“Đại dương” giữa lòng Hà Nội

Bên trong thế giới "đại dương"

Khi bước vào Thủy cung Lotte, chúng tôi bắt gặp hàng chục bể cá khổng lồ. Trước bể chính của Thủy cung Lotte, nhiều em nhỏ áp sát mặt vào kính, chạy theo con cá mập đang chậm rãi bơi ngang. Mặt nước yên ả, những đàn cá đều đặn chuyển động. Phía sau khung cảnh này là hàng loạt đường ống, máy bơm, bể lọc và thiết bị cảm biến đang hoạt động liên tục.

Ông Park Inho, Giám đốc Thủy cung Lotte cho biết, công trình được xây dựng từ năm 2019, chính thức mở cửa ngày 1-8-2023. Đây là dự án đầu tiên của Lotte World được triển khai ở nước ngoài, đánh dấu bước mở rộng của thương hiệu này ra thị trường quốc tế. Trên diện tích hơn 9.000m², thủy cung có 67 bể trưng bày với tổng sức chứa khoảng 3.400 tấn nước, là nơi sinh sống của khoảng 31.000 cá thể thuộc gần 400 loài. Công trình mang những nét văn hóa đặc trưng của Việt Nam, trong đó nổi bật là câu chuyện thần thoại về Cá Ông, vị thần che chở ngư dân trong mỗi chuyến ra khơi. 

Thủy cung Lotte World Hà Nội thu hút đông đảo du khách trong dịp Lễ Quốc khánh 2-9. Ảnh: TÁ KHÁNH

Theo chân anh Nguyễn Ngọc Kiên, Trưởng phòng Bảo tồn sinh vật, chúng tôi đi qua từng khu vực trưng bày. Bên cạnh các sinh vật sống trong môi trường nước ngọt, nước lợ và nước biển, thủy cung còn bố trí những khu vực kiểm soát điều kiện riêng dành cho chim cánh cụt châu Phi, sư tử biển California và chuột lang nước. Tùy theo đặc điểm từng loài, mỗi nhóm loài có yêu cầu riêng về nhiệt độ, chất lượng nước, chế độ dinh dưỡng, không gian sống, hoạt động làm giàu môi trường sống và tập tính. Bể chính có quy trình vận hành phức tạp do thể tích lớn và nuôi chung nhiều loài. Nhiệt độ, độ mặn, pH, lượng oxy hòa tan cùng các chỉ số môi trường phải được duy trì ổn định. Công tác chăm sóc tại đây do Phòng Bảo tồn sinh vật phối hợp với Phòng LSS (hệ thống hỗ trợ sự sống) đảm nhận.

Tại Thủy cung Lotte, việc tiếp nhận các sinh vật mới được tiến hành cẩn trọng. Nhân viên sẽ kiểm tra hồ sơ, tình trạng bên ngoài, hành vi và các dấu hiệu sức khỏe ban đầu. Tùy theo đặc điểm của từng loài và điều kiện vận chuyển, phương pháp thuần hóa sẽ được lựa chọn phù hợp. Đối với sinh vật thủy sinh, nước vận chuyển và nước tại bể tiếp nhận được đo, so sánh trước khi thuần hóa. Nhiệt độ được cân bằng trước, sau đó nước từ bể tiếp nhận được bổ sung từ từ vào nước vận chuyển để sinh vật thích nghi dần với môi trường mới, qua đó hạn chế sốc nhiệt, sốc thẩm thấu và căng thẳng sau vận chuyển. Trong thời gian cách ly, từng cá thể được theo dõi sát sao. Chỉ những cá thể đáp ứng yêu cầu về sức khỏe và thích nghi ổn định mới được xem xét chuyển sang bể trưng bày.

Phía sau bể kính

Từ khu trưng bày, chúng tôi đến gặp anh Bùi Trọng Phương, Trưởng phòng LSS, đang cùng đồng nghiệp kiểm tra hệ thống phía sau bể chính. Anh Phương ví LSS là “hệ tuần hoàn và hô hấp” của thủy cung, quản lý sự cân bằng của cả hệ sinh thái nước. LSS gồm 24 hệ thống, có nhiệm vụ giữ môi trường sống ổn định cho từng nhóm sinh vật nước ngọt và nước mặn.

Theo anh Phương, từng dòng nước liên tục được đưa về khu kỹ thuật, đi qua nhiều công đoạn xử lý rồi trở lại bể, tạo thành vòng tuần hoàn khép kín. Ở công đoạn đầu tiên, hệ thống lọc cơ học loại bỏ phân của sinh vật, thức ăn thừa và cặn lơ lửng. Nếu không được tách sớm, những chất này sẽ tiếp tục phân hủy, làm tăng tải cho các công đoạn phía sau. Tiếp đó, nước đi qua hệ thống lọc sinh học. Hệ vi sinh vật tham gia xử lý chất hữu cơ, chuyển hóa ammonia và nitrite phát sinh trong quá trình trao đổi chất của các loài. Đây là những hợp chất có thể gây độc nếu tích tụ trong nước.

Tùy yêu cầu của từng bể, nước tiếp tục được xử lý bằng thiết bị tách bọt protein, ozone hoặc đèn cực tím nhằm giảm chất hữu cơ hòa tan, kiểm soát vi sinh vật và cải thiện độ trong. Trước khi trở lại bể trưng bày, các chỉ số được theo dõi bằng hệ thống cảm biến. Nhờ vòng tuần hoàn khép kín, phần lớn lượng nước được xử lý và tái sử dụng. Tuy nhiên, chất lượng nước vẫn biến động do nhiều nguyên nhân. Bởi vậy, bộ phận bảo tồn sinh vật sẽ phải theo dõi chặt chẽ khẩu phần, khả năng ăn và lượng thức ăn dư trong mỗi bể. Thông tin được trao đổi với nhân viên LSS để đánh giá tình trạng nước và điều chỉnh chế độ vận hành khi cần thiết. Hiện, nguồn nước mặn tại thủy cung chủ yếu là nước biển tự nhiên. Nước biển nhân tạo được chuẩn bị để dự phòng. Để pha nước biển, nước ngọt trước hết được lọc qua hệ thống thẩm thấu ngược nhằm loại bỏ clo, kim loại nặng và tạp chất. Muối chuyên dụng nhập khẩu được cho từ từ vào bể chứa có máy bơm tuần hoàn và thiết bị sục khí. Nước sau khi pha được khuấy đảo, dẫn qua hệ thống lọc cát, than hoạt tính và đèn cực tím trong ít nhất 48 giờ. Kỹ thuật viên kiểm tra các chỉ số và sử dụng khi chúng đạt yêu cầu. Theo anh Phương, hệ thống nước mặn phức tạp và tốn kém hơn hệ thống nước ngọt, đòi hỏi kiểm soát thêm canxi, magie, độ kiềm và nguy cơ ăn mòn. Máy móc, đường ống cùng các vật liệu thường xuyên tiếp xúc với nước biển phải đáp ứng yêu cầu cao hơn.

Những người “đọc” dòng nước

Một ngày làm việc của nhân viên LSS bắt đầu bằng việc kiểm tra cảnh báo trong đêm và tình trạng các thiết bị, hạng mục cần theo dõi. Oxy hòa tan, nhiệt độ, pH, chỉ số oxy hóa-khử và độ mặn được ưu tiên kiểm tra vì có thể tác động trực tiếp đến sự sống. Ngoài các chỉ số trên màn hình, nhân viên phải đến từng khu vực, kiểm tra độ trong của nước, lượng bọt, thức ăn thừa và hoạt động của sinh vật.

Các nhân viên của LSS chia sẻ rằng, có những bất thường chưa đủ để hệ thống phát cảnh báo nhưng họ đã quen với công việc nên có thể nhận ra bất thường qua tiếng động hoặc sự thay đổi của dòng chảy. Ví dụ, cá tăng nhịp hô hấp, tập trung gần mặt nước, tách đàn, giảm ăn hay bơi mất thăng bằng đều có thể báo hiệu môi trường đang biến động.

Nhân viên chăm sóc thực hiện công việc cho cá ăn. Ảnh: THANH BÌNH

Anh Nguyễn Ngọc Kiên cho biết, nhân viên chăm sóc quan sát cách bơi, nhịp thở, phản xạ, vị trí xuất hiện và khả năng ăn của từng loài. Khi thấy dấu hiệu khác thường, Phòng Bảo tồn sinh vật lập tức phối hợp với Phòng LSS kiểm tra các chỉ số, lưu lượng nước và hoạt động của thiết bị. Sự phối hợp giữa hai bộ phận giúp đối chiếu dữ liệu kỹ thuật với phản ứng của sinh vật, qua đó phát hiện vấn đề từ sớm. Đây cũng là phần việc đòi hỏi kinh nghiệm, khó giao hoàn toàn cho máy móc.

Hiện mỗi ca trực, Phòng LSS bố trí từ hai đến ba người, tối thiểu luôn có hai nhân viên để phối hợp vận hành, kiểm tra, bảo dưỡng và xử lý tình huống. Anh Phương tâm sự, khoảng một tuần trước ngày khai trương là quãng thời gian anh cùng đồng nghiệp nhớ nhất. Khi đó, từng hệ thống vẫn được kiểm tra và điều chỉnh trong khi thời điểm đón khách đã đến gần. Nhiều thành viên ăn, nghỉ ngay tại nơi làm việc, cùng xử lý từng vấn đề phát sinh để bảo đảm môi trường an toàn cho sinh vật. Sau những ngày gần như quên thời gian, họ đứng trong thủy cung nhìn những vị khách đầu tiên bước vào. Tiếng trẻ em reo lên khi cá mập, cá đuối bơi qua khiến mọi mệt mỏi dần lắng xuống.

Nhằm giúp công chúng hiểu thêm về phần việc phía sau những bể kính, thủy cung đã triển khai BOH Tour (tua tham quan hậu trường dành cho các đoàn khách). Người tham gia được tìm hiểu hệ thống duy trì sự sống, theo dõi đường đi của nước và quan sát công việc duy trì môi trường cho các loài sinh vật.

Khi những vị khách cuối cùng rời thủy cung, công việc của đội ngũ vận hành vẫn tiếp tục. Phía sau những ô kính, nhân viên trực ca của Phòng Bảo tồn sinh vật và Phòng LSS bước vào một lượt kiểm tra mới. Guồng máy tiếp tục chạy xuyên đêm, giữ nhịp sống cho “đại dương” giữa lòng Hà Nội.

HẢI ANH