Đưa làng ra phố

Nếu có dịp rảo bước trên phố đi bộ quanh khu vực Hồ Gươm, đoạn trước Tượng đài Lý Thái Tổ, cổng đền Ngọc Sơn, Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục... vào những ngày cuối tuần, chắc hẳn không ít người bắt gặp hình ảnh những đội kéo co hò reo tưng bừng; các nghệ nhân làng nặn tò he Xuân La; chơi ô ăn quan; nhảy dây... Tất cả những cụm trò chơi dân gian đó không bỗng dưng xuất hiện, trở thành những hình ảnh mộc mạc, thân thương trong mỗi người dân và du khách quốc tế đến với không gian sáng tạo giữa lòng Thủ đô. Ở đó chính là tâm huyết của đông đảo thành viên nhóm My Hanoi, mà khởi xướng là chàng trai Ngô Quý Đức.

Vẫn vẻ chân chất, trầm tĩnh vốn có, nhưng Ngô Quý Đức hôm nay so với lần tôi gặp cách đây 10 năm, khi vừa tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin của Hanoi Aptech, là sự dày dạn về kinh nghiệm tổ chức và hơn hết là những kế hoạch, dự án luôn dễ “phát sinh”, bởi một tình yêu với Hà Nội. Ngô Quý Đức thành lập nhóm My Hanoi năm 2006. Khi đó, công nghệ thông tin chưa phát triển mạnh, cho nên việc xây dựng một thư viện điện tử cung cấp thông tin về Hà Nội rất có ý nghĩa. Thư viện có lượng thông tin đa dạng về điều kiện tự nhiên, lịch sử, kinh tế, văn hóa, xã hội, phố phường, địa danh, con người Hà Nội. Thành lập “Hà Nội của tôi”, Đức mong muốn kết nối những tình yêu đơn lẻ ấy, để mỗi người, dù thuộc các thế hệ khác nhau gắn kết lại nhằm góp phần gìn giữ nét đẹp của Thủ đô nghìn năm văn hiến. Việc sắp xếp, quản lý, thẩm định và đưa thông tin lên trang mạng là công việc khó khăn. Rất may, các bạn trẻ trong nhóm nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các chuyên gia, các nhà nghiên cứu như: Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc, Tiến sĩ Vũ Thế Long...

leftcenterrightdel
Ngô Quý Đức và các bạn trong nhóm My Hanoi.

Sau khi dự án Thư viện Hà Nội trực tuyến gây bất ngờ với giới chuyên môn công nghệ, gây ngạc nhiên và thán phục đối với những nhà nghiên cứu về Hà Nội, Ngô Quý Đức bắt tay ngay vào các dự án tiếp theo. Với sự giúp đỡ của Phòng Văn hóa-Thông tin quận Tây Hồ và cố vấn của nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc, nhóm thực hiện đề án nghiên cứu, khảo sát và tìm hiểu thông tin về lễ hội truyền thống tại các làng thuộc khu vực Hồ Tây. Nhóm đã tham gia biên soạn nội dung về “Phong tục-Lễ hội” trong bộ Bách khoa thư Hà Nội của UBND TP Hà Nội; thực hiện chương trình “Em tập làm nghệ nhân” với mục đích góp phần quảng bá hình ảnh đẹp của các làng nghề truyền thống; Đề án “Thanh niên hành động nhằm thay đổi thói quen vứt rác nơi ăn uống công cộng, giữ vệ sinh nhà hàng, quán ăn” giành giải thưởng trị giá 15.000USD...

Dấu ấn của My Hanoi ngày một đậm nét hơn trong đời sống cộng đồng, nhất là khi Đức cùng các bạn trẻ trong nhóm triển khai các hoạt động bảo tồn trò chơi dân gian, tìm về các làng nghề truyền thống, học hỏi các nghệ nhân và mời các nghệ nhân tham gia vào các hoạt động. Nhóm đã miệt mài tìm cách làm sống dậy những trò chơi dân gian, bắt đầu từ việc đưa các trò chơi nhảy dây, đánh chuyền, kéo co, ô ăn quan... vào các sự kiện, các hoạt động của cộng đồng. Trước Tết dương lịch năm 2016, bất ngờ, nhóm nhận được lời mời của Sở Du lịch TP Hà Nội tham gia sự kiện “Ký ức Hà Nội”. Đó là lần đầu những trò chơi dân dã của con trẻ xuất hiện ở “sân chơi lớn”.

Quý Đức cho biết: “Mỗi người, dù già hay trẻ luôn có một tình yêu rất riêng theo những cách khác nhau đối với Hà Nội. Hà Nội của thế hệ 6X-7X-8X và thế hệ 9X-10X khác nhau nhiều lắm. Thế nên, mình chỉ hy vọng bản thân là mối liên kết những tình yêu tưởng chừng khác biệt mà rất chung ấy lại với nhau. Mình mong những thế hệ đã và đang gắn bó với Thủ đô hơn nghìn năm văn hiến hiểu nhau hơn, tạo thành sợi dây tình yêu liền mạch gìn giữ vẻ đẹp của Hà Nội đang dần nhòa đi. Và việc tổ chức trò chơi dân gian trên các tuyến phố đi bộ hay ở những sự kiện văn hóa là một trong những cách mà mình hiện thực hóa điều ước đó”.

