Cuộc hành quân của tấm lòng tri ân

Bỗng một ngày, những cán bộ, nhân viên các đội quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân khu 7 lặng lẽ đến đây với phương tiện. Họ dựng nhà bạt tổ chức tìm kiếm liệt sĩ. Khu vực tìm kiếm được căng dây bảo vệ. Sau khi máy xúc bóc lớp đất mặt cẩn trọng, toàn bộ công việc phía dưới được tiến hành thủ công. Những người lính gần như quỳ hẳn xuống đáy hố khai quật. Họ cẩn trọng quan sát từng biến đổi rất nhỏ của màu đất, từng dấu hiệu khác thường của địa tầng. Mọi thao tác đều chậm rãi, nâng niu, bởi ai cũng hiểu rằng dưới mỗi xen-ti-mét đất có thể là phần hài cốt của liệt sĩ.

Giữa lòng đô thị náo nhiệt, khu vực khai quật chìm trong bầu không khí trang nghiêm đến lặng người. Sự im lặng ấy như một nén tâm nhang dành cho những cán bộ, chiến sĩ đã nằm lại nơi đây gần 60 năm trước.

Theo các tài liệu lịch sử và kết quả khảo sát của cơ quan chức năng, khu vực công viên Lê Thị Riêng ngày nay từng là nơi chôn cất nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Thời gian đã lùi xa gần 6 thập kỷ, địa hình thay đổi do quá trình xây dựng công viên, nhiều dấu tích gần như bị xóa nhòa. Chính vì vậy, mỗi mét đất được mở ra đều đòi hỏi sự kiên trì, kinh nghiệm và trách nhiệm rất lớn của lực lượng làm nhiệm vụ.

Những ngày có mặt tại hiện trường, Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó chính ủy Quân khu 7, Trưởng ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7 thường xuyên kiểm tra, chỉ đạo lực lượng thực hiện nhiệm vụ. Đồng chí căn dặn từng cán bộ, chiến sĩ bằng những lời mộc mạc nhưng đầy trách nhiệm: "Thời gian đã quá lâu, nhiều hài cốt không còn nguyên vẹn, nhưng dù chỉ còn một mẩu xương nhỏ hay một nắm đất đã thấm máu các liệt sĩ cũng tuyệt đối không được bỏ sót. Phải tìm bằng hết, bằng tất cả trách nhiệm, tình cảm và lòng biết ơn đối với người đã hy sinh vì Tổ quốc".

Lời nói ấy như mệnh lệnh được truyền đi và hiện hữu trong từng động tác của cán bộ, nhân viên thực hiện nhiệm vụ. Trung tá Lý Thanh Vân, Chính trị viên Đội K74, Bộ tư lệnh TP Hồ Chí Minh, chia sẻ: "Trước khi bắt tay vào nhiệm vụ, toàn đơn vị đã được quán triệt sâu sắc ý nghĩa chính trị, nhân văn của công việc. Anh em luôn tự nhắc nhau phải làm bằng cả trái tim. Mỗi lớp xẻng đưa xuống lòng đất đều phải nghĩ rằng biết đâu dưới lớp đất ấy là một phần hài cốt của liệt sĩ. Vì thế, mọi thao tác đều phải thật chậm, thật cẩn trọng với sự tỉ mỉ, nâng niu và lòng biết ơn vô hạn".

Chia sẻ ấy khiến tôi cảm tưởng như họ đang thực hiện một cuộc hành quân bền bỉ, kiên nhẫn và trách nhiệm không kém bất cứ trận đánh nào. Bởi ẩn sâu dưới những lớp đất kia không chỉ là hài cốt liệt sĩ mà còn là ký ức của một dân tộc luôn thủy chung với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. 

Đội K74, Bộ tư lệnh TP Hồ Chí Minh tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng.

Những ngày có mặt tại hiện trường, tôi nhận ra rằng, điều khiến những người lính làm nhiệm vụ xúc động nhất không phải là số lượng hài cốt tìm được mà là khoảnh khắc phát hiện những dấu tích cuối cùng của các liệt sĩ. Có khi chỉ là một đốt xương nhỏ đã ngả màu nâu sẫm sau gần 6 thập kỷ nằm trong lòng đất. Có khi là một chiếc cúc áo, một kỷ vật hay một vài chi tiết của vũ khí đã hoen gỉ còn sót lại.

Mỗi lần như vậy, cả hố khai quật như lặng đi. Những bàn tay vốn rắn rỏi của người lính bỗng trở nên nhẹ đến mức tưởng chừng một hơi thở mạnh cũng có thể làm vỡ mất ký ức đang nằm trong lòng đất. Có những cán bộ, chiến sĩ từng nhiều năm làm nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ nhưng vẫn không giấu được sự nghẹn ngào mỗi khi nâng trên tay một phần hài cốt. Bởi họ hiểu rằng, phía sau mỗi mẩu xương ấy là một cuộc đời chưa kịp đi hết tuổi đôi mươi, là một người con chưa kịp trở về với mẹ, một người chồng chưa kịp gặp lại vợ, một người cha chưa từng được nhìn mặt con. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi đau của chiến tranh thì chưa bao giờ khép lại.

Sau hơn 10 ngày triển khai tìm kiếm, khai quật khẩn trương, liên tục, lực lượng làm nhiệm vụ đã quy tập được gần 100 bộ hài cốt liệt sĩ. Điều đặc biệt có ý nghĩa là những bộ hài cốt được tìm thấy và quy tập đều được các cơ quan chuyên môn tiến hành lấy mẫu để giám định ADN theo đúng quy định. Sau này, khi mỗi mẫu ADN được tìm ra sẽ thắp sáng tia hy vọng để xác định danh tính các liệt sĩ, giúp những người con ưu tú đã hy sinh được trở về với tên tuổi của chính mình, trở về với quê hương và gia đình sau gần 60 năm biền biệt, vơi đi một phần nỗi đau chiến tranh còn để lại. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" với những thành tựu của khoa học hiện đại trong hành trình tri ân các anh hùng liệt sĩ.

Buổi chiều, ánh nắng tháng 7 nghiêng xuống hố khai quật, mồ hôi thấm ướt lưng áo những người lính; bùn đất bám đầy găng tay, quần áo... nhưng không ai rời vị trí. Tôi nghĩ, sẽ còn nhiều ngày nữa cuộc tìm kiếm, quy tập mới khép lại và còn nhiều hài cốt được đưa lên khỏi lòng đất lạnh để trở về với gia đình và đồng đội. Hành trình ấy là sự kiên trì, lòng tận tụy và cả một niềm tin mãnh liệt, không có liệt sĩ nào bị lãng quên.

Rời công viên văn hóa Lê Thị Riêng khi phố đã lên đèn. Cuộc hành quân của những người lính Quân khu 7 hôm nay là hành trình đi tìm ký ức, đi tìm lòng biết ơn, đi tìm sự bình yên. Đó cũng là cuộc hành quân tri ân cao cả của thế hệ đi sau với thế hệ cha anh đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc, bình yên của nhân dân.

 Bài và ảnh: TRẦN THÁI HỌC