vững trong âm nhạc cách mạng Việt Nam. Đồng chí suy nghĩ thế nào về nhận xét này?
Trung tướng Nguyễn Anh Tuấn: Chúng tôi rất tự hào và đồng thuận với nhận xét đó. Bởi thực tế đã khẳng định, suốt quá trình hơn 67 năm xây dựng, chiến đấu, trưởng thành và phát triển của lực lượng BĐBP, vẻ đẹp của người chiến sĩ quân hàm xanh trên các mặt công tác đã góp phần tạo ra nhiều giá trị cao đẹp trong dòng chảy văn học, nghệ thuật của đất nước. Nếu như trong những năm đầu của nền tân nhạc, cảm hứng về biên giới chủ yếu được thể hiện qua vẻ đẹp của miền biên viễn và tình yêu quê hương, đất nước, thì từ khi lực lượng Công an nhân dân vũ trang (nay là BĐBP) được thành lập vào ngày 3-3-1959, hình tượng người chiến sĩ biên phòng ngày càng hiện lên rõ nét và có bước phát triển qua từng giai đoạn lịch sử.
    |
 |
| Trung tướng Nguyễn Anh Tuấn. |
Tôi nghĩ rằng, có lẽ hình ảnh người lính quân hàm xanh “chân đạp mây bay, tóc vờn gió núi”, đứng chân nơi hiểm địa, gian khó trăm bề đã trở thành nguồn cảm hứng lớn của nhiều thế hệ nhạc sĩ và dường như không có một nhạc sĩ tên tuổi nào lại không có một sáng tác về đề tài biên giới và người lính biên phòng. Và điều đáng trân trọng là hình tượng người chiến sĩ biên phòng luôn được các nhạc sĩ khắc họa vừa mang vẻ đẹp anh hùng, kiên cường trong bảo vệ chủ quyền Tổ quốc, vừa rất giàu chất trữ tình, gần gũi với nhân dân, gắn bó với đồng bào các dân tộc nơi biên cương và mang trong mình khát vọng hòa bình. Nhiều tác phẩm còn khai thác đậm nét bản sắc văn hóa vùng biên, kết hợp âm hưởng dân ca với âm nhạc cách mạng, tạo nên những dấu ấn nghệ thuật riêng. Các ca khúc không chỉ phản ánh hiện thực lịch sử, góp phần làm phong phú hơn đời sống văn hóa, tinh thần của quân dân biên giới mà còn góp phần bồi đắp lòng yêu nước, tình yêu biên giới, biển, đảo và ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia cho nhiều thế hệ người Việt Nam.
PV: Hình ảnh người chiến sĩ nơi biên cương đã được thể hiện trong âm nhạc qua các tác phẩm tiêu biểu nào, thưa đồng chí?
Trung tướng Nguyễn Anh Tuấn: Trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, tiêu biểu nhất phải kể đến hợp xướng “Tiếng hát biên thùy” của nhạc sĩ Tô Hải gồm 4 chương hùng tráng, thể hiện tinh thần kiên trung, bất khuất của những người lính làm nhiệm vụ nơi địa đầu Tổ quốc.
Những năm tháng sau đó có thêm rất nhiều ca khúc hay và có giá trị như: “Bài ca biên giới” của nhạc sĩ Xuân Giao, “Công an nhân dân vũ trang” của nhạc sĩ Văn Ký; “Đêm trên Cha Lo” của nhạc sĩ Phạm Tuyên; “Nhớ anh” của nhạc sĩ Xuân Hồng; “Hành khúc Biên phòng” của nhạc sĩ Trần Danh; “Tiếng hát giữa rừng biên cương” của nhạc sĩ Dương Nhâm; “Người đẹp và anh lính biên phòng” của nhạc sĩ Huy Thục; “Vượt đèo” của nhạc sĩ Nguyên An...
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc và phía Tây Nam, hầu hết các nhạc sĩ đã đồng hành với những người lính trên tuyến đầu bằng hàng chục ca khúc tràn đầy nhuệ khí. Nhạc sĩ Phạm Tuyên có “Chiến đấu vì độc tập tự do”; nhạc sĩ Vũ Trọng Hối với “Lời tạm biệt lúc lên đường”; nhạc sĩ Trần Tiến có ca khúc “Những đôi mắt mang hình viên đạn”; nhạc sĩ Thế Hiển có bài “Hát về anh”; nhạc sĩ Thanh Trúc có “Ngày mai anh lên đường” hay ca khúc “Nơi đảo xa” của nhạc sĩ Thế Song cũng được viết trong thời gian này. Cùng với đó là “Gửi em ở cuối sông Hồng”, nhạc Thuận Yến, thơ Dương Soái; “Tình ca mùa xuân”, nhạc Trần Hoàn, thơ Nguyễn Loan; “Giữ cho em mùa hoa đào” của nhạc sĩ Bảo Chung; “Hành khúc người chiến sĩ Biên phòng” của nhạc sĩ Hoàng Long...
Trong thời kỳ đổi mới, nhạc sĩ Thế Hiển góp thêm ca khúc “Nhánh lan rừng”; nhạc sĩ An Thuyên có “Thơ tình của núi”; nhạc sĩ Văn Dung có “Mùa xuân cho em”; nhạc sĩ Trần Chung có “Tình đồng đội”; hay các ca khúc: “Tình đồng đội của chúng tôi” của nhạc sĩ Phạm Tịnh; “Yêu lắm BĐBP ơi” của nhạc sĩ Đoàn Bổng; “Tình yêu bên suối” của nhạc sĩ Thế Song; “Khúc hát lính Biên phòng”, “Chiều biên giới” của nhạc sĩ Vũ Hiệp Bình... Cùng nhiều tác phẩm khác đã trở thành những bài ca đi cùng năm tháng, là giai điệu tự hào lưu giữ lịch sử truyền thống, ký ức vẻ vang, khắc họa rõ nét hình ảnh của lực lượng BĐBP anh hùng và nhân dân khu vực biên giới
PV: Trong giai đoạn hiện nay, âm nhạc đã và đang khai thác hình ảnh người chiến sĩ biên phòng theo những khía cạnh nào, thưa đồng chí?
