Ngày đặc biệt trên những trang báo

Những hàng tít lớn, những bài xã luận, những bức ảnh đen trắng in trên nền giấy đã ngả màu không chỉ phản ánh sự kiện mà còn lưu giữ nhịp đập của cả một thời đại-thời đại đất nước thống nhất, non sông liền một dải và bước vào hành trình xây dựng tương lai.

Ông Huỳnh Minh Hiệp, Phó chánh văn phòng Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam có hơn 30 năm miệt mài sưu tầm, lưu giữ hàng nghìn số báo xuất bản qua nhiều giai đoạn, trong đó có những ấn phẩm ghi dấu mốc trọng đại của dân tộc: Kỳ họp đầu tiên của Quốc hội nước Việt Nam thống nhất; những quyết nghị đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đặc biệt là những số báo ghi lại ngày thành phố Sài Gòn-Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tờ Nhựt báo Tin Sáng phát hành ngày 3-7-1976, ghi lại dấu mốc lịch sử sau khi thành phố Sài Gòn-Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tờ "Nhựt báo Tin Sáng" phát hành ngày 3-7-1976 được ông Hiệp lưu giữ cẩn thận. 50 năm trôi qua, mặt giấy đã sẫm màu, nhiều dòng chữ mờ dần theo thời gian, nhưng giá trị lịch sử của tờ báo vẫn còn nguyên vẹn. Trên trang hai của số báo đăng nguyên văn "Nghị quyết của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, Kỳ họp thứ nhất về việc chánh thức đặt tên thành phố Sài Gòn-Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh". Theo ông Hiệp, đây là một trong những hiện vật quý giá nhất trong bộ sưu tập của mình. Điều làm nên giá trị của tờ báo không chỉ là tuổi đời nửa thế kỷ mà còn bởi nó lưu giữ nguyên văn quyết nghị của Quốc hội về một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử thành phố.

Ngày 2-7-1976, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa VI-kỳ họp đầu tiên của Quốc hội nước Việt Nam thống nhất, nhiều quyết nghị quan trọng đã được thông qua. Quốc hội quyết định tên nước là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thống nhất quốc kỳ, quốc huy, quốc ca, quốc hiệu và chính thức quyết nghị đổi tên thành phố Sài Gòn-Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Đó không chỉ là sự thay đổi tên gọi của một đơn vị hành chính mà còn là sự kết tinh của ý chí dân tộc, của lòng biết ơn sâu nặng đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh-người đã hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Từ đó, thành phố mang tên Người trở thành biểu tượng của thắng lợi cách mạng và khát vọng vươn lên của Việt Nam trong thời kỳ mới.

Ông Huỳnh Minh Hiệp giữ gìn những tờ báo ghi dấu quá trình thành phố Sài Gòn-Gia Định chính thức mang tên Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngay ngày hôm sau, quyết nghị lịch sử ấy đã được báo chí trên cả nước chuyển tải tới bạn đọc. Từ Bắc vào Nam, nhiều tờ báo dành những vị trí trang trọng trên trang nhất. Những hàng tít lớn, những bài xã luận và những bản tin đăng toàn văn các nghị quyết quan trọng đã lan tỏa niềm vui, niềm tự hào và niềm tin của nhân dân vào chặng đường phát triển mới của đất nước.

Trong dòng chảy ấy, Báo Quân đội nhân dân đã để lại một dấu ấn rất đặc biệt.

Ngày 1-5-1975, chỉ một ngày sau Đại thắng mùa Xuân, trang nhất Báo Quân đội nhân dân đăng nổi bật dòng tít: "Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn toàn giải phóng". Phía trên là hàng chữ: "Chiến dịch lịch sử mang tên Bác Hồ vĩ đại đã toàn thắng". Khi ấy, Quốc hội chưa ban hành nghị quyết chính thức đổi tên thành phố, nhưng cách gọi "Thành phố Hồ Chí Minh" trên mặt báo đã thể hiện tình cảm thiêng liêng của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân cả nước đối với Bác Hồ, đồng thời phản ánh khát vọng chung về một thành phố anh hùng được mang tên Người.

Báo Quân đội nhân dân phát hành ngày 1-5-1975 với dòng tít "Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn toàn giải phóng".

Ngay dưới dòng tít là bản đồ Sài Gòn với những mũi tiến công từ nhiều hướng hội tụ vào trung tâm thành phố, tái hiện khí thế thần tốc của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Bằng bố cục mạnh mẽ cùng những dòng tít ngắn gọn, số báo đã truyền đi niềm vui vỡ òa của cả dân tộc trong ngày toàn thắng. Đây là một trong những trường hợp đặc biệt khi báo chí đã ghi nhận bằng ngôn ngữ của lòng dân, điều mà hơn một năm sau mới được Quốc hội chính thức quyết nghị.

Ngày 3-7-1976, Báo Quân đội nhân dân tiếp tục dành vị trí nổi bật trên trang nhất với dòng tít "Quốc hội nhất trí quyết nghị", phản ánh những quyết định có ý nghĩa lịch sử của Quốc hội, trong đó có việc chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn-Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh.

Hai số báo cách nhau hơn một năm nhưng lại tạo nên một dòng thời gian liền mạch. Nếu số báo ngày 1-5-1975 phản ánh khát vọng và tình cảm của toàn dân tộc sau ngày chiến thắng thì số báo ngày 3-7-1976 ghi nhận dấu mốc pháp lý khẳng định khát vọng ấy. Từ cảm xúc của ngày toàn thắng đến quyết nghị của Quốc hội, báo chí đã đồng hành với lịch sử và ghi lại trung thực từng bước chuyển mình của đất nước.

Báo Quân đội nhân dân phát hành ngày 3-7-1976 ghi lại những dấu mốc lịch sử sau khi thành phố Sài Gòn-Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nửa thế kỷ đã đi qua, Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay đã trở thành đầu tàu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của cả nước. Nhưng giữa nhịp sống hiện đại ấy, những tờ báo cũ vẫn lặng lẽ kể câu chuyện của một thời. Không chỉ là những hiện vật lưu trữ, chúng còn là những chứng tích sống động của lịch sử, nhắc nhớ rằng đằng sau mỗi dòng tít, mỗi bài báo là hơi thở của một thời đại và là dấu ấn của những thời khắc làm nên vận mệnh dân tộc.

Đó cũng là giá trị bền vững nhất của báo chí cách mạng Việt Nam: Không chỉ đồng hành với lịch sử mà còn lưu giữ lịch sử cho các thế hệ mai sau bằng những trang báo có sức sống bền bỉ cùng năm tháng.

Bài và ảnh: LƯU NIỆM - HÀ AN