Giai điệu tự hào từ thành phố mang tên Người

Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Tạ Minh Tâm (nguyên Phó giám đốc Nhạc viện TP Hồ Chí Minh), một trong những nghệ sĩ thể hiện thành công ca khúc “Tiếng hát từ thành phố mang tên Người” chia sẻ rằng: "Lần đầu tiên tôi được nghe bài hát trên sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam ngày 30-4-1975, lập tức bị thu hút bởi giai điệu bay bổng, lời ca thật hay và đẹp. Khi ấy tôi mới là cậu thiếu niên 15 tuổi, đã say sưa tập luyện bài hát và biểu diễn trong các hoạt động văn nghệ quần chúng ở quê nhà Long Xuyên, An Giang". 

Tuy nhiên, dấu mốc thực sự trong hành trình gắn bó với ca khúc này của Tạ Minh Tâm lại đến với ông hai năm sau, cũng là dấu mốc quan trọng trong cuộc đời nghệ thuật của ông lại là vào hai năm sau đó, khi “Tiếng hát từ thành phố mang tên Người” là bài hát ông chọn biểu diễn để thi vào Nhạc viện TP Hồ Chí Minh. Sau này, đây cũng chính là ca khúc góp phần làm nên thành công, tên tuổi của nghệ sĩ Tạ Minh Tâm. Với ông, đây không chỉ là một nhạc phẩm hay mà còn gắn liền với những thời khắc quan trọng trong tiến trình phát triển của TP Hồ Chí Minh mà ông là người may mắn được chứng kiến, nghe và thể hiện ca khúc ấy cùng thành phố suốt nửa thế kỷ qua.

Nhạc sĩ Cao Việt Bách.

Việc ca khúc ra đời trước khi TP Hồ Chí Minh chính thức mang tên Bác khiến nhiều người liên tưởng đến những "dự cảm nghệ thuật" đặc biệt trong lịch sử âm nhạc Việt Nam. Nhạc sĩ Văn Cao từng sáng tác "Tiến về Hà Nội" trước ngày Thủ đô giải phóng; ông cũng viết về Hải quân và Không quân nhân dân Việt Nam trước khi hai lực lượng này chính thức ra đời. Ở "Tiếng hát từ thành phố mang tên Người", nhạc sĩ Cao Việt Bách cũng có một sự gặp gỡ thú vị như vậy.

Trở lại với nhạc sĩ Cao Việt Bách, ông từng chia sẻ rằng mình bắt đầu viết “Tiếng hát từ thành phố mang tên Người” vào khoảng tháng 3-1975. Đúng ngày 30-4-1975, bài hát được vang lên lần đầu trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam. Lần thứ hai ca khúc vang lên trong niềm hân hoan và tự hào của đông đảo công chúng cả nước là vào ngày 2-7-1976 khi TP Sài Gòn-Gia Định chính thức được mang tên là TP Hồ Chí Minh. 

Trong niềm vui đất nước thống nhất, non sông thu về một mối, nhiều nhạc sĩ đã thăng hoa sáng tạo những ca khúc đi cùng năm tháng. Trong cảm xúc thiêng liêng ấy, hình ảnh Bác Hồ kính yêu càng trở nên gần gũi trong trái tim mỗi người dân Việt Nam. "Tiếng hát từ thành phố mang tên Người" cũng ra đời từ nguồn cảm xúc đặc biệt ấy. Điều đáng nói là bài hát ra đời khi Sài Gòn chưa giải phóng. Tác giả đã từng kể rằng khi đó ông đang công tác ở Đài Tiếng nói Việt Nam, mỗi khi nghe được tin thắng trận của quân ta gửi về, nay giải phóng Tây Nguyên, mai Phan Thiết... dự cảm về ngày chiến thắng không xa khiến trong ông rạo rực hứng khởi và cảm xúc dâng trào thúc giục ông sáng tác để mừng ngày quân dân ta chiến thắng.

Khi sáng tác bài hát này, hình ảnh đầu tiên hiện lên trong hình dung của nhạc sĩ Cao Việt Bách là hình ảnh Bác Hồ rời Bến Nhà Rồng và hành trình tìm đường cứu nước của Người. Rồi ước mong sao Bác Hồ có mặt trong ngày vui non sông liền một dải. Bởi vậy, ca từ như tâm sự da diết: “Từ thành phố này Người đã ra đi/ Bao năm ước mong đón Bác trở về”.

