Đại tá, nhà văn PHẠM VĂN TRƯỜNG, Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Quân đội nhân dân:
Sáng tác, xuất bản có trách nhiệm
    |
 |
| Đại tá, nhà văn Phạm Văn Trường. |
Trong thời đại số, để xây dựng nền văn học hiện đại, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực, hiệu quả. Mục đích xây dựng nền văn học cần gắn với thực tiễn chuẩn giá trị chân, thiện, mỹ, phản ánh trung thực đời sống, đồng thời góp phần bồi đắp nhân cách con người trong bối cảnh mới.
Để hình thành những tác phẩm văn học có giá trị, cần đồng thời tạo dựng môi trường sáng tác thuận lợi cho nhà văn và đầu tư có chiều sâu cho hoạt động xuất bản. Quy trình xuất bản phải được thực hiện chặt chẽ ở từng khâu nhằm sàng lọc bản thảo, loại bỏ các sản phẩm thiếu giá trị hoặc lệch chuẩn, qua đó bảo đảm chất lượng nội dung và tính nhân văn của tác phẩm.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của phê bình văn học như một “bộ lọc” định hướng thẩm mỹ, hỗ trợ nâng cao chất lượng sáng tác. Việc ứng dụng công nghệ và phát triển các nền tảng số giúp văn học mở rộng không gian tiếp cận bạn đọc, song vẫn phải duy trì chiều sâu tư tưởng, tránh chạy theo thị hiếu nhất thời. Chỉ khi kết hợp hài hòa các yếu tố này, hoạt động xuất bản mới đáp ứng được yêu cầu của thời đại.
Tổ chức sáng tác có trách nhiệm trên cơ sở người nghệ sĩ đặt ý thức sáng tác vì con người, vì xã hội lên hàng đầu. Tránh xây dựng hình tượng nghệ thuật phản cảm, chạy theo thị hiếu tầm thường, gây hoang mang, bức xúc cho người đọc. Bản thảo văn học thật sự chất lượng phải viết bằng trái tim ấm nóng, nhiệt huyết tràn đầy và một khối óc tỉnh táo, khách quan, mang tính xây dựng, thượng tôn pháp luật của người nghệ sĩ. Tổ chức trao giải cho các tác phẩm văn học cần thẩm định kỹ lưỡng, đánh giá khách quan, công bằng. Tiếp đó, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của bạn đọc trong việc nhận diện, đấu tranh, loại bỏ sản phẩm, thông tin độc hại, xuyên tạc trong xuất bản sách văn học.
Bên cạnh đó, phát triển văn hóa đọc có chọn lọc là điều cốt yếu. Bạn đọc cần được khuyến khích tư duy phản biện và sàng lọc thông tin, từ đó hình thành năng lực thẩm mỹ vững vàng và chủ động tiếp nhận giá trị văn học. Như vậy sẽ giúp cho các tác phẩm văn học hay, giá trị thấm sâu và lan tỏa trong đời sống tinh thần của cộng đồng.
------------
Nhà văn PHẠM VÂN ANH: Vững niềm tin để thắp sáng niềm tin
Nhà văn Thạch Lam từng nói: “Công việc của nhà văn là phát hiện ra cái đẹp ở chỗ không ai ngờ tới, tìm ra cái đẹp kín đáo và che lấp của sự vật, để cho người đọc bài học trông nhìn và thưởng thức”.
Nhà văn là những người có trình độ hiểu biết, có tài năng chuyên biệt và sự nhạy cảm lớn. Nếu nhà văn nhận thức rõ vai trò trong quy luật phát triển của đất nước, tiếp nhận định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng rồi dấn thân, tự nguyện đồng hành, “đồng sáng tạo” với Đảng, với dân tộc thì chắc chắn sẽ có được những sáng tạo “đi cùng thời đại”, “mang hơi thở của thời đại”, có tính thẩm mỹ cao, giá trị nghệ thuật lớn, đề cao lợi ích quốc gia, phù hợp với hệ tư tưởng, chuẩn mực văn hóa và lịch sử dân tộc.
Thế nên, để có một xã hội lành mạnh, khi cầm bút, mỗi nhà văn viết những điều mình trân trọng, những giá trị mà mình muốn tôn vinh, bảo vệ và lên tiếng phản biện, đấu tranh với cái xấu, cái ác, khơi gợi lòng nhân ái, niềm tin, hy vọng... thay vì lợi dụng danh nghĩa để đưa ra các ý kiến, quan điểm trái chiều; phủ nhận giá trị lịch sử, thành quả cách mạng; bôi nhọ lãnh tụ, kích động, gây chia rẽ nội bộ hoặc có những phát ngôn phản cảm, đăng tải những sáng tác dung tục, phản văn hóa trên mạng xã hội...
Để đạt được giá trị đó, nhà văn cần hiểu thấu đáo về thời đại, về đời sống chính trị-xã hội mà mình đã và đang trải qua. Thông qua trang viết và sự linh hoạt của ngôn ngữ, thi pháp mới lạ để phản ánh hiện thực đa chiều, phân tích nhiều chiều kích không gian, thời gian, những tư tưởng nhân sinh, sự giác ngộ và thậm chí là những góc khuất thầm lặng, những ý niệm phái sinh... trong tâm hồn con người.