Đưa phố về làng

“Về với làng quê... Về với hội làng...

Về với những trò chơi dân gian đã từng gắn bó với bao thế hệ...”.

Ấy là lời giới thiệu trên Facebook của Ngô Quý Đức từ cuối tháng 5 vừa qua. Quý Đức nói, sau khi đưa làng ra phố, đã đến lúc Đức muốn làm điều có giá trị hơn: Đưa phố về làng. Dự án “Về làng” nhằm giúp cộng đồng có những trải nghiệm thú vị qua các sự kiện, qua các chuyến đi. Bây giờ, Ngô Quý Đức là Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Văn hóa dân gian làng nghề Việt (thuộc Hiệp hội Làng nghề Việt Nam). Đức kể: “Cái hay, cái đẹp của văn hóa Việt đọng lại ở những làng nghề. Ngay từ hồi trẻ, tôi đã say mê với những đồ chơi dân gian. Vì vậy, CLB Văn hóa dân gian làng nghề Việt chú trọng đến bảo tồn, phát huy giá trị làng nghề nói chung, nhất là những nghề làm đồ chơi dân gian”.

leftcenterrightdel
Các bạn trẻ hào hứng trong chuyến “Về làng-Rước đèn Trung thu và đón ông Tiến sĩ giấy” tại nhà nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến, làng Hậu Ái, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, TP Hà Nội.

Những đối tượng mà “Về làng” hướng đến rất đa dạng, ở nhiều độ tuổi. Có thể bắt gặp những em nhỏ của Trường Mầm non Green World ngồi tỉ mẩn làm chuồn chuồn tre, nặn tò he hay được các anh chị trong dự án hướng dẫn quy trình in tranh Đông Hồ; những em lớn hơn thì vót tre, lên khung, quết hồ dán, buộc chỉ để làm một chiếc diều tại Bảo tàng Hà Nội; hay các bạn trẻ tham gia sự kiện “Phỗng đất xưa-Hồn Kinh Bắc”; một số kiến trúc sư, nhà kinh doanh trong chuyến đi “Về làng-Hồn tre Việt” quanh các làng nghề mây tre đan Hà Nội; “Về làng-Sợi tơ vàng” dệt xuyên thế kỷ để được giao lưu, trải nghiệm với những người thợ tài hoa làng Trạch Xá, Nha Xá... Mùa Trung thu năm nay là những chuyến “Về làng-Rước đèn Trung thu và đón ông Tiến sĩ giấy”.

Đức tâm sự, bảo tồn và phát triển làng nghề là một việc làm có ý nghĩa và cần thiết. Tác động của cơ chế thị trường đã làm thay đổi phương thức sản xuất khiến nhiều nghề truyền thống không đủ điều kiện tồn tại, nhưng cũng có những nghề vẫn đứng vững nhờ kế thừa, phát huy kinh nghiệm cha ông để đổi mới, mở rộng quy mô sản xuất một cách hiệu quả. Tuy nhiên, rất cần những chính sách của địa phương trong khuyến khích, khôi phục, tạo điều kiện cho nghề thủ công truyền thống phát triển. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, quảng bá cũng rất quan trọng nhằm nâng cao nhận thức của mọi người, góp phần truyền giữ những giá trị văn hóa cho đời sau.

Vì thế, các chuyến “Về làng” một mặt giúp nhiều bạn trẻ được tiếp cận với những tinh hoa văn hóa mà cha ông để lại trong mỗi nghề truyền thống, khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ nghề, một mặt giúp các địa phương hiểu rõ vai trò liên kết giữa làng nghề, du lịch và truyền thông trong bảo tồn, phát triển là quan trọng như thế nào đối với sự sống còn của mỗi làng nghề. “Hà Nội có những nghề làm đồ chơi dân gian rất độc đáo như: Nghề làm đồ chơi Trung thu, nghề làm đồ chơi bằng sắt tây, nghề làm mặt nạ giấy bồi, nghề làm đèn kéo quân... Mong ước của tôi không chỉ dừng ở việc bảo tồn, mà còn có những sáng tạo, đổi mới để đồ chơi dân gian đáp ứng được nhu cầu ngày một đa dạng của giới trẻ”-Quý Đức nói.

Kinh nghiệm có được từ trước đây cộng với kiến thức về công nghệ thông tin giúp Quý Đức dễ dàng triển khai dự án “Về làng”. Mỗi chương trình đều được anh và các bạn lên kế hoạch cẩn thận, chu đáo, trong đó có nhiều chương trình có sự tham gia hợp tác của các làng nghề truyền thống, thu hút sự quan tâm của cộng đồng.

Và hẳn nhiên mỗi làng nghề truyền thống đều chứa đựng những câu chuyện riêng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc và là nơi lưu giữ các giá trị văn hóa của cha ông mà Đức cùng dự án “Về làng” của anh đang muốn lan tỏa tới cộng đồng.

Bài và ảnh: CHÂU SA