Bước ra từ Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (cơ sở 2) tại số 216 Trần Quang Khải, phường Hoàn Kiếm, TP Hà Nội, bà Nataliia Ushenko (60 tuổi, du khách người Nga) có chút tiếc nuối bởi Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (cơ sở 1) tại số 1 Tràng Tiền hiện đang tạm dừng hoạt động để sửa chữa. Bà chia sẻ rằng nhiều năm trước từng tới cơ sở này để tìm hiểu về lịch sử Việt Nam, nay trở lại, bà muốn tìm hiểu kỹ hơn về công trình kiến trúc của tòa nhà.
"Tôi còn nhớ cảm giác đi qua hàng hiên rồi bước vào sảnh bát giác, phía trên là mái ngói cao với nhiều lớp mái xếp lên nhau. Các phòng trưng bày đưa tôi đi qua các giai đoạn lịch sử của Việt Nam. Tòa nhà khiến tôi tò mò về cách một bảo tàng được xây dựng với phong cách kiến trúc đa chức năng", bà Nataliia Ushenko nói.
    |
 |
Khối sảnh bát giác với hệ mái nhiều lớp của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Ảnh: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
|
Tòa nhà Bảo tàng Lịch sử Quốc gia là một tác phẩm kiến trúc do hai kiến trúc sư (KTS) Ernest Hébrard và Charles Batteur thiết kế, hoàn thành vào năm 1932. Ban đầu, nơi đây là Bảo tàng Louis Finot thuộc Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp. Từ tên gọi đó mà người dân Hà Nội thường gọi Bảo tàng là "nhà Bác cổ".
Công trình có sự kết hợp đa tầng văn hóa, gồm: Khối sảnh bát giác cùng hệ dầm đỡ mái cách điệu mang phong cách kiến trúc phương Đông, hòa cùng bóng dáng đình làng Việt Nam đậm nét qua hệ "mái chồng mái" vươn xòe rộng và những đường bờ mái uốn cong vút nhẹ nhàng. Bước qua lối vào là sảnh bát giác nằm dưới phần mái cao nhất của tòa nhà. Từ sảnh, khách có thể đi vào các khu trưng bày ở hai phía; phía sau là dãy phòng chính kéo dài vào sâu trong công trình. Phía dưới khu trưng bày là một tầng trệt được dùng làm kho và khu vực phục chế hiện vật, đồng thời đóng vai trò như một khoảng đệm ngăn hơi ẩm từ lòng đất bốc lên. Thiết kế này cho thấy, ngay từ khi khởi công, công trình đã được tính toán kỹ lưỡng cho những yêu cầu đặc thù của một bảo tàng hiện đại.
Nhìn từ sân, mái sảnh chính xếp 3 lớp, mái các dãy trưng bày xếp hai lớp. Giữa hai lớp mái của khu trưng bày có khe hở để gió và hơi nóng thoát ra. Phần mái dưới đua rộng giúp che nắng, hạn chế mưa hắt vào các ô cửa. Hệ thống cửa sổ rộng cùng những ô cửa trên cao giúp đưa ánh sáng tự nhiên vào bên trong.
Theo KTS Vũ Hiệp, giảng viên Khoa Công trình và Môi trường, Trường Đại học Giao thông Vận tải: "Có thể nói giá trị của công trình nằm ở sự kết hợp giữa kiến trúc phương Tây với kiến trúc phương Đông. Không gian của Bảo tàng được sắp xếp theo phong cách phương Tây, còn hình thức kiến trúc lại mang dấu ấn Việt Nam. Các yếu tố ấy được kết hợp và điều chỉnh cho phù hợp với khí hậu Việt Nam, tạo nên nét riêng của công trình".
Gần một thế kỷ tồn tại, "nhà Bác cổ" đã trở thành một phần ký ức đô thị của Hà Nội, nơi lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị về lịch sử Việt Nam. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, Bảo tàng đã đưa những giá trị lịch sử và kiến trúc ấy đến gần hơn với công chúng. Tour “Kiến trúc Pháp trong lòng Hà Nội” khai thác tòa nhà ở góc độ kiến trúc, kết nối với Nhà hát Lớn Hà Nội và Bắc Bộ Phủ (nay là trụ sở làm việc Cơ quan Chủ tịch nước). Tiếp nối, tour “Bác cổ-Mùa hoa gạo” tiếp tục khai thác kiến trúc của Bảo tàng. Trong đó, du khách được tìm hiểu về những chi tiết, hoa văn kiến trúc của công trình mang phong cách Đông Dương.
Từ cuối năm 2025 đến nay, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (cơ sở 1) ở Tràng Tiền được tiến hành đại tu. Dự án tập trung vào việc trùng tu kiến trúc, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, đổi mới nội thất và hệ thống thiết bị trưng bày, cải tạo cảnh quan không gian ngoài trời. Đợt nâng cấp toàn diện này hướng tới mục tiêu tối ưu hóa việc bảo quản hiện vật, gia tăng trải nghiệm cho du khách và bảo tồn trọn vẹn giá trị di sản của tòa nhà.
QUẢNG AN