Trung tướng Nguyễn Anh Tuấn: Nếu như trước đây, âm nhạc chủ yếu khắc họa người chiến sĩ biên phòng trong tư thế cầm súng chiến đấu để bảo vệ vẹn toàn từng tấc đất biên cương, thì ngày nay hình tượng ấy đã được mở rộng và phản ánh toàn diện hơn, phù hợp với thực tiễn nhiệm vụ của BĐBP trong thời bình. Các ca khúc không chỉ nói về nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ mà còn khắc họa người chiến sĩ trên các mặt công tác như: Xây dựng nền biên phòng toàn dân, thế trận biên phòng toàn dân; đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm; ngăn chặn xuất, nhập cảnh trái phép; tham gia cứu hộ, cứu nạn, phòng, chống thiên tai; tham mưu và tham gia xây dựng, củng cố cơ sở chính trị, giúp nhân dân phát triển kinh tế-xã hội... Đời sống của người lính biên phòng cũng được khai thác sâu sắc và gần gũi hơn. Âm nhạc không chỉ ca ngợi sự hy sinh mà còn kể những câu chuyện bình dị về tình đồng đội, tình quân dân, nỗi nhớ gia đình, tình yêu đôi lứa, những đêm tuần tra nơi biên cương, những mùa xuân xa nhà hay niềm vui khi góp phần mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho đồng bào các dân tộc.
Âm nhạc cũng kết hợp nhiều phong cách sáng tác hiện đại, từ hành khúc, trữ tình đến pop, rock hay các chất liệu dân gian đương đại, giúp hình tượng người chiến sĩ biên phòng trở nên gần gũi với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Những ca khúc tiêu biểu được sáng tác trong thời gian gần đây có thể kể đến hợp xướng “Đi theo tiếng gọi Bác Hồ” của nhạc sĩ An Thuyên và Vũ Hiệp Bình; tổ khúc “Mạch nguồn” của nhạc sĩ Đức Trịnh; các ca khúc “Trường ca biên giới” và “Bình minh biên giới” của nhạc sĩ Xuân Thủy; “Biên cương âm vang lời Bác” của nhạc sĩ Ngọc Khuê; “Hội Biên phòng toàn dân” của nhạc sĩ Vũ Đức Tạo...
PV: Thưa đồng chí, thời gian qua, Bộ tư lệnh BĐBP đã có những chủ trương gì để thúc đẩy sáng tác và lan tỏa các tác phẩm âm nhạc về biên giới và BĐBP?
Trung tướng Nguyễn Anh Tuấn: Trong những năm gần đây, Bộ tư lệnh BĐBP đặc biệt chú trọng đến công tác tư tưởng-văn hóa và luôn đầu tư, chăm lo cho hoạt động sáng tác, quảng bá các tác phẩm văn học-nghệ thuật nói chung và âm nhạc nói riêng. Một trong những chủ trương nổi bật là Đảng ủy, Bộ tư lệnh thường xuyên tổ chức các cuộc vận động sáng tác theo giai đoạn, các trại sáng tác hằng năm nhằm tạo điều kiện để các nhạc sĩ, văn nghệ sĩ trong và ngoài lực lượng đi thực tế tại các đơn vị, đồn biên phòng và địa bàn biên giới, hải đảo.
Bên cạnh đó, Bộ tư lệnh cũng chú trọng việc phổ biến, lan tỏa các tác phẩm thông qua chương trình nghệ thuật, liên hoan, hội diễn, các cuộc lưu diễn của Đoàn Văn công BĐBP và các tổ, đội tuyên truyền văn hóa phục vụ nhân dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo... Đồng thời, phối hợp với các cơ quan báo chí và các nền tảng số để đưa những tác phẩm mới đến với công chúng, nhất là thế hệ trẻ. Gần đây nhất, Bộ tư lệnh đã chỉ đạo thực hiện video clip 20 bài hát tiêu biểu về BĐBP phiên bản có lời và phiên bản karaoke nhằm đáp ứng đặc thù công tác, sinh hoạt văn hóa, chính trị tinh thần của cán bộ, chiến sĩ.
Có thể nói, chủ trương xuyên suốt của Bộ tư lệnh BĐBP là không chỉ khuyến khích sáng tác những tác phẩm có chất lượng nghệ thuật cao mà còn tạo điều kiện để các ca khúc ấy thực sự đi vào đời sống, góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp của người lính quân hàm xanh, bồi đắp tình yêu biên giới, biển, đảo và ý thức bảo vệ chủ quyền Tổ quốc trong toàn xã hội. Như lời hát trong hợp xướng “Đi theo tiếng gọi Bác Hồ” của nhạc sĩ An Thuyên và nhạc sĩ Vũ Hiệp Bình, các thế hệ chiến sĩ biên phòng luôn xác định: “Chúng tôi nối biên cương bằng lũy thép biên phòng/ Nối quê hương bằng niềm tin vào Đảng/ Với Tổ quốc chúng tôi là cột mốc/ Với chúng tôi Tổ quốc là điểm tựa ngàn đời”. Qua lấp lánh những câu ca, điệu nhạc, phẩm chất của BĐBP được tỏa sáng một cách chân thành, giản dị mà có sức lay động rất lớn.
PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!
VÂN DƯƠNG (thực hiện)