Tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám tổ chức nhiều hoạt động thu hút đông đảo công chúng. Chương trình “Nhận học bạ-Làm giám sinh” chuyển câu chuyện lịch sử thành một hành trình nhập vai. Người tham quan trở thành “giám sinh”-cách gọi học trò theo học tại Quốc Tử Giám, nhận học bạ, thực hiện nhiệm vụ, khám phá không gian di tích, qua đó cảm nhận rõ hơn tinh thần hiếu học và truyền thống tôn sư trọng đạo của dân tộc Việt Nam.

Không gian Chương trình “Nét kinh kỳ” lại mở rộng câu chuyện di sản chảy trong đời sống đô thị. Tư liệu về 36 phố phường được kết nối với câu chuyện nghề, tên phố và hoạt động buôn bán, để người xem hình dung rõ hơn mối quan hệ giữa nghề thủ công với sự hình thành diện mạo đô thị Hà Nội xưa. Cùng với đó, Chương trình “Nét Hà thành-Câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài” nối tiếp mạch trải nghiệm của công chúng khi giới thiệu sức sống của áo dài Việt Nam và cách chúng trở thành một phần của ký ức, văn hóa và diện mạo Hà Nội qua nhiều thế hệ. Gần 400 bức tranh canvas được trưng bày cùng máy may cổ, xe Peugeot và các bộ sưu tập áo dài đương đại, gợi lại những lát cắt về trang phục, ký ức và văn hóa Hà Nội.

leftcenterrightdel
Chương trình “Âm nhạc và di sản” đưa nghệ thuật truyền thống đến gần với công chúng. 

Đáng chú ý là các hoạt động đều có sự tham gia trực tiếp của nghệ nhân và cộng đồng thực hành giúp kỹ năng, quy trình và tri thức nghề thủ công hiện diện rõ hơn trong mỗi sản phẩm. Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám chia sẻ: “Văn Miếu-Quốc Tử Giám hôm nay tiếp tục thực hiện sứ mệnh gìn giữ, nghiên cứu và phát huy các giá trị văn hiến. Chúng tôi mong muốn lan tỏa truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài và đưa di sản đến gần hơn với công chúng bằng những phương thức sáng tạo phù hợp với đời sống đương đại”.

Bảo tàng Hà Nội tổ chức chuỗi sự kiện kết nối nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà nghiên cứu, các câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống và không gian sáng tạo với đông đảo học sinh, sinh viên Thủ đô. Trưng bày “Hướng về thành phố xa xưa: Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934-1954)” giới thiệu đến công chúng hơn 100 tư liệu, hiện vật, trong đó có bản nhạc gốc, tờ nhạc, đĩa hát và hình ảnh về các nhạc sĩ, ca sĩ. Các ca khúc như: “Hà Nội 49”, “Chiếc lá cuối cùng”, “Trương Chi”, “Thu vàng”, “Hướng về Hà Nội”... được trình diễn, đưa những giai điệu của một thời đến gần hơn với công chúng.

Trong khi đó, Chương trình nghệ thuật đương đại “Kết nối di sản-Kiến tạo tương lai” tại Bảo tàng cũng kết nối các thế hệ nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo trẻ. Với sự tham gia của nhiều câu lạc bộ học sinh, sinh viên và nghệ sĩ trẻ, các tiết mục được trình diễn luân phiên trên sân khấu mở, tạo nên không gian giao lưu sôi động, đa sắc màu, phản ánh sức sáng tạo, tinh thần hội nhập của thế hệ trẻ đối với di sản văn hóa Thăng Long-Hà Nội.

Các chuỗi hoạt động nói trên cho thấy di sản không chỉ được lưu giữ mà còn có thể trở thành chất liệu cho trải nghiệm, sáng tạo và kết nối với đời sống hôm nay. Đây cũng là nền tảng để các giá trị di sản tiếp tục được làm mới và tạo ra những hướng phát triển phù hợp trong tương lai.

Theo thống kê của Ban tổ chức, Festival Thăng Long-Hà Nội 2026 thu hút hơn 250.000 lượt khách, với sự tham gia của hơn 3.000 nghệ sĩ, diễn viên và hơn 100 nghệ nhân cùng các đoàn nghệ thuật trong nước. Tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám, hơn 22.000 lượt khách tham gia trong 5 ngày đầu; Chương trình thời trang “Sắc màu Hà Nội” thu hút hơn 1.500 lượt khách... trong đó có đông đảo giới trẻ. Điều đó cho thấy, khi di sản được đặt trong những hình thức tiếp cận gần với đời sống, công chúng có thêm lý do để tìm đến và ở lại với câu chuyện văn hóa, qua đó góp phần phát huy giá trị di sản Thủ đô.

Từ những cách làm mới tại festival, khả năng phát triển sản phẩm văn hóa cũng được mở rộng. Một câu chuyện lịch sử có thể trở thành trải nghiệm nhập vai; tư liệu bảo tàng có thể kết hợp với âm nhạc; nghề thủ công có thể trở thành chất liệu của sân khấu, trình diễn; những giá trị gắn với trang phục truyền thống có thể tiếp tục được khai thác trong thời trang. Di sản vì thế không đứng ngoài đời sống sáng tạo mà trở thành nguồn chất liệu để các lĩnh vực khác tìm kiếm ý tưởng. Đặc biệt, sự kết nối giữa di sản với du lịch, trải nghiệm, thời trang, sân khấu, âm nhạc và các lĩnh vực sáng tạo có thể hình thành những sản phẩm văn hóa có sức sống lâu dài từ di sản.

Bài và ảnh: MINH NGUYÊN