Trong bộ tài liệu an ninh quốc gia mới này, Lầu Năm Góc đã thẳng thừng tuyên bố: “Chúng ta từ bỏ những chiến lược hoành tráng nhưng rỗng tuếch của quá khứ, tách rời nhu cầu thực của người Mỹ. Chúng ta không trộn lẫn lợi ích của Mỹ với lợi ích của toàn thế giới và không coi rằng mọi vấn đề toàn cầu đều là vấn đề của chúng ta. Chúng ta không áp đặt lối sống của mình bằng vũ lực. Chúng ta tập trung vào những mối đe dọa cụ thể, có thật đối với an ninh, tự do và thịnh vượng của người Mỹ. Một số mối đe dọa, chẳng hạn đối với lãnh thổ của chúng ta, là trực tiếp và hiển nhiên...”.
Nhưng quy luật của muôn đời là “không dưng ai dễ cầm tàn che cho”. Lầu Năm Góc cũng đưa ra nhận định rõ ràng về các đồng minh vốn vẫn được coi là thân cận nhất của mình: Ở châu Âu, nơi trước đây ông Donald Trump (trong nhiệm kỳ thứ nhất) đã buộc các đồng minh NATO tăng chi tiêu quốc phòng, chính quyền tiền nhiệm (của ông Joe Biden) lại để “lục địa cũ” quay trở lại tâm thế ỷ lại...
Xuất phát từ quan điểm đó, Lầu Năm Góc đã nhấn mạnh vào chủ trương hành xử nhất quán sắp tới đối với NATO nói riêng và các loại đồng minh khác trên thế giới nói chung: “Trong khuôn khổ chiến lược “nước Mỹ trên hết”, chúng ta cần đồng minh, nhưng không phải như kẻ ăn bám mà là những chủ thể độc lập. Khi chúng ta tập trung bảo vệ lãnh thổ và răn đe Trung Quốc, chính các đồng minh phải gánh việc đối phó các mối đe dọa khác-vì lợi ích của họ”. Và vì thế, “ở châu Âu và các khu vực khác, họ phải giữ vai trò “đầu tàu” trong việc giải quyết vấn đề của mình, nhận từ chúng ta sự hỗ trợ hạn chế nhưng mang tính quyết định...".
Đương kim Tổng thống Mỹ đã công khai tuyên bố phương châm hành xử như người đứng cao hơn mọi sự vì chỉ dựa vào các tiêu chí đạo đức cá nhân tự mình nhận thức được chứ không tuân thủ theo thông lệ của lề thói quốc tế phổ biến. Ngay cả đối với NATO, ông cũng không hề có chút kiêng dè nào khi đụng chạm tới những vấn đề mà ông coi là thiết thân của nước Mỹ. Ông đã sử dụng Diễn đàn Davos hồi trung tuần tháng 1 cho các tuyên bố đơn phương, áp đặt chương trình nghị sự của riêng mình mà không hề tính đến việc thảo luận hay thỏa hiệp với bất kỳ ai. Tại Thụy Sĩ, Tổng thống Mỹ hoàn toàn không có ý định tham gia bất kỳ cuộc đối thoại nào. Đơn giản là ông đã chỉ muốn giải thích cho tất cả mọi người biết họ phải làm gì và khi nào phải làm theo lệnh của ông (!). Tình hình xung quanh Greenland đã trở thành một ví dụ rõ ràng cho sự yếu kém của lập trường chung toàn châu Âu. Châu Âu thể hiện không muốn từ bỏ hòn đảo này nhưng lại không đưa ra bất kỳ bước đi thực chất nào nhằm bảo vệ lợi ích của chính mình. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ đã thẳng thừng tuyên bố rằng sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nước Mỹ đã trao cho Đan Mạch Greenland và ông ca thán: “Làm như thế từ phía chúng tôi thật là ngốc nghếch!”.
Không có gì khó hiểu là cách hành xử quan phương và nhiều phần "ông lớn" như thế của Tổng thống Donald Trump đã khiến không ít nhà lãnh đạo châu Âu cảm thấy nóng mặt. Đâu đó đã vang lên những lời kêu gọi “thoát Mỹ” từ phía các chính trị gia châu Âu muốn tỏ ra mình là những quốc gia thực sự độc lập chứ không phải là những chư hầu đời mới của Washington. Đến mức Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã phải cay đắng thốt lên rằng: Washington nên đối xử với các đồng minh châu Âu như các đối tác chứ không phải như những cấp dưới!
Liên minh châu Âu (EU) đã quyết định đến năm 2035 tăng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% tổng sản phẩm nội địa (GDP) của mỗi quốc gia thành viên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, lực bất tòng tâm, ngay cả Tổng thư ký NATO Mark Rutte trong cuộc trao đổi với tờ nhật báo Hà Lan Het Financieele Dagblad, cũng đã khẳng định rằng, châu Âu không thể tự bảo vệ mình. Khi phát biểu trước Ủy ban Quốc phòng của Nghị viện châu Âu ngày 27-1, ông Rutte cũng thừa nhận: Châu Âu không thể tự bảo đảm an ninh của mình nếu thiếu “chiếc ô hạt nhân” của Mỹ. Washington đã từng "hào phóng" giúp châu Âu phần lớn gánh nặng tài chính trong câu chuyện này. Tuy nhiên, thời kỳ “thoải mái” đó đã kết thúc.
Tự mình khó trụ. Hơn ai hết, Tổng thư ký NATO hiểu rõ thế yếu của tổ chức mà ông đang có trọng trách phải là người lãnh đạo. Có lẽ hiếm khi chính trường quốc tế lại phải chứng kiến những sự ve vuốt lộ liễu và hạ mình hết cỡ như kiểu ông Rutte khi nói về Tổng thống Mỹ. Theo tờ Financial Times, sau Hội nghị thượng đỉnh NATO tháng 6-2025 tại The Hague (Hà Lan), ông Rutte từng gọi Tổng thống Donald Trump là "ông bô" (daddy).
HỒNG THANH QUANG