Chạy đua với thời gian

Phóng viên (PV): Đồng chí cho biết bối cảnh và lý do vì sao chúng ta lại đặt ra chiến dịch đặc biệt thần tốc như vậy vào thời điểm này?

Đồng chí Vũ Ngọc Thủy: Năm 2026, Ban chỉ đạo 515 quyết định phát động Chiến dịch 500 ngày đêm với mục tiêu tạo bước đột phá, tập trung giải quyết những vấn đề còn tồn đọng trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27-7-1947 / 27-7-2027).

Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo TP Hồ Chí Minh đưa hài cốt liệt sĩ đến nơi an táng. Ảnh: XUÂN CƯỜNG

Trước đó, sau nhiều năm nỗ lực, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được hơn một triệu hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, hiện vẫn còn khoảng 175.000 liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập và gần 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được đầy đủ thông tin.

Trong khi đó, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Thời gian đã lùi xa, nhân chứng ngày càng ít, nguồn thông tin ngày càng hạn chế; nhiều đơn vị, địa phương đã giải thể, sáp nhập hoặc thay đổi tổ chức, nhiệm vụ, dẫn đến việc thu thập, đối chiếu hồ sơ gặp trở ngại. Bên cạnh đó, công tác quản lý, lưu trữ, bàn giao hồ sơ liệt sĩ, sơ đồ mộ chí, hồ sơ quy tập ở một số nơi chưa thật sự đồng bộ; địa hình, địa vật đã thay đổi nhiều sau chiến tranh; quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế-xã hội cùng với tình trạng bom, mìn, vật nổ còn sót lại cũng ảnh hưởng không nhỏ đến công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Chính vì vậy, việc phát động Chiến dịch 500 ngày đêm nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, tập trung nguồn lực để tạo bước đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Ngay từ khi triển khai, chiến dịch đã nhận được sự hưởng ứng, phối hợp tích cực của các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang, các tổ chức và nhân dân, qua đó từng bước đáp ứng nguyện vọng chính đáng của thân nhân các gia đình liệt sĩ. Cùng với đó, chúng ta đang có nhiều điều kiện thuận lợi để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ như hệ thống cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ từng bước được hoàn thiện; chuyển đổi số được đẩy mạnh; các thành tựu khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ giám định ADN và đối sánh dữ liệu, được ứng dụng ngày càng hiệu quả.

Đồng chí Vũ Ngọc Thủy. Ảnh: TÂM ĐỨC

PV: Đồng chí đánh giá thế nào về những áp lực trong công tác tổ chức thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm ở tất cả các cấp, ngành?

Đồng chí Vũ Ngọc Thủy: Chiến dịch 500 ngày đêm là chiến dịch lịch sử, đặt ra nhiều nhiệm vụ trọng tâm yêu cầu thực hiện trong thời gian ngắn, gồm: Tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; tổ chức lấy mẫu đối với 100% mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin và giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Trong đó, 6 tháng cuối năm 2026 phấn đấu hoàn thành giám định ADN khoảng 9.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Đây đều là những nhiệm vụ có quy mô lớn, một số lực lượng mới tham gia lần đầu nên cần được tập huấn kỹ lưỡng; thiếu đội ngũ kỹ thuật viên và nhân công có thể tham gia thực hiện giám định ADN. Bên cạnh đó là những hạn chế trong công nghệ giám định ADN đối với mẫu hài cốt liệt sĩ đã chôn cất lâu năm... tất cả tạo nên áp lực rất lớn trong công tác tổ chức thực hiện chiến dịch ở tất cả các cấp, các ngành.

Điều đáng mừng là, dù chịu áp lực lớn, nhưng sau gần 4 tháng triển khai, chiến dịch đã đạt được những kết quả bước đầu tích cực: Đã tìm kiếm, quy tập được hơn 1.400 hài cốt liệt sĩ; tổ chức lấy hơn 58.000 mẫu hài cốt tại các mộ liệt sĩ chưa có thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước; giám định ADN được hơn 120 mẫu và bước đầu đã có những kết quả khả quan, giúp xác định được danh tính hài cốt liệt sĩ. Những kết quả này là nguồn động viên lớn cho các lực lượng tham gia chiến dịch, tạo động lực quan trọng để tiếp tục đẩy nhanh tiến độ và hoàn thành các mục tiêu đã đề ra.

