Ấn vàng được đúc vào năm 1823 từ đời Minh Mạng (1820 - 1841) bằng chất liệu vàng ròng, nặng 10,78kg. Mặt ấn hình vuông, quai là hình rồng năm móng trong tư thế uy nghi, mặt dưới khắc 4 chữ triện “Hoàng đế chi bảo”. Trên thân ấn còn ghi rõ thời điểm chế tác cùng trọng lượng. Điều này phản ánh sự chuẩn xác và nghiêm cẩn trong việc tạo tác một ấn tín quan trọng của triều đình bấy giờ.
Theo "Đại Nam thực lục" do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, ấn báu của triều đình là khí cụ đặc biệt quan trọng, dùng để ban bố mệnh lệnh của nhà vua. Trong đó, ấn Hoàng đế chi bảo được sử dụng trong những sự kiện trọng đại của quốc gia như khánh tiết ban ơn, đại xá thiên hạ, ban cáo dụ, tuần thú các địa phương, cử hành các điển lễ long trọng và ban sắc, thư cho ngoại quốc. Trên các đạo chiếu, dụ, cáo ban ra được đóng dấu chính là sự khẳng định sự tín thực để hiệu lệnh ban bố được thực hiện. Vì vậy mỗi khi nhà vua xuất cung, ấn thường được mang theo để sử dụng khi cần thiết.
Từ thời Vua Minh Mạng đến Vua Bảo Đại, chiếc kim ấn được lưu truyền như một bảo vật truyền quốc. Trải qua thời gian, việc sử dụng ấn Hoàng đế chi bảo có ít nhiều thay đổi, nhưng vẫn luôn giữ vai trò quan trọng đối với vương triều Nguyễn. Đặc biệt, kim bảo này còn có một sứ mệnh lớn khi được chọn là vật tượng trưng trong việc chuyển giao lịch sử. Ngày 30-8-1945, tại lễ thoái vị của Vua Bảo Đại ở Ngọ Môn (Huế), ấn vàng Hoàng đế chi bảo cùng thanh bảo kiếm được trao lại cho chính quyền cách mạng.
    |
 |
Bảo vật quốc gia ấn vàng Hoàng đế chi bảo được trưng bày tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng, tỉnh Bắc Ninh.
|
Sau dấu mốc lịch sử ấy, chiếc ấn có hành trình lưu lạc nhiều năm trên đất Pháp trước khi được hồi hương trở về Việt Nam và được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2024. Giá trị của ấn vàng này ngoài là tín vật hoàng gia còn là chứng tích quan trọng phản ánh một giai đoạn lịch sử của dân tộc, chuyển giao từ thời kỳ quân chủ phong kiến sang thời kỳ độc lập, tự do và xây dựng chế độ mới.
Hiện nay, Bảo vật quốc gia ấn vàng Hoàng đế chi bảo đang được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng (tỉnh Bắc Ninh). Sau khi hồi hương, bảo vật được đặt trong không gian trưng bày riêng, bảo đảm điều kiện an ninh và an toàn nghiêm ngặt. Chiếc ấn được bảo quản trong tủ kính chuyên dụng, đặt trên một giá đỡ phù hợp với không gian trưng bày, đồng thời được đầu tư hệ thống chiếu sáng để khách tham quan có thể quan sát rõ những chi tiết tinh xảo trên hiện vật.
Ông Nguyễn Thế Hồng, Giám đốc Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng cho biết: Công tác bảo quản hiện nay tập trung chủ yếu vào việc bảo đảm an toàn tuyệt đối và gìn giữ nguyên trạng của hiện vật. Sắp tới, khi Bảo tàng hoàn thiện hệ thống trưng bày, sẽ mở cửa rộng rãi đón người dân và du khách tham quan. Chúng tôi sẽ đầu tư thêm các công tác trưng bày, thuyết minh và tổ chức các hoạt động trải nghiệm, để người xem có thể tiếp cận lịch sử một cách trực quan. Hy vọng, khi được chiêm ngưỡng trực tiếp bảo vật, công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, sẽ hiểu hơn về giá trị lịch sử của chiếc ấn cũng như câu chuyện về một giai đoạn quan trọng của dân tộc. Đó cũng là cách để Bảo vật quốc gia không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa đến với cộng đồng.
Bài và ảnh: QUẢNG AN