Người nhạc sĩ đã lớn lên với những ký ức về Bác Hồ qua các câu chuyện kể của bố, sau này ông cũng nhiều lần được gặp Bác Hồ. Hồi ức và những câu chuyện về Bác đã in sâu trong tâm trí của nhạc sĩ Cao Việt Bách. Cả cuộc đời hy sinh hết thảy cho cách mạng nhưng Người chưa kịp chứng kiến ngày toàn thắng. Trong những giờ phút ấy, người đầu tiên mà nhạc sĩ cũng như người dân Việt Nam nhớ tới chính là Bác Hồ. Trong thâm tâm nhạc sĩ, Bác như vẫn luôn ở cạnh bên đồng hành với quân và dân ta trong mỗi bước đường và trong thời khắc thiêng liêng của dân tộc. Bởi vậy, bài hát không chỉ là bài ca chiến thắng mà còn chứa chan tình cảm của tác giả về những ký ức, sự trân trọng, biết ơn đối với Bác Hồ. 

Nhưng điều đặc biệt hơn ở bài hát này là trong phần điệp khúc tác giả đã hai lần nhắc đến “Thành phố Hồ Chí Minh”. 

Thực ra, khi sáng tác, nhạc sĩ Cao Việt Bách không hề biết trước rằng hơn một năm sau đó, thành phố này sẽ được mang tên là TP Hồ Chí Minh. Ông từng chia sẻ rằng, sở dĩ trong bài nhắc tới tên TP Hồ Chí Minh là bởi có lần ông đọc được nhà thơ Tố Hữu gọi Sài Gòn là TP Hồ Chí Minh. Điều đó khiến ông ấn tượng, cộng hưởng với tình cảm sâu sắc của mình cũng như người dân Việt Nam dành cho Bác, ông đã viết ra những ca từ hào hùng mà đầy tha thiết ấy:

      Thành phố Hồ Chí Minh ngời ngời rực sáng tương lai

      Trong mỗi trái tim, trong mỗi ước mơ

      Trong mỗi cuộc đời ta luôn có Bác

      Lời Bác thiết tha dìu dắt chúng ta

      Sáng mãi tên Người. Thành phố Hồ Chí Minh 

Ca khúc mở đầu bằng giai điệu vút cao mang âm hưởng hào hùng lại như lời tự sự, rồi kết thúc bằng giai điệu và lời ca hào sảng, sôi nổi, hùng tráng. “Tiếng hát từ thành phố mang tên Người” như nhạc sĩ Nguyễn Đình San từng nhận xét là một ca khúc ngắn gọn, có bố cục chặt chẽ, hợp lý. Tuy ngắn và dung dị nhưng nghe rất bề thế bởi tác giả có tư duy khí nhạc trong sáng tác, tạo được những quãng giai điệu mới lạ, nghe thú vị, phong phú màu âm. Vì thế mà tác phẩm có thể được trình diễn ở rất nhiều hình thức, đều đem lại hiệu quả cao.

Trong suốt nửa thế kỷ qua, bài hát đã được các thế hệ ca sĩ thể hiện, góp phần làm nên tên tuổi nhiều nghệ sĩ. Để lại nhiều ấn tượng có thể kể đến như: Nghệ sĩ Ưu tú Kiều Hưng, NSND Tạ Minh Tâm, Nghệ sĩ Ưu tú Đăng Dương, Trọng Tấn... Kể từ những lần hát trên sân khấu quần chúng ở quê, trong phòng thi vào nhạc viện... đến nay, NSND Tạ Minh Tâm không nhớ đã hát bao nhiêu lần ca khúc “Tiếng hát từ thành phố mang tên Người”, nhưng lần nào trong ông cũng trào dâng cảm xúc đặc biệt. Người nghệ sĩ bồi hồi mỗi khi nhắc đến ca khúc: "Tình cảm với bài hát và sự yêu mến của khán giả khiến tôi vô cùng hạnh phúc, tự hào nhưng cũng càng cảm thấy vinh dự, trách nhiệm lớn lao của người nghệ sĩ khi thể hiện bài hát ý nghĩa này".

Suốt những năm qua, đặc biệt trong những dịp kỷ niệm, ngày lễ lớn của đất nước, giai điệu và ca từ của bài hát “Tiếng hát từ thành phố mang tên Người” vang lên trong niềm tự hào, xúc động của công chúng đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống âm nhạc Việt Nam. 50 năm TP Hồ Chí Minh mang tên Bác, từ một thành phố mới giải phóng, hôm nay đã trở thành một đô thị trẻ năng động và phát triển. Còn “Tiếng hát từ thành phố mang tên Người” đã, đang và vẫn sẽ là giai điệu tự hào, gợi bao xúc cảm mỗi lần vang lên, gắn liền với tên gọi và sự biết ơn, trân trọng của người Việt Nam đối với Bác Hồ kính yêu. 

DƯƠNG THU