PV: Vậy những "bài toán hóc búa" nhất mà chúng ta phải đối mặt trong chiến dịch này là gì, thưa đồng chí?

Đồng chí Vũ Ngọc Thủy: Có thể nói, trong Chiến dịch 500 ngày đêm, hai nhiệm vụ mang tính then chốt là xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ và giám định ADN để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây cũng là những lĩnh vực đặt ra nhiều thách thức nhất, cả về quản lý, tổ chức thực hiện và yêu cầu kỹ thuật.

Về kỹ thuật, thách thức lớn nhất là chất lượng mẫu ADN của hài cốt liệt sĩ đã bị phân hủy rất nặng do chịu tác động của thời gian và điều kiện tự nhiên. Sau hàng chục năm kể từ khi hy sinh, phần lớn hài cốt chưa xác định được danh tính đã bị ảnh hưởng bởi khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, mưa nhiều và đặc tính thổ nhưỡng, khiến việc tách chiết và phân tích ADN gặp nhiều khó khăn.

Muốn đạt được kết quả cao cần đồng thời xây dựng, chuẩn hóa và kết nối đồng bộ cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, hồ sơ quy tập, thông tin thân nhân và các nguồn tư liệu lịch sử liên quan. Chính sự kết hợp giữa công nghệ giám định ADN hiện đại với hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và liên thông sẽ là yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong chiến dịch.

PV: Để hoàn thành mục tiêu giám định mẫu ADN, chúng ta có giải pháp gì về mặt công nghệ hay hợp tác quốc tế để đẩy nhanh tốc độ giải mã gene?

Đồng chí Vũ Ngọc Thủy: Mục tiêu giám định mẫu ADN trong thời gian triển khai chiến dịch như tôi đã nói ở trên, trong đó riêng 6 tháng cuối năm 2026 phấn đấu hoàn thành khoảng 9.000 mẫu, là nhiệm vụ rất lớn và nhiều thách thức. Với năng lực hiện nay của các cơ sở giám định, nếu triển khai theo phương thức thông thường thì rất khó đáp ứng tiến độ của chiến dịch.

Chính vì vậy, Ban chỉ đạo 515 đã chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực giám định ADN. Trước hết là phát huy tối đa năng lực của các cơ sở giám định hiện có; đồng thời tiếp tục đầu tư trang thiết bị, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ hiện đại nhằm nâng cao tỷ lệ giám định thành công, nhất là đối với các mẫu hài cốt bị phân hủy nặng. Bên cạnh đó, tiếp tục nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế phù hợp với điều kiện thực tiễn để tiếp cận các công nghệ mới, góp phần rút ngắn thời gian xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đồng thời bảo đảm độ chính xác của kết quả giám định.

PV: Đồng chí có thông điệp hoặc lời kêu gọi nào gửi tới các tổ chức, các cựu chiến binh và nhân dân cả nước trong việc cung cấp thông tin, phối hợp thực hiện?

Đồng chí Vũ Ngọc Thủy: Với vai trò là cơ quan tham mưu thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về lĩnh vực người có công, chúng tôi mong muốn tiếp tục nhận được sự phối hợp, đồng hành của các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang, các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và toàn thể nhân dân trong việc cung cấp thông tin, hồ sơ, tài liệu và các nguồn dữ liệu liên quan đến liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Mỗi thông tin được cung cấp, dù rất nhỏ, đều có thể góp phần làm sáng tỏ thông tin về liệt sĩ, tạo căn cứ để các cơ quan chức năng xác minh, đối chiếu và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!

ĐỨC TÂM (thực hiện)