Đó cũng là cách nâng cao trách nhiệm xã hội của nhà văn, đặc biệt là trong vấn đề phát ngôn và làm gương trong xã hội. Các cơ quan chức năng cần quan tâm, tôn trọng, bảo đảm quyền sáng tạo, tạo điều kiện thuận lợi nhằm phát huy tính độc lập. Cần đổi mới về nguồn lực, mở rộng về không gian, định hướng trong tư duy, thẩm mỹ... để phát huy thế mạnh của lĩnh vực mang tính đặc thù này.
------------
Cô giáo NGUYỄN THỊ DẬU, Trường THPT Thượng Cát, TP Hà Nội: Người truyền lửa phải rực lửa
Qua nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy, tôi thấy rằng, khi tiếp cận với “văn học đen”, bạn đọc trẻ dễ rơi vào hai trạng thái: Hoặc chai lỳ cảm xúc, hoặc ngộ nhận. Có em nhìn đời bằng con mắt hoài nghi cực đoan; có em lại vô thức coi những hành vi lệch chuẩn là “bình thường hóa”. Nguy hiểm hơn, các em có thể bị cuốn vào một thứ mỹ học lệch lạc, nơi cái đen tối được tô vẽ như một vẻ đẹp.
Những biểu hiện ấy như nước ngấm vào đất. Các em sẽ chểnh mảng học tập, thiếu động lực, ý chí, sống cô lập, ngại giao tiếp. Đây là những biểu hiện không tốt cho định hình nhân cách. Với vai trò là người truyền lửa, các giáo viên ngữ văn chúng tôi giúp các em có năng lực đọc-hiểu, biết phân biệt giữa phản ánh và cổ xúy, giữa nghệ thuật chân chính và sự khai thác cảm xúc rẻ tiền.
Khi lên lớp, tôi bám sát mục tiêu giáo dục, hướng học sinh tới hình thành năng lực, xây dựng phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam thời đại mới: Yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm. Tôi chú ý phát hiện và uốn nắn kịp thời những biểu hiện lệch chuẩn của các em; kiểm soát chặt chẽ không cho tác phẩm phản động, dung tục len lỏi vào lớp học.
Tôi có kinh nghiệm là dùng chính đặc trưng của văn chương để khơi dậy, dẫn dắt các em. Giúp các em rung động trước cái hay, cái đẹp của những tác phẩm văn học đích thực trong chương trình. Tôi liên hệ, phản biện những luận điểm sai trái có tính chống phá xuất hiện trong những cuốn sách, ấn phẩm xấu độc để định hướng học sinh biết nhận thức đúng-sai. Từ đó giúp học sinh biết nhận diện và trân trọng những giá trị cốt lõi của dân tộc, xây dựng bản lĩnh văn hóa vững vàng trong thời đại toàn cầu hóa phức tạp như ngày nay. Tôi luôn xác định rèn đạo đức, ứng xử văn hóa và hòa nhã, tôn trọng các em. Khi các em biết rung động trước cái đẹp cả trong văn học và ngoài đời thì sẽ tự có “kháng thể” trước cái lệch lạc.
------------
HOÀNG BÍCH THỦY, sinh viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Không cuốn theo những làn gió độc
|
 |
| Sinh viên Hoàng Bích Thủy. |
Ngày nay, sinh viên và giới trẻ chúng tôi sống không thể thiếu không gian mạng và mạng xã hội. Ở đó có vô vàn thông tin tốt, xấu, thật giả lẫn lộn gây tò mò muốn nghe và xem. Ở đó, các bạn trẻ hình thành các nhóm chia sẻ thông tin, cái độc hại lan rất nhanh. Nhiều sinh viên không tự chủ được đã bị cuốn vào vòng xoáy, mất bản lĩnh, ảnh hưởng việc học hành.
Là một sinh viên ngành ngữ văn, tôi hiểu rằng, điều cần thiết nhất là phải tự rèn để có đủ bản lĩnh, không bị cuốn theo những làn gió độc. Tôi xây dựng cho mình một “la bàn giá trị”. Khi đã có những điểm tựa rõ ràng về cái đúng, cái đẹp, về nhân ái và trách nhiệm thì dù gặp những trang viết u tối vẫn giữ được tỉnh táo, không lệch chuẩn.
Tiếp đến là rèn năng lực đọc có ý thức để hiểu tác giả đang làm gì với câu chuyện đó. Một tác phẩm đi vào cái ác để cảnh báo khác hẳn với việc khai thác cái ác để tạo ra tâm hồn u tối. Khi nhận ra ranh giới của sự khác biệt trong các tác phẩm văn học thì tôi không bị hấp dẫn bởi những dòng thông tin và cảm xúc tò mò bản năng.
Tôi thường chọn bạn đọc cùng hoặc trao đổi với thầy cô, tham gia những không gian thảo luận nghiêm túc. Khi có đối thoại, nhận thức của mình sẽ được điều chỉnh kịp thời, thay vì âm thầm tích tụ. Cùng với đó, tôi chủ động tìm đến những tác phẩm có giá trị bền vững, nơi con người được soi sáng trong gian khó. Những trải nghiệm thẩm mỹ tích cực này sẽ cho tôi tinh thần nuôi dưỡng nội lực để có “kháng thể” trước các xu hướng lệch chuẩn.
Tôi nghĩ, khi còn giữ được sự tỉnh táo, lòng tự trọng và khát vọng sống đẹp, thì ngay cả khi đi qua những vùng tối của chữ nghĩa, người trẻ vẫn có thể bước ra với một nhận thức sâu sắc hơn, chứ không phải một tâm hồn bị kéo lệch.
MẠNH THẮNG (ghi)