Khi cây lúa đã lên bông, quả sơn tra ngả màu vàng, bên dòng suối hiền hòa, trong những căn nhà sàn tại các bản làng lại rộn ràng, tấp nập chuẩn bị cho phong tục Pay Tái được lưu giữ và trao truyền từ bao đời nay. Phong tục được người Tày, Nùng tại các bản làng của vùng cao Tây Bắc tổ chức từ phạm vi gia đình đến bản làng với nhiều hoạt động, giá trị mang ý nghĩa triết lý nhân sinh.

Theo tiếng dân tộc Tày, Nùng, Pay Tái nghĩa là "đi Tết nhà ngoại", thường diễn ra vào mồng Hai Tết hoặc dịp rằm tháng bảy. Đây là một trong những lễ tết quan trọng của đồng bào Tày, Nùng, thể hiện đạo hiếu với cha mẹ bên ngoại, đồng thời là dịp để người chồng bù đắp những thiệt thòi của vợ sau khi lập gia đình. Người con gái đi lấy chồng không có thời gian chăm sóc bố mẹ đẻ nên Tết Pay Tái là dịp để con rể, con gái quay trở về thăm hỏi, nấu các món ăn tri ân cha mẹ; cũng là dịp để người chồng động viên, bù đắp những thiệt thòi của vợ. Quà Tết nhà ngoại gồm có vịt, các loại bánh tự làm như: Bánh gai, bánh chuối, rượu men lá, bánh kẹo...

Khi tổ chức đi Tết nhà ngoại, cả gia đình già, trẻ, gái, trai đều mặc trang phục truyền thống. Đến cầu thang nhà sàn, người con rể và vợ con chào hỏi, trao quà tặng bố mẹ vợ, sau đó vợ chồng, con cái cùng chế biến các món ăn để mời bố mẹ. Các món ăn được nấu theo công thức truyền thống, từ nguyên liệu có sẵn tại gia đình và địa phương như: Vịt luộc, vịt lam, cá nướng, canh măng, xôi ngũ sắc... Sau khi cúng lễ tổ tiên, cả gia đình quây quần để ăn bữa cơm ấm cúng, sum vầy, hỏi thăm công việc, chúc nhau sức khỏe.

leftcenterrightdel

Sôi động trò chơi chọi dê trong Ngày hội Pay Tái. 

Mới đây, chúng tôi về xã Lâm Thượng (Lào Cai) và được nghe đồng bào nơi đây kể về phong tục Pay Tái trong cộng đồng của họ. Không chỉ tổ chức trong phạm vi gia đình, những năm gần đây Pay Tái còn được tổ chức thành quy mô ngày hội, vừa để tôn vinh nét đẹp văn hóa truyền thống, gắn kết cộng đồng, vừa mang tới cho du khách những trải nghiệm thú vị khi đến với địa phương.

Vào dịp Tết Pay Tái, trong mỗi gia đình, bản làng của đồng bào Tày, Nùng ở xã Lâm Thượng thường đông vui rộn ràng. Theo thông lệ, ngày hội được tổ chức tại trung tâm xã, với sự tham gia của lãnh đạo, chính quyền địa phương và đông đảo đồng bào dân tộc Tày, Nùng cùng du khách gần xa.

Để bảo tồn nét đẹp độc đáo của Tết Pay Tái, xã Lâm Thượng thường tổ chức trong hai ngày. Ngày hội có nhiều hoạt động hấp dẫn như: Biểu diễn tiểu phẩm về Pay Tái, tái hiện tục “chọc sàn” của các chàng trai dân tộc Tày, Nùng, chèo mảng trên sông, suối, quăng chài, thi đan giỏ đựng cá, thi vấn tóc đối với phụ nữ, lợp nón bằng lá cọ, tổ chức trưng bày, giới thiệu các sản phẩm địa phương, các trò chơi dân gian, văn hóa-văn nghệ, thể dục-thể thao, tham quan, trải nghiệm danh lam thắng cảnh của địa phương...

Ngày hội Pay Tái tại xã Lâm Thượng hằng năm thu hút đông đảo người dân tham gia. Đây là một trong những hoạt động diễn xướng văn hóa dân gian trong đời sống đương đại, nhằm bảo tồn, phát huy, quảng bá những giá trị, nét đẹp trong phong tục, tập quán của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Cùng với sự phát triển không ngừng của xã hội và sự thay đổi trong đời sống văn hóa của cộng đồng các dân tộc, phong tục Pay Tái vẫn được đồng bào Tày, Nùng gìn giữ và phát huy giá trị trong đời sống hôm nay. Nhiều địa phương tổ chức thành Ngày hội Pay Tái để lan tỏa giá trị, ý nghĩa nhân văn tôn vinh đạo hiếu trong cộng đồng. Các nhà trường ở vùng Tây Bắc cũng đưa Pay Tái vào diễn xướng trong không gian sân trường khi tổ chức các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm văn hóa dân tộc cho học sinh. Các nghệ nhân, các bậc cao niên trong làng còn được mời đến trường để giới thiệu cho học sinh về nguồn gốc, giá trị và các hoạt động trong khi tổ chức Tết Pay Tái để các em hiểu sâu hơn và có ý thức gìn giữ nét đẹp văn hóa của dân tộc mình.

Tết Pay Tái của cộng đồng dân tộc Tày, Nùng vùng Tây Bắc là một trong những phong tục cổ truyền độc đáo. Bản sắc văn hóa này có sự giao thoa đối với nét đẹp của lễ Vu lan báo hiếu, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân công lao tổ tiên, cha mẹ, tinh thần đoàn kết vốn dĩ là nét đẹp ngàn đời của dân tộc Việt Nam.

Bài và ảnh: NGUYỄN THẾ LƯỢNG