Chốt biên thùy người lính hóa lời ca...

Từ ngàn xưa, biên giới luôn được coi là một phạm trù thiêng liêng trong tâm thức mọi con dân đất Việt. Âm nhạc dân gian cũng đã có nhiều tác phẩm, tích tuồng, chèo nói về những chiến công nơi địa đầu phên giậu hay đề cập đến tình nghĩa giữa hậu phương và người đi “trấn thủ lưu đồn” chốn biên cương. Tân nhạc Việt Nam thời kỳ sơ khai cũng có nhiều ca khúc về biên giới được sáng tác và lưu truyền rộng rãi. Nhưng đặc biệt là trong dòng nhạc cách mạng thì đề tài người lính làm nhiệm vụ bảo vệ vẹn toàn từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc cùng đồng bào các dân tộc biên giới chiếm một vị trí đáng kể với những tác phẩm có giá trị nghệ thuật và ý nghĩa chính trị-tinh thần cao, tạo được cảm xúc sâu sắc trong lòng công chúng cả nước. 

Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện có khoảng 400 tác phẩm âm nhạc các thể loại về đề tài này. Dù âm hưởng, khúc thức âm nhạc khác nhau, song tựu trung đều khắc họa hình ảnh, phẩm chất người chiến sĩ nơi biên cương, nghĩa tình quân dân thắm thiết, tình yêu trong sáng, thủy chung...

Là người gắn bó với lực lượng Bộ đội Biên phòng (BĐBP) và nhiều lần làm Trưởng ban giám khảo các cuộc vận động sáng tác về biên giới và BĐBP do Bộ tư lệnh BĐBP và Hội Nhạc sĩ Việt Nam phối hợp tổ chức, PGS, TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Ủy ban Liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, nguyên Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, nhận định rằng: “Kể từ khi thành lập đến nay, lực lượng BĐBP sở hữu một khối lượng ca khúc có thể nói là rất đồ sộ. Các tác phẩm này ra đời ở nhiều giai đoạn khác nhau, song đều được bộ đội, nhân dân đón nhận nồng nhiệt và chính họ là những người đã lan truyền, giữ gìn, phổ biến tiếng nhạc, lời ca đó cho đến hôm nay”. Ông cũng đánh giá cao Đảng ủy, Bộ tư lệnh BĐBP đã rất quan tâm đến công tác văn hóa tư tưởng và có nhiều sự thúc đẩy hoạt động sáng tác văn học-nghệ thuật về biên giới và BĐBP trong suốt hàng chục năm qua. Nhờ đó, không chỉ có những người lính biên phòng mà nhân dân biên giới cũng được nâng cao chất lượng thụ hưởng âm nhạc, bồi đắp đời sống tinh thần và nền âm nhạc cách mạng Việt Nam cũng có được nhiều tác phẩm có giá trị.

leftcenterrightdel

Nghệ sĩ Trịnh Phương và Mai Chi biểu diễn mashup "Chiều biên giới" cùng Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội trong Chương trình “Thanh âm dưới ánh mặt trời”. Ảnh: MẠNH NGUYỄN 

Những năm tháng cả nước cùng đánh giặc, các đồn, trạm biên phòng và giới tuyến dệt thành một vành đai xanh góp phần bảo vệ vẹn toàn lãnh thổ Tổ quốc. Nhiều ca khúc ra đời đã ăn sâu vào ký ức bao thế hệ yêu âm nhạc, phản ánh được nhiệm vụ, công tác, chiến đấu của người lính nơi biên cương, hải đảo, khơi dậy được lòng tự hào, sự hy sinh dũng cảm và niềm tin vào chiến thắng. Trong đó, nhiều ca khúc mang vẻ đẹp của núi rừng biên ải và vẻ đẹp lãng mạn, kiêu hùng của những chiến sĩ biên thùy được lan tỏa mạnh mẽ cho tới hôm nay.

Hiện nay, nhiều ca khúc cũng tạo được dấu ấn về những chiến sĩ biên phòng giữa thời bình. Hầu hết tác phẩm tập trung khắc họa hình ảnh đẹp về phong trào toàn dân tham gia bảo vệ biên giới, về người chiến sĩ biên phòng lạc quan, yêu đời, vượt lên mọi khó khăn, gian khổ, coi đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt; phản ánh những cảm xúc, rung động chân thành của tình bạn, tình đồng chí, tình quân dân gắn bó, tình yêu trong sáng...; tạo sức mạnh tinh thần, động viên tích cực quân dân biên giới, biển, đảo gắn bó xây dựng biên cương giàu mạnh.

Để điệu nhạc, tiếng ca vang khắp nẻo biên thùy

Thiếu tướng Văn Ngọc Quế, Phó chủ nhiệm Chính trị BĐBP cho biết, vào dịp kỷ niệm năm chẵn ngày truyền thống của lực lượng, Cục Chính trị tham mưu với Đảng ủy, Bộ tư lệnh BĐBP triển khai phát động sáng tác về đề tài biên giới và BĐBP trong phạm vi toàn quốc và tổ chức trao giải, công diễn trang trọng. Các cuộc vận động đều nhận được sự tham gia hưởng ứng của đông đảo nhạc sĩ trên khắp mọi miền đất nước, thu nhận hàng trăm tác phẩm ở nhiều thể loại: Giao hưởng thính phòng, romantic, hành khúc... Không chỉ nhận được sự quý trọng, yêu mến của nhạc sĩ cả nước mà lực lượng BĐBP cũng đã tuyển dụng, đào tạo được một đội ngũ tác giả âm nhạc hùng hậu. Trong thời kỳ chiến tranh có các nhạc sĩ Trần Danh, Dương Nhâm, Hoàng Long, Bảo Chung... Thế hệ kế tiếp có sự góp mặt của các nhạc sĩ Vũ Hiệp Bình, Xuân Nhật, Vũ Đức Tạo, Vũ Tuấn Hội... và hiện còn công tác có nhạc sĩ Nguyễn Tuấn Anh, Nguyễn Xuân Đại, Lê Đức Trí, Nguyễn Hải Nam, Vũ Huyền Ngọc, Nguyễn Minh Hiếu cùng nhiều nhạc sĩ khác là hội viên hội nhạc sĩ, âm nhạc địa phương đang công tác tại ban chỉ huy BĐBP các tỉnh, thành phố.

Để các tác phẩm có sức sống và lan tỏa khắp nẻo biên cương, lực lượng BĐBP đã phát huy tối đa công năng của các thiết chế văn hóa tại các đơn vị cơ sở trong việc thụ hưởng và sáng tạo tác phẩm âm nhạc, tạo sức lan tỏa cho những giai điệu truyền cảm hứng và niềm tự hào tới mỗi quân nhân, có sự tương tác giữa các nhạc sĩ, nghệ sĩ và khán, thính giả. Quán triệt sự chỉ đạo của cấp trên, những năm qua, Đoàn Văn công BĐBP đã luôn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao; thường xuyên hướng về cơ sở, xây dựng chương trình biểu diễn nghệ thuật phục vụ đồng bào, đồng chí ở khu vực biên giới... góp phần nâng cao mức hưởng thụ văn hóa, tăng cường tình đoàn kết quân dân, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và giữ gìn, phát triển văn hóa trong cộng đồng các dân tộc.

Đặc biệt, cùng với hoạt động biểu diễn, các nhạc sĩ, biên đạo của Đoàn cũng đã nỗ lực sưu tầm, phục dựng và phát triển những làn điệu dân ca, dân vũ của các dân tộc thiểu số. Qua đó, xây dựng được hàng trăm ca khúc, tác phẩm múa, hòa tấu nhạc cụ dân tộc mang âm sắc độc đáo của đồng bào các dân tộc nơi biên giới, làm phong phú hơn chương trình biểu diễn của Đoàn. Đại tá, Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Tuấn Anh, Đoàn trưởng Đoàn Văn công BĐBP cho biết thêm: “Chúng tôi cũng đã hướng dẫn, phát huy tốt vai trò của 30 đội tuyên truyền văn hóa và hơn 400 tổ tuyên truyền văn hóa tại các tỉnh, thành phố biên giới. Bằng trách nhiệm và sự say mê nghệ thuật, các anh chị em đã tạo ra nhiều mô hình, chương trình hay nhằm chuyển tải những ca khúc truyền thống cũng như các sáng tác mới đến với đồng bào, đồng chí, lan tỏa những giá trị tình cảm, tinh thần mà các thế hệ nhạc sĩ đã gửi gắm tới biên cương. Họ đã góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng và phát triển văn hóa, củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Quân đội và BĐBP”.

Một trong những hoạt động mang lại hiệu quả trong việc lan tỏa các ca khúc về biên giới và BĐBP là các kỳ hội diễn đội tuyên truyền văn hóa tuyến biên giới, biển, đảo. Đây là hoạt động nằm trong chương trình phối hợp giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với Bộ tư lệnh BĐBP về việc “Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và gia đình trên các tuyến biên giới, biển, đảo”, tạo cao trào hoạt động văn hóa-văn nghệ chào mừng kỷ niệm các ngày lễ lớn và các dịp kỷ niệm trọng đại.

Với sự tham gia của các đội tuyên truyền văn hóa đến từ các tỉnh, thành phố biên giới, biển, đảo, các kỳ hội diễn đã trở thành một bức tranh nghệ thuật liên hoàn đa sắc, đa thanh. Ở đó, dấu ấn của sự đầu tư, nỗ lực để đạt tới sự nhuần nhuyễn, chuyên nghiệp đã kết hợp thành công với tinh thần hướng về cơ sở. Sau các hội diễn, các đơn vị sẽ tổ chức lưu diễn tại những bản làng để làm phong phú thêm đời sống văn hóa-tinh thần của đồng chí, đồng bào nơi biên giới. Đó cũng là “bệ phóng” để các ca khúc về biên giới và BĐBP bay cao, bay xa, có đời sống và giá trị mới ở chính những nơi tạo ra nguồn cảm hứng sáng tác nên tác phẩm đó.

ĐẶNG TUỆ